امروز، روزهای خوب وضعیت دارویی است؛ مسئولان در سیاست‌گذاری‌ها تجدیدنظر کنند

«هادی اخوت‌پور» رئیس شورای عالی داروخانه‌های ایران در خصوص وضعیت نگران کننده برخی داروها در کشور به خبرنگار ایلنا گفت: در بحث دارو دو مسئله اصلی وجود دارد؛ نخست بحث نقدینگی و دیگری محدودیت‌های واردات مواد اولیه که هر دو عامل در کمبود داروها مؤثرند. در بحث نقدینگی، یک چرخه معیوب شکل می‌گیرد. تولیدکننده برای واردات مواد اولیه به ارز نیاز دارد و بعد از واردات باید آن را بسته‌بندی کرده و به بازار عرضه کند. اگر هر یک از اقلام در این زنجیره با چالش روبرو شود، کل فرایند مختل می‌گردد و محصول نهایی به بازار عرضه نمی‌شود. 

وی افزود: شرکت‌های پخش به صورت اعتباری از تولیدکنندگان خرید می‌کنند و بدهکار می‌شوند، سپس دارو را به داروخانه‌ها تحویل می‌دهند. داروخانه‌ها نیز دارو را در اختیار بیماران قرار داده و از بیمه‌ها طلب پول می‌کنند. هنگامی که بیمه‌ها وجوه را بازنمی گردانند، داروخانه‌ها قادر به پرداخت به پخش‌کننده‌ها نیستند، پخش‌کننده‌ها نمی‌توانند بدهی خود  به تأمین‌کنندگان را تسویه کنند و در نتیجه، تأمین‌کنندگان امکان واردات و تولید جدید را از دست می‌دهند؛ بدین ترتیب، کل سیستم دچار فروپاشی می‌شود. 

رییس شورای عالی داروخانه‌های ایران اضافه کرد: کار بیمه‌ها، ایجاد اختلال در این چرخه است؛ یعنی هنگامی که خرید خدمت دارویی انجام می‌دهند و ما دارو را به بیماران عرضه می‌کنیم، به تعهدات خود عمل نمی‌کنند. این مسئله نه تنها با داروخانه‌ها محدود نمی‌ماند، بلکه کل سیستم را دچار اشکال می‌سازد. متأسفانه، این مشکل مزمن بوده و هرگاه تورم افزایش یابد یا قیمت‌ها بالا رود، پرداخت‌های بیمه‌ها کندتر می‌گردد. 

به گفته وی، سه بیمه اصلی در این زمینه کاملاً هماهنگ عمل می‌کنند، به‌گونه‌ای که داروخانه‌ها نمی‌توانند از جای دیگری تأمین مالی کنند. قانون مقرر می‌دارد که ظرف دو ماه، ۶۰ درصد پرداخت شود و مابقی پس از آن؛ اما این مقررات مربوط به دوران نسخه‌های کاغذی است، جایی که نسخه‌ها را ثبت، قیمت‌گذاری و به بیمه‌ها ارسال می‌کردیم. بیمه‌ها در گذشته مجبور بودند نسخه‌ها را ممیزی کنند؛ یکی به دلیل قلم‌خوردگی، دیگری به‌خاطر صحت قیمت و این فرایند زمان‌بر بود تا پرداخت انجام گیرد. اما اکنون، مرحله ممیزی نسخ وجود ندارد، همانند تراکنش کارت‌به‌کارت که بانک بررسی نمی‌کند و پول فوراً منتقل می‌شود. 

اخوت‌پور در ادامه توضیح داد: در نسخ الکترونیک، هنگامی که برای بیمار بیمه‌ای محاسبه می‌کنیم، هویت، کد ملی، تاریخ نسخه و همه جزئیات همان لحظه بررسی می‌گردد؛ بنابراین، بیمه‌ها هیچ بهانه‌ای برای تأخیر در پرداخت ندارند. پرداخت می‌تواند لحظه‌ای باشد، همان‌گونه که حق بیمه محاسبه و وجوه به حساب داروخانه واریز شود. با این حال، این امر محقق نمی‌گردد؛ ظاهرا بودجه محدود یا عادت دیرینه حاکم است. 

به یاد ندارم بیمه‌ها حتی یک‌بار بدهی خود را به‌موقع پرداخت کرده باشند

وی خاطرنشان کرد: هرگز به یاد نمی‌آورم که در این مدت، بیمه‌ها حتی یک‌بار به‌موقع پرداخت کرده باشند. اکنون، بیمه‌ها این تأخیر را حق مسلم خود  می‌دانند؛ نمی‌دانم دقیقاً چه فکری می‌کنند، اما در روزهای خوب و بد، هرگز طبق قانون پرداخت ها را انجام نداده‌اند. اکنون که ممیزی نسخ حذف شده، انتظار معقول ما این است که مانند سایر اصناف (مانند نانوایی‌ها که وجوه فردا به حساب‌شان واریز می‌شود)، پرداخت‌ها فوری انجام گیرد. 

اخوت‌پور معتقد است:  نمی‌توان به بیمار گفت که همیشه مشکل مالی یا اعتباری داریم؛ در نهایت روزی باید اعلام کنیم وضعیت‌مان خوب است و حتی پیش‌پرداخت دهیم تا قدرت خرید افزایش یابد. 

رییس شورای عالی داروخانه‌ها در ادامه گفت: بحث دیگر، مربوط به تولید است؛ البته تولیدکنندگان بهتر می‌توانند قضاوت کنند. ما در مرحله بسته‌بندی مواد اولیه فعالیت می‌کنیم که عمدتاً از چین و هند وارد می‌شود؛ مواد مؤثره دارویی را به نوعی مخلوط و مونتاژ می‌کنیم، همانند خط تولید خودرو که بدون هر قطعه‌ای نمی‌توان محصول نهایی را عرضه کرد. هر جزء – از مواد نگهدارنده و حلال‌ها (اکسیپیانت‌ها) تا ماده مؤثره با کیفیت مناسب – باید بررسی و تأمین شود تا داروی نهایی به دست بیمار برسد. اختلال در هر یک از این مراحل – به دلیل جنگ، تحریم، مشکلات انتقال پول، عدم تخصیص ارز توسط بانک مرکزی، عدم اولویت‌بندی، کاغذبازی یا رانت – همه دست به دست هم می‌دهند و مشکل را تشدید می‌کنند؛ در نتیجه، بیمار سرگردان می‌ماند. 

وضعیت دارو در دو ماه آینده نامشخص است

اخوت‌پور با تاکید بر اینکه انبار داروخانه‌ها به عنوان ضربه‌گیر، تا دو سه ماه بیمار را جوابگو می‌سازد، گفت: اکنون از ذخیره انبارها و همکاران دارو می‌دهیم، اما دو سه ماه دیگر شرایط نامشخص است. در تولید نیز، کارشناسان بهتر قضاوت کنند؛ قیمت‌گذاری‌های سختگیرانه، سرمایه را فراری می‌دهد. وضع داروهای مکمل‌ها بد نیست. 

وی در خصوص اظهارات اخیر نماینده مجلس مبنی بر اینکه «چاره‌ای جز گران کردن داروها برای جلوگیری از توقف تولید نداریم؛ بین نبود دارو و گرانی، یکی را باید انتخاب کنیم»؛ گفت: این حرف عاقلانه است.گفته می‌شود داروی مردم باید ارزان باشد؛ به جای واقعی کردن قیمت دارو و تقویت بیمه‌ها، دارو را ارزان نگه می‌دارند. بسیاری از شرکت‌های بیمه خود کارخانه دارویی دارند؛ با قیمت پایین، تولیدکنندگان ترجیح می‌دهند به سمت محصولاتی با مارجین بالاتر، فروش آسان‌تر و دردسر کمتر (مانند مکمل‌ها) بروند. 

رییس شورای عالی داروخانه‌های ایران با انتقاد از سیاست‌گذاری‌ها گفت: با همین سیاست غلط – که ظاهراً به نفع مردم است – سرمایه از تولید دارو خارج شد و به سمت تولید داروهای مکمل‌ها سوق پیدا کرد و دودش به چشم مردم رفت. اکنون تولید دارو کاهش یافته و سرمایه به سمت مکمل‌ها (آهن، کلسیم، انواع ویتامین D و اقلام غیرضروری اما پرسود) سرازیر شده که فروش و بازگشت سرمایه‌شان آسان‌تر است. 

به گفته وی، این دستکاری غیرحرفه‌ای نشان‌دهنده نبود برنامه‌ریزی است؛ در نهایت، تعدیل ناگهانی اختلال ایجاد می‌کند و مردم شوکه می‌شوند – قیمت دارو دو یا سه برابر می‌گردد. 

اخوت‌پور ادامه داد: این کاری بود که باید تدریجی و پیوسته انجام می‌دادند؛ همزمان با افزایش قیمت، پوشش بیمه را بهبود بخشیده و پرداخت‌ها را تسریع می‌کردند تا شوک جذب شود، اما ظاهراً در اولویت نبوده است.

بدهی بیمه‌ها به داروخانه‌ها عدد بالایی نیست، اما پرداخت نمی‌شود

وی با ارائه راهکار برای مهار بحران دارو در شرایط فعلی کشور اظهار داشت: سیاست‌گذاران باید متوجه شوند دارو، اولویت سلامت و آرامش روانی مردم است؛ بودجه لازم را تأمین و سیاست‌ها را واقع‌بینانه تدوین کنند. پوشش بیمه را تقویت، پرداخت‌ها را تسریع و قیمت‌ها را تدریجی تعدیل کنند تا شوک وارد نشود و تولید پایدار بماند. بدهی بیمه‌ها به داروخانه‌ها عدد بالایی نیست، اما پرداخت نمی‌شود، چون در اولویت‌شان قرار نگرفته است. 

اخوت‌پور تأکید کرد: اگر این مسئله جدی‌تر گرفته شود – سرمایه تزریق، قیمت‌گذاری اصلاح و پرداخت بیمه‌ها به‌روز شود – مشکل تا حد زیادی سریع حل می‌گردد، اما باید همین امروز تصمیم بگیرند، نه بعداً. من هشدار می‌دهم؛ در رسانه‌ها بگویید روزهای خوب موجودی دارو در حال اتمام است؛ سه ماه دیگر با همین روند، ممکن است آسیب‌های جدی به سلامت مردم پیش آید.

رییس شورای عالی داروخانه‌های ایران در ادامه پیشنهاد داد: در خصوص مسئله برندنویسی از پزشکان می‌خواهم که در این زمینه معتدل‌تر عمل کنند. ما اکنون در شرایط جنگی قرار داریم نباید به بیمار گفته شود که حتما دنبال برند خاص دارو باشد و بر روی استفاده از داروهای تولید شرکت خاص تأکید نکنند بلکه اگر بیماران دارو را پیدا کردند و میلی‌گرم و ماده مؤثره درست بود، تهیه کنند. حرف پزشک برای بیمار حیاتی است و ذهنیت مثبت یا منفی واقعاً بر اثربخشی دارو تأثیر دارد. خواهش می‌کنم پزشکان در شرایط فعلی، روی برند خاص اصرار نکنند؛ از داروهای جایگزین (هرچند وضعیت‌شان هم خوب نیست) استفاده کنند تا بیمار کمتر سرگردان شود و دسترسی آسان‌تر گردد.