«جیجیبیجی»؛ جادوی عروسکها در جشنواره خنکای شیراز
در میان برنامههای فرهنگی و هنری جشنواره «خنکای شیراز»، نمایش عروسکی «جیجیبیجی» یکی از اجراهایی است که با استقبال قابل توجه مخاطبان روبهرو شده است.
به گزارش ایلنا، آنچه این نمایش را از بسیاری از اجراهای عروسکی متمایز میکند، شیوه اجرای آن است؛ جایی که یک عروسکگردان به تنهایی چند شخصیت را جان میبخشد.
نگین منصور صفایان، هنرمند شیرازی عروسکگردان، یکی از هنرمندانی است که این شیوه را دنبال میکند. او درباره تجربه خود در این عرصه، از دشواریهای جسمی عروسکگردانی، ویژگیهای آیینی «جیجیبیجی» و تلاش برای پیوند دادن نمایشهای سنتی با سلیقه مخاطب امروز میگوید.
منصور صفایان درباره آغاز فعالیت هنری خود گفت: نخستین تجربهاش در تئاتر با نمایش «عاشقانه سیاوش» به کارگردانی امیر دهقانی رقم خورد و پس از آن در حوزههای مختلف از جمله تئاتر صحنهای، نمایشهای بزرگسال و تئاتر کودک فعالیت کرده است؛ تجربههایی که هر کدام به گفته او، مسیر متفاوتی برای انتقال پیام و ارتباط با مخاطب بودهاند.
«سفیر»؛ راز صداهای متفاوت عروسکها
این هنرمند درباره ویژگیهای نمایش «جیجیبیجی» اظهار کرد: این اثر یک نمایش آیینی و سنتی است که شخصیتهای متنوعی دارد و یکی از ویژگیهای مهم آن استفاده از ابزاری به نام «سفیر» یا سوتکی است.
به گفته منصور صفایان، این ابزار در دهان قرار میگیرد و با تغییر صدای طبیعی بازیگر، امکان ایجاد صداهای متفاوت برای شخصیتهای مختلف را فراهم میکند.
او توضیح داد: «سفیر» ساخته میشود و با قرار گرفتن در دهان، صدای طبیعی را تغییر میدهد تا برای هر عروسک صدایی متفاوت و متناسب با شخصیت آن ایجاد شود؛ موضوعی که به باورپذیری بیشتر شخصیتها کمک میکند.
آموزش عروسکگردانی از سال ۹۰
منصور صفایان درباره چگونگی آشنایی با این هنر نیز گفت: از سال ۱۳۹۰ با رامین شهمنش آشنا شده و آموزش ساخت «سفیر» و تکنیکهای عروسکگردانی را نزد او فرا گرفته است.
وی ادامه داد: پس از آن، در اجراهای مختلف «جیجیبیجی» و آثار مشابه با هنرمندان گوناگون همکاری کرده است.
۲۰ دقیقه دستهای بالا؛ سختی پنهان عروسکگردانی
این عروسکگردان درباره دشواریهای اجرای این هنر گفت: شاید عروسکگردانی از بیرون ساده به نظر برسد، اما اجرای آن فشار جسمی زیادی به هنرمند وارد میکند.
وی افزود: نگه داشتن دستها در ارتفاع برای مدت طولانی، گاهی تا ۲۰ دقیقه، در حالی که بازیگر باید همزمان صحبت کند و نقش خود را نیز اجرا کند، بسیار سخت و خستهکننده است.
منصور صفایان ادامه داد: این فشار در اجراهای تکنفره بیشتر است؛ چراکه عروسکگردان باید همزمان دو عروسک را مدیریت کند و دیالوگهای آنها را نیز پیش ببرد. با این حال، ارتباط با مخاطب و واکنش تماشاگران باعث میشود این سختیها شیرین شود.
او درباره شخصیتهای «جیجیبیجی» نیز گفت: در یک اجرای استاندارد، حدود هشت شخصیت یا حتی بیشتر حضور دارند.
به گفته این هنرمند، پادشاه، دیوها، جاروکشها، آبربره و جارچی از جمله شخصیتهای این نمایش هستند و بسته به موضوع داستان، تعداد و نوع شخصیتها میتواند تغییر کند.
تلاش برای زنده نگه داشتن یک نمایش سنتی
منصور صفایان درباره مخاطبان این نمایش بیان کرد: در گذشته، به دلیل محتوای سیاسی و طنزهای خاص، «جیجیبیجی» بیشتر برای بزرگسالان اجرا میشد، اما برای حفظ و زنده نگه داشتن این هنر، تغییراتی در محتوای داستانها ایجاد شده است.
وی افزود: داستانها امروز متناسب با شرایط مخاطبان بازنویسی میشوند و تلاش میشود اجراها برای محیطهای آموزشی و مدارس نیز مناسب باشند؛ هرچند شخصیتهای اصلی نمایش همچنان حفظ میشوند.
این هنرمند عروسکگردان درباره آینده فعالیت خود گفت: من عاشق این هنر هستم و چون این کار با عشق و علاقه انجام میشود، تا زمانی که توان داشته باشم، مسیر تئاتر و عروسکگردانی را ادامه خواهم داد.
«جیجیبیجی» شاید در نگاه نخست تنها یک نمایش عروسکی به نظر برسد، اما پشت هر عروسک، مجموعهای از مهارتهای بازیگری، صداپیشگی، عروسکگردانی و حفظ یک سنت نمایشی قرار دارد؛ هنری که تلاش میکند میان نسلهای گذشته و مخاطبان امروز پلی بزند.
