خونریزی شدید را چگونه متوقف کنیم؟

این مایع حیاتی، وظایف بی‌شماری از انتقال اکسیژن و مواد غذایی گرفته تا دفع سموم و تنظیم دمای بدن را بر عهده دارد،. به همین دلیل، کاهش ناگهانی حجم خون به دلیل خونریزی، می‌تواند به سرعت حیات فرد را در معرض تهدید جدی قرار دهد.

در میان مصدومین جنگی، دو دسته اصلی خونریزی؛ خونریزی داخلی و خونریزی خارج می‌توانند تعادل حیاتی بدن را بر هم بزنند.

خونریزی داخلی: این نوع خونریزی، که در اثر ضربه یا آسیب بهارگان‌های داخلی رخ می‌دهد، خون را به فضاهای درونی بدن مانند حفره شکم، لگن، قفسه سینه یا حتی ریه‌ها هدایت می‌کند. این نوع خونریزی، به دلیل عدم مشاهده‌ی ظاهری، غالباً خطرناک‌تر و تشخیص آن دشوارتر است و کنترل آن عمدتاً نیازمند اقدامات تخصصی در مراکز درمانی و اتاق عمل است.

خونریزی خارجی: خونریزی خارجی، آن دسته از جراحت‌هایی را شامل می‌شود که در آن، خون به بیرون از بدن نشت می‌کند. شدت و حجم خونریزی در این حالت، به عمق و وسعت زخم، و همچنین به عروق خونی آسیب‌دیده بستگی دارد. انواع مختلفی از خونریزی خارجی وجود دارد که شناخت آن‌ها برای امدادگر حیاتی است.

خونریزی مویرگی: این نوع، معمولاً در آسیب‌های سطحی مانند خراشیدگی‌ها و ساییدگی‌ها دیده می‌شود. خونریزی به صورت قطره‌ قطره و آهسته است و میزان خون از دست رفته معمولاً ناچیز و قابل کنترل است.

خونریزی سیاهرگی: سیاهرگ‌ها، خون را با فشار کمتری نسبت به سرخرگ‌ها به سمت قلب بازمی‌گردانند. به همین دلیل، جریان خون در این نوع خونریزی، معمولاً ثابت، آرام و بدون جهش است. رنگ خون آن تیره‌تر است. اگرچه جریان خون کم‌فشارتر است، اما بسته به اندازه‌ی رگ آسیب‌دیده، ممکن است منجر به از دست دادن حجم قابل توجهی از خون شود.

خونریزی سرخرگی: سرخرگ‌ها، شریان‌های اصلی بدن هستند که خون را با فشار بالا از قلب به سراسر اندام‌ها پمپاژ می‌کنند. دیواره‌ی ضخیم این عروق، این فشار بالا را حفظ می‌کند. درنتیجه، خونریزی سرخرگی با فشار شدید و فوران همراه است و با هر تپش قلب، خون با شدت از زخم خارج می‌شود. رنگ خون آن روشن و شفاف است. این نوع خونریزی، به دلیل فشار بالا،بسیار خطرناک بوده و معمولاً به سختی لخته شده و متوقف می‌شود. اگر سرخرگ اصلی قطع شود، می‌تواند در مدت کوتاهی بیمار را از پای درآورد.

راهکارهای حیاتی برای کنترل خونریزی خارجی در میدان نبرد

در مواجهه با مصدوم جنگی، اولین و مهم‌ترین گام، حفظ آرامش و اقدام سریع و سنجیده است.

۱. درخواست کمک فوری: بلافاصله پس از ارزیابی اولیه، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و موقعیت و وضعیت مصدوم را شرح دهید.

۲.حفظ ایمنی امدادگر: پیش از هر اقدامی، به بهداشت خودتان بیندیشید. در صورت امکان، از دستکش‌های یکبار مصرف و وسایل حفاظتی استفاده کنید تا از انتقال عوامل بیماری‌زا بین خود و مصدوم جلوگیری شود. اگر دستکش در دسترس نیست، از یک کیسه نایلونی تمیز یا هر مانعمشابهی برای محافظت از دستانتان در برابر تماس مستقیم با خون وترشحات استفاده کنید.

۳. ارزیابی زخم و جسم خارجی: محل خونریزی را با دقت بررسی کنید. آیا جسم خارجی مانند ترکش، قطعه فلز، چوب در زخم فرو رفته است؟ اگر جسم خارجی در زخم نیست، یک گاز استریل تمیز یا تکه پارچه‌ی پاک را مستقیماً روی محل خونریزی فشار دهید. در صورتی که خونریزی متوقف نشد، به جای برداشتن گاز قبلی، یک لایه گاز یا پارچه‌ی تمیز دیگر روی آن قرار دهید و فشار را ادامه دهید. اگر جسم خارجی در زخم وجود دارد: هرگز سعی نکنید آن را خارج کنید.خارج کردن جسم خارجی می‌تواند باعث آسیب بیشتر به عروق و تشدیدخونریزی شود.در عوض، با استفاده از گاز استریل یا پارچه‌های تمیز،جسم خارجی را در جای خود ثابت نگه دارید و از هرگونه حرکت آن جلوگیری کنید. سپس روی این مجموعه فشار وارد کنید.

۴. بی‌حرکت نگه داشتن مصدوم: تا حد امکان، مصدوم را جابجا نکنید. هرگونه حرکت اضافی می‌تواند باعث تشدید خونریزی یا آسیب بیشترشود. او را در وضعیت استراحت کامل قرار دهید.

۵. تکنیک فشار مستقیم و بانداژ: همانطور که گفته شد، فشار مستقیم و مداوم بر محل خونریزی، کلیدی‌ترین اقدام اولیه است. پس از کاهش خونریزی با فشار مستقیم، پانسمان را با استفاده از گاز استریل و سپس بانداژ محکم ولی نه آنقدر سفت که جریان خون را کاملاً قطع کند انجام دهید.

۶. استفاده از شریان بند در موارد استثنایی: در موارد خونریزی شدید و غیرقابل کنترل در اندام‌ها مانند؛ دست یا پا که با فشار مستقیم بند نمی‌آید، می‌توان از شریان‌بند استفاده کرد. یک پارچه‌ی پهن و محکم را چند لایه تا کرده و حدود ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر بالاتر از محل زخم نزدیک‌تر به تنه ببندید و آن را به شدت سفت کنید تا خونریزی متوقف شود. محل بستن را با خودکار یا ماژیک روی پوست مصدوم یا روی بانداژ یادداشت کنید تا تیم پزشکی از زمان دقیق اعمال آن مطلع شوند.استفاده نادرست از شریان بند می‌تواند منجر به قطع عضو شود، لذا این روش تنها باید در شرایط اضطراری و توسط افراد آموزش‌دیده به کار رود.

۷. مراقبت از عضو قطع شده: در صورت قطع عضو، عضو جدا شده را ابتدا با یک پارچه‌ی تمیز بپوشانید، سپس آن را درون یک کیسه پلاستیکی سالم قرار دهید و درب کیسه را محکم ببندید. در نهایت، این کیسه را درون ظرفی حاوی آب سرد و چند قطعه یخ قرار دهید. عضو قطع شده باید هرچه سریع‌تر به مرکز درمانی منتقل شود تا شانس پیوند مجدد آن وجود داشته باشد. کنترل خونریزی در زمان جنگ، نمایانگر تضاد عمیق میان تخریب و تلاش برای بقا است. هر دست که بر زخمی فشاره می‌آورد، نمادی از اراده‌ی انسانی برای غلبه بر درد و بازگرداندن نور به چشمانی است که در تاریکی نبرد، در حال خاموش شدن هستند.