مذاکرات تهران- واشنگتن در «منطقه خاکستری»؛ آمریکا بهدنبال خرید زمان و کنترل بحران
در حالی که رسانههای غربی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به توافق سخن میگویند، منابع سیاسی آگاه تأکید دارند مذاکرات همچنان در «منطقه خاکستری» میان پیشرفت و بنبست قرار دارد؛ جایی که آمریکا با ترکیبی از فضاسازی رسانهای، تهدید و پیامهای دیپلماتیک، بیش از دستیابی فوری به توافق، بهدنبال خرید زمان و مدیریت بحران است.
به گزارش ایلنا، در بحبوحه جنگ آمریکا علیه ایران، بهخوبی میتوان دریافت که هر آنچه در واشنگتن درباره نزدیک بودن توافق با ایران منتشر میشود، الزاماً یک واقعیت قطعی و نهایی نیست. در بسیاری از موارد، این فضاسازیها ـ چه مثبت و چه منفی ـ بخشی از مدیریت روند مذاکرات است؛ روندی که گاه اهمیت آن کمتر از اصل مذاکره نیست.
آمریکاییها بهخوبی میدانند چگونه از مواضع رسانهای برای کنترل یا آرامسازی بازارهای مالی استفاده کنند، یا از طریق انتشار اخبار امیدوارکننده همراه با تهدید، فشار بر طرف مقابل را افزایش دهند تا آن را به عقبنشینی وادار کنند. این پیامها همچنین با هدف ارسال سیگنال به متحدان واشنگتن مخابره میشود تا اینگونه القا شود که آمریکا خواهان پایان جنگ است اما طرف مقابل مانع این روند میشود.
از همین رو، تحلیل مسیر مذاکرات کنونی را نمیتوان صرفاً بر اساس اظهارات رسانهای بنا کرد، بلکه باید دید چه موضوعاتی واقعاً روی میز مذاکره قرار دارد، چه مسائلی به تعویق افتاده و چه مواردی اساساً از سوی طرفین رد شده است.
منابع سیاسی آگاه تأکید میکنند فضای فعلی حاکی از تحرکات جدی اما هنوز ناتمام است. این منابع در گفتوگو با پایگاه خبری «النشره» اعلام کردند ایدههایی در حال بررسی است که برخی از آنها بهویژه در حوزه سازوکارهای فنی و مراحل اجرایی، پیشرفت نسبی داشتهاند، اما همچنان مسائل کلیدی حلنشده باقی مانده که بیانگر عمق اختلافات است.
به گفته این منابع، در همین نقاط اختلافی است که سرسختی آمریکا بیش از پیش آشکار میشود؛ چه در موضوع سطح و دامنه تحریمها، چه درباره نوع تضمینها و چه درخصوص محدودیتهای بلندمدت برنامه هستهای ایران. اینها موضوعات حاشیهای نیستند که بهراحتی بتوان از کنارشان عبور کرد، بلکه گرههای اصلی هستند که مشخص میکنند آیا توافقی واقعی در کار خواهد بود یا صرفاً مدیریت موقت بحران.
در مقابل، منابع مذکور تأکید دارند که تهران با احتیاط کامل این مسیر را دنبال میکند؛ نه شتابزده بهدنبال توافق سریع است و نه قصد خروج از روند مذاکرات را دارد. در تهران این درک وجود دارد که زمان میتواند یک عامل قدرت نسبی باشد و هر دور مذاکره در چارچوب موازنههایی گستردهتر از صرف پرونده هستهای مدیریت میشود؛ موازنههایی که مسائل منطقهای، اقتصادی و حتی جایگاه ایران در معادلات متغیر بینالمللی را نیز دربرمیگیرد. از همین رو، پاسخهای ایران معمولاً حسابشده است؛ گاهی با تأخیر و گاهی همراه با غافلگیری.
این منابع همچنین میگویند برخی پیشنهادهایی که اخیراً مطرح شده، همچنان در انتظار پاسخ ایران است، اما این پاسخ صرفاً فنی نخواهد بود، بلکه حامل ارزیابی سیاسی تهران از کل مرحله کنونی است. به همین دلیل آمریکا همزمان از اهرم اخبار مثبت و فضای تهدید استفاده میکند.
در پشت صحنه نیز عوامل دیگری نقشآفرین هستند. بازارهای جهانی، بهویژه بازار انرژی، ارتباط مستقیمی با این تحولات دارند، زیرا هر خبر یا شایعهای درباره احتمال توافق، بلافاصله بر قیمتها اثر میگذارد و همین مسئله انگیزه مضاعفی به واشنگتن میدهد تا از این نوع پیامهای رسانهای بهره ببرد.
همچنین دولت آمریکا در چارچوب ملاحظات داخلی و خارجی خود، ممکن است صرف باز نگه داشتن کانال مذاکرات را نیز یک دستاورد تلقی کند، حتی اگر در کوتاهمدت توافق نهایی حاصل نشود.
بر اساس ارزیابی این منابع، روند مذاکرات نه متوقف شده و نه به نتیجه نهایی رسیده است. هنوز منطقهای خاکستری میان پیشرفت و بنبست وجود دارد که دو طرف با احتیاط در آن حرکت میکنند؛ آن هم با میانجیگری پاکستان و دخالت بازیگران بلندپایه بینالمللی. بنابراین خوشبینی افراطی هنوز بر دادههای محکم استوار نیست، همانطور که بدبینی مطلق نیز نادیده گرفتن این واقعیت است که مذاکرات همچنان ادامه دارد و برخی گرهها در صورت وجود اراده سیاسی، قابل حل خواهد بود.
این منابع معتقدند اکنون طرفها در همان «منطقه خاکستری» قرار دارند؛ جایی که مذاکرات یک گام به جلو میرود و گامی دیگر به عقب بازمیگردد، در حالی که بسیاری از پیامهایی که به رسانهها تزریق میشود، الزاما در خدمت رسیدن به توافق واقعی نیست، بلکه اهداف سیاسی و روانی دیگری را دنبال میکند.
