موشکها، پهپادها و هرمز؛ مؤلفههای بازدارندگی ایران در برابر آمریکا
با افزایش احتمال حمله نظامی آمریکا علیه ایران، یک پرسش کلیدی بیش از پیش در کانون توجه قرار گرفته است: تهران از چه ابزارها و ظرفیتهایی برای بازدارندگی برخوردار است و تا چه اندازه میتواند هزینه هرگونه رویارویی نظامی احتمالی با واشنگتن را بالا ببرد؟
به گزارش ایلنا به نقل از الاخبار، با شدت گرفتن گمانهزنیها درباره احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران، این پرسش اساسی مطرح میشود که تهران در صورت وقوع چنین سناریویی، چه گزینهها و توانمندیهایی در اختیار دارد؛ موضوعی که به نظر میرسد یکی از مؤلفههای تعیینکننده در محاسبات واشنگتن پیش از هر اقدام نظامی به شمار میآید. تجربه جنگ ۱۲روزه در خردادماه گذشته نشان داد که ایران از توان قابل توجهی در حوزه موشکها و پهپادها برخوردار است؛ با این حال، مواجهه با یک قدرت نظامی بزرگ همچون ایالات متحده، مستلزم بهکارگیری مجموعهای از ظرفیتهای دفاعی و تهاجمی در چارچوب یک راهبرد دقیق و حسابشده است.
در شرایطی که موازنه قدرت نظامی بهصورت کلاسیک به نفع آمریکا است، به نظر میرسد تهران دکترین «بازدارندگی از طریق افزایش هزینهها» را در صدر رویکرد خود قرار داده و بر مجموعهای از ابزارها تکیه کرده است که هدف اصلی آنها، به چالش کشیدن توان آمریکا در تحقق اهداف راهبردیاش و تحمیل هزینههای سنگین سیاسی، اقتصادی و نظامی به طرف مقابل است.
در این میان، موشکهای بالستیک و پهپادهای پیشرفته، ستون فقرات قدرت نظامی ایران را تشکیل میدهند. نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یکی از بزرگترین زرادخانههای موشکی خاورمیانه را در اختیار دارد که شامل هزاران فروند موشک بالستیک با بردهای متنوع، از ۳۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر است. موشکهایی از جمله «خرمشهر» با بردی تا ۲۰۰۰ کیلومتر و «قدر» با برد حدود ۱۶۰۰ کیلومتر، توان هدفگیری اهداف زمینی و دریایی در سراسر خلیجفارس، دریای عمان و حتی پایگاههای آمریکایی مستقر در منطقه را دارند.
در کنار این توانمندی، ایران بر ناوگانی گسترده از پهپادها تکیه دارد که نمونههایی چون «شاهد-۱۳۶» و «ابابیل» را دربرمیگیرد؛ پهپادهایی که قابلیت انجام حملات گروهی و همزمان علیه کشتیهای آمریکایی و تأسیسات ساحلی را دارند. گزارشها و ارزیابیهای نظامی حاکی از آن است که این پهپادها، با وجود هزینه نسبتا پایین، میتوانند خسارات قابل توجهی به سامانههای راداری و پدافند هوایی دشمن وارد کنند و بهطور مؤثری کارآمدی راهبرد جنگ نامتقارن ایران را افزایش دهند.
در همین راستا، خبرگزاری تسنیم اخیرا گزارش داد که ارتش ایران هزار فروند پهپاد راهبردی جدید را برای هدف قرار دادن اهداف ثابت و متحرک در خشکی، دریا و هوا تحویل گرفته است. این پهپادها پس از طراحی بر اساس تهدیدات نوین و تجربیات جنگ ۱۲روزه، به یگانهای چهارگانه ارتش ملحق شدهاند. به گفته منابع ایرانی، این پهپادها در چندین رده تهاجمی، انهدامی، شناسایی و جنگ الکترونیک، و با همکاری متخصصان ارتش و وزارت دفاع تولید شدهاند.
در صورت تشدید درگیری، احتمال زیادی وجود دارد که ایران به تاکتیکهای جنگ نامتقارن در آبهای خلیجفارس و تنگه هرمز متوسل شود. نیروی دریایی سپاه پاسداران، ناوگانی متشکل از بیش از هزار فروند شناور تندرو در اختیار دارد که قادرند با استفاده از موشکهای ضدکشتی، راکتها و مینهای دریایی، عملیاتهای هجومی انجام دهند؛ عملیاتی که میتواند تردد نفتکشها را مختل کرده و حتی ناوهای بزرگ را با تهدید جدی مواجه سازد. تجربههای پیشین نشان میدهد تهران بارها از ابزارهایی همچون «مینگذاری مخفی» و «هدف قرار دادن کشتیهای تجاری» بهعنوان اهرم فشار استفاده کرده تا هزینههای اقتصادی و سیاسی طرف مقابل را افزایش داده و امنیت کشتیرانی را به نقطه ضعف آن تبدیل کند.
در حوزه پدافند هوایی نیز، ایران به ترکیبی از سامانههای بومی نظیر «باور ۳۷۳» و «سوم خرداد» در کنار سامانههای روسی، بهویژه «اس-۳۰۰» متکی است. اگرچه این سامانهها تا حدی پوشش دفاعی در برابر حملات هوایی و موشکی فراهم میکنند، اما در صورت اجرای یک حمله گسترده و هماهنگ آمریکا، با چالشهای جدی مواجه خواهند شد.
بر این اساس، هرگونه حمله فراگیر آمریکا احتمالا با هدف انهدام مراکز فرماندهی و کنترل، سایتهای موشکی و تأسیسات هستهای طراحی خواهد شد؛ سناریویی که میتواند تهران را به سمت گزینه «پاسخ گسترده و پرهزینه» سوق دهد. به نظر میرسد مقامات ایرانی، با تلقی این تهدید بهعنوان تهدیدی وجودی، به واکنشی فراگیر و بدون محدودیت تمایل داشته باشند. در همین چارچوب، ایران بارها هشدار داده است که هرگونه جنگ علیه این کشور، میتواند به سرعت به یک بحران منطقهای فراگیر تبدیل شود.
در ادامه این تحولات، پایگاه خبری «نورنیوز» گزارش داده است که مانور نظامی مشترک ایران، روسیه و چین قرار است از فردا در نزدیکی تنگه هرمز برگزار شود؛ مانوری که همزمان با افزایش تنشهای منطقهای و تهدیدهای آمریکا علیه تهران انجام میگیرد. این رزمایشها بهصورت دورهای و سالانه برگزار میشود و یگانهایی از نیروی دریایی سپاه پاسداران و ارتش ایران در آن مشارکت دارند و هدف آن، ارتقای هماهنگی عملیاتی و افزایش سطح آمادگی رزمی عنوان شده است.
خلاصه آنکه، ایران تهدید نظامی آمریکا را با ترکیبی از توان موشکی و پهپادی، تاکتیکهای جنگ نامتقارن دریایی و بهرهگیری از اهرمهای فشار منطقهای پاسخ میدهد. هدف اصلی این راهبرد، نه شکست کامل نیروهای آمریکایی، بلکه افزایش هزینههای سیاسی، اقتصادی و نظامی هرگونه حمله تا سطحی است که واشنگتن را از ادامه مسیر تقابل بازدارد. با این حال، هرگونه درگیری مستقیم میان دو طرف میتواند به سرعت به بحرانی فراگیر در منطقه بدل شود که مهار و کنترل آن برای هیچیک از طرفین آسان نخواهد بود.
