ربیعی: تشکل‌های مردمی ستون تاب‌آوری اجتماعی در روزهای بحران هستند
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت تقویت نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در اداره جامعه گفت: تشکل‌های مردمی تنها ارائه‌دهنده خدمات به گروه‌های هدف نیستند، بلکه با ایجاد احساس تعلق، حمایت و همبستگی میان مردم، به حفظ انسجام جامعه و افزایش تاب‌آوری اجتماعی، به‌ویژه در شرایط بحران و جنگ کمک می‌کنند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، علی ربیعی ۲۱ آبان در نشست با نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان اجتماعی لرستان، با اشاره به تجربه فعالیت تشکل‌های مردمی در این استان، اظهار کرد: آنچه در لرستان در زمینه سازمان‌های مردم‌نهاد و فراهم کردن زمینه مشارکت اجتماعی شکل گرفته، تجربه‌ای ارزشمند است که می‌تواند برای سایر استان‌های کشور نیز قابل استفاده و الگوبرداری باشد. حضور در این نشست نیز برای من فرصتی فراهم کرد تا نکات و تجربه‌های بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی استان بیاموزم.
وی با اشاره به نقش زنان در فعالیت‌های اجتماعی و سازمان‌های مردم‌نهاد افزود: یکی از موضوعات مهم در توسعه مشارکت اجتماعی، فراهم کردن فرصت حضور فعال زنان در عرصه‌های مختلف است؛ چراکه مشارکت زنان از عوامل مهم ثبات‌آفرین در جامعه محسوب می‌شود.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با بیان اینکه حضور زنان در فعالیت‌های اجتماعی لرستان قابل توجه است، ادامه داد: برخلاف برخی تصورات درباره جوامعی که ساختارهای سنتی و طایفه‌ای دارند، زنان در لرستان نقش مؤثری در فعالیت‌های اجتماعی ایفا می‌کنند و این ظرفیت باید بیش از گذشته مورد حمایت و تقویت قرار گیرد.
ربیعی با تأکید بر اینکه سنت لزوماً مانعی برای توسعه اجتماعی نیست، بیان کرد: سنت می‌تواند به‌عنوان یک زیرساخت و پشتوانه برای شکل‌گیری کنش‌های اجتماعی در آینده مورد توجه قرار گیرد و زمینه‌ساز مشارکت‌های جدید در جامعه باشد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط جنگی و ضرورت ارزیابی همه‌جانبه عملکرد دولت در این وضعیت، اظهار کرد: گاهی نقش دولت در دوران جنگ صرفاً در تأمین کالا و جلوگیری از ایجاد کمبودها خلاصه می‌شود، در حالی که اقدامات دولت ابعاد گسترده‌تری دارد.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور افزود: پشتیبانی دولت از نظام دفاعی، حضور و نقش‌آفرینی استانداران و مدیران اجرایی در استان‌ها و تلاش برای استمرار جریان زندگی روزمره مردم، از جمله بخش‌های مهم عملکرد دولت در شرایط جنگی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
ربیعی با بیان اینکه حفظ پایداری جامعه در شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی از دستاوردهای مهم همراهی مردم و بدنه دولت است، گفت: با وجود فشارهای اقتصادی، تورم، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و مشکلات معیشتی، جامعه همچنان توانسته ایستادگی کند و فعالیت‌های اجتماعی و شبکه‌های مردمی نیز در حفظ انسجام و پایداری آن نقش داشته‌اند.
وی تاب‌آوری معیشتی را یکی از سیاست‌های دولت دانست و تصریح کرد: در کنار این موضوع، تاب‌آوری اجتماعی نیز با جدیت دنبال می‌شود و برنامه‌های مربوط به آن در حال نهایی شدن و ابلاغ است.
ربیعی با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های داوطلب در این زمینه ادامه داد: سازمان‌های مردم‌نهاد و گروه‌های داوطلب می‌توانند با حفظ ارتباطات اجتماعی و حمایت از اقشار مختلف، به تقویت پیوندهای اجتماعی و عبور جامعه از شرایط دشوار کمک کنند.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور همچنین با تأکید بر اهمیت رویکرد جامعه‌محور دولت اظهار کرد: نوع ارتباط دولت با مردم، صداقت در رفتار و تلاش برای حضور در کنار جامعه از عواملی هستند که به پایداری اجتماعی کمک می‌کنند. حفظ جامعه در شرایط بحران تنها با اقدامات اقتصادی امکان‌پذیر نیست، بلکه ساختارهای اجتماعی و ارتباطات انسانی نیز باید تقویت شوند.
اثرگذاری سمن‌ها فراتر از ارائه خدمات مستقیم است
ربیعی در تشریح ابعاد مختلف فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد، سه سطح اثرگذاری برای این تشکل‌ها برشمرد و گفت: نخستین اثر، تأثیر مستقیم بر گروه‌های هدف و افرادی است که از خدمات سازمان‌های مردم‌نهاد بهره‌مند می‌شوند؛ دومین اثر به خود کنشگران اجتماعی بازمی‌گردد که فعالیت داوطلبانه موجب ایجاد نشاط، احساس مفید بودن و تقویت روحیه انسان‌دوستی در آنها می‌شود و سومین اثر نیز در سطح کل جامعه نمایان می‌شود که از طریق افزایش احساس تعلق، حمایت و همبستگی اجتماعی شکل می‌گیرد.
وی با بیان اینکه آثار واقعی فعالیت‌های اجتماعی همیشه در کوتاه‌مدت قابل مشاهده نیست، افزود: گاهی به دلیل مشخص نبودن نتایج بلندمدت این فعالیت‌ها، ارزش اقدامات تشکل‌های مردمی به‌درستی دیده نمی‌شود؛ در حالی که حضور یک سازمان مردم‌نهاد و حمایت از افراد آسیب‌پذیر این پیام را به جامعه منتقل می‌کند که هیچ‌کس تنها و بدون پناه نیست و افرادی برای همراهی و حمایت از او وجود دارند.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه فعالیت‌های اجتماعی در حوزه توان‌یابان و کودکان تحت پوشش بهزیستی بیان کرد: باید این نگاه در جامعه تقویت شود که همه افراد، فرزندان جامعه هستند و مسئولیت حمایت از آنها بر عهده مجموعه جامعه است.
ربیعی ادامه داد: سازمان‌های مردم‌نهاد با ایجاد احساس خانواده و پناه اجتماعی برای افرادی که به حمایت نیاز دارند، نقشی بسیار فراتر از ارائه خدمات مستقیم و مقطعی ایفا می‌کنند و می‌توانند پیوندهای انسانی را در جامعه تقویت کنند.
وی گسترش فرهنگ خیر جمعی را ضروری دانست و گفت: باید به سمتی حرکت کنیم که هر ایرانی خود را در برابر دیگران مسئول بداند و نوعی مددکاری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در سراسر جامعه شکل بگیرد؛ زیرا همین ارتباطات انسانی و پیوندهای اجتماعی از عوامل اصلی پایداری جامعه در شرایط دشوار هستند.
فعالیت سمن‌ها باید از مرحله دریافت مجوز به تخصص‌گرایی برسد
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت عملکرد سازمان‌های مردم‌نهاد اظهار کرد: صرف دریافت مجوز و تشکیل یک تشکل برای اثربخشی اجتماعی کافی نیست، بلکه هر سازمان باید متناسب با حوزه تخصصی خود فعالیت کند و برای افزایش کیفیت اقداماتش از دانش روز، روش‌های نوین ارتباطی و ظرفیت‌های علمی بهره بگیرد.
ربیعی یکی از پیشنهادهای مهم برای کاهش مشکلات اداری تشکل‌های مردمی را ایجاد پنجره واحد خدمات سازمان‌های مردم‌نهاد عنوان کرد و افزود: دستگاه‌های مرتبط از جمله وزارت کشور، سازمان بهزیستی، وزارت ورزش و جوانان و سازمان فنی و حرفه‌ای باید در قالب ساختاری هماهنگ، خدمات مورد نیاز سمن‌ها را ارائه دهند.
وی ادامه داد: با ایجاد چنین سازوکاری، فعالان اجتماعی برای تمدید مجوزها و دریافت خدمات اداری ناچار نخواهند بود با مشکلات متعدد و مراجعات پراکنده به دستگاه‌های مختلف مواجه شوند.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور همچنین بر ضرورت ایجاد مرکزی برای توانمندسازی و ارتقای دانش سازمان‌های مردم‌نهاد تأکید کرد و گفت: برای شناسایی موانع رشد این تشکل‌ها، در ۱۲ استان نشست‌هایی برگزار شده و حدود ۴۰۰ نفر از فعالان اجتماعی و صاحب‌نظران از طریق حضور در نشست‌ها و تکمیل پرسشنامه‌ها در این مطالعه مشارکت کرده‌اند.
ربیعی افزود: نتایج این بررسی‌ها در قالب کتابی منتشر خواهد شد تا مسائل، موانع و راهکارهای تقویت سازمان‌های مردم‌نهاد با اتکا به دیدگاه فعالان این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به اینکه بخشی از مشکلات سمن‌ها به مسائل درونی و ساختاری آنها مربوط است، بیان کرد: ضعف در شناخت نظام ارتباطات جدید، ناآشنایی با شیوه‌های نوین اطلاع‌رسانی و تبلیغات، کمبود آموزش‌های حقوقی و مالیاتی و همچنین مشکلات مربوط به گردش نخبگان و پایداری سازمانی از جمله موانعی هستند که باید با برنامه‌های آموزشی و توانمندسازی برطرف شوند.
ربیعی دسترسی تشکل‌های مردمی به آموزش‌های تخصصی را یکی از نیازهای اساسی این مجموعه‌ها دانست و اظهار کرد: سازمان‌های مردم‌نهاد باید بتوانند در زمینه‌های حقوق، مالیات، مدیریت، ارتباطات و روش‌های نوین فعالیت اجتماعی آموزش‌های لازم را دریافت کنند.
وی با تأکید بر ظرفیت ایجاد یک مرکز تخصصی برای ارتقای توانمندی سمن‌ها اضافه کرد: راه‌اندازی چنین مرکزی می‌تواند به‌عنوان الگویی مؤثر در استان لرستان نیز دنبال شود و زمینه افزایش دانش و مهارت فعالان اجتماعی را فراهم کند.
شبکه‌سازی تشکل‌های تخصصی برای افزایش قدرت حل مسائل اجتماعی
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت ایجاد ارتباط سازمان‌یافته میان تشکل‌های فعال در حوزه‌های مشابه گفت: سازمان‌هایی که در زمینه‌هایی مانند امور توان‌یابان، آسیب‌های اجتماعی، اعتیاد و مشاوره خانواده فعالیت می‌کنند، باید در قالب شبکه‌های تخصصی با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
ربیعی افزود: این شبکه‌ها می‌توانند زمینه تبادل تجربه و دانش را فراهم کنند و با استفاده از ظرفیت‌های مشترک، توان بیشتری برای شناسایی و حل مسائل اجتماعی داشته باشند.
وی با بیان اینکه نمی‌توان انتظار داشت هر سازمان مردم‌نهاد به‌تنهایی در تمام حوزه‌ها فعالیت کند، تصریح کرد: تخصصی شدن فعالیت‌ها و شبکه‌سازی میان تشکل‌هایی که در یک زمینه مشخص فعالیت دارند، موجب هم‌افزایی، افزایش دانش و اثربخشی اقدامات خواهد شد.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور همچنین ایجاد پایگاه دانش سازمان‌های مردم‌نهاد را ضروری دانست و اظهار کرد: فراهم کردن دسترسی سمن‌ها به آخرین یافته‌های دانشگاهی، مطالعات انجام‌شده در داخل کشور و تجربه‌های موفق جهانی می‌تواند سطح کیفی فعالیت این مجموعه‌ها را ارتقا دهد و زمینه تصمیم‌گیری‌های علمی‌تر و اثربخش‌تر را فراهم کند.
سمن‌ها باید در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری نقش داشته باشند
ربیعی با تأکید بر ضرورت افزایش سهم تشکل‌های مردمی در فرآیندهای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری بیان کرد: در کنار استفاده از ظرفیت حمایتی دولت، باید استقلال و ماهیت مردمی سازمان‌های مردم‌نهاد حفظ شود و زمینه‌ای فراهم شود که این تشکل‌ها در تدوین راهکارها و حل مسائل اجتماعی نقش واقعی داشته باشند.
وی یکی از راهکارهای توسعه مشارکت سازمان‌یافته مردم را شکل‌گیری پارلمان‌های اجتماعی و تخصصی در استان‌ها دانست و افزود: تجربه ایجاد پارلمان تشکل‌های زیست‌محیطی و مشارکت جوانان در برخی مناطق کشور نشان می‌دهد که می‌توان از این الگو برای گسترش همفکری، مطالبه‌گری و مشارکت سازمان‌یافته گروه‌های مردمی در سطح استان‌ها استفاده کرد.
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه پارلمان تشکل‌های زیست‌محیطی در استان گیلان ادامه داد: در این تجربه، گروه‌هایی از فعالان محیط زیست و حتی دانش‌آموزان در قالب یک ساختار مشارکتی فعالیت می‌کردند و دستاوردهای ارزشمندی به دست آمد.
ربیعی تصریح کرد: با بررسی و بهره‌گیری از این تجربه‌ها می‌توان زمینه شکل‌گیری پارلمان‌های تخصصی و اجتماعی را در سایر استان‌ها نیز فراهم کرد تا تشکل‌های مردمی در قالب ساختارهایی منسجم‌تر، دیدگاه‌ها و مطالبات خود را مطرح کنند و در فرآیندهای اجتماعی مشارکت بیشتری داشته باشند.
بازسازی جامعه پس از بحران باید فراتر از زیرساخت‌های فیزیکی باشد
دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به آینده کشور پس از عبور از بحران‌ها اظهار کرد: بازسازی نباید صرفاً به ترمیم زیرساخت‌های فیزیکی محدود شود، بلکه آینده کشور باید بر پایه بهسازی و ارتقای همه‌جانبه شکل بگیرد.
وی افزود: این بهسازی علاوه بر زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی، باید روابط میان جامعه و دولت، سرمایه اجتماعی و پیوندهای انسانی را نیز دربر بگیرد؛ چراکه توسعه پایدار بدون توجه به کیفیت روابط اجتماعی و ظرفیت مشارکت مردم امکان‌پذیر نخواهد بود.
ربیعی با اشاره به ضرورت استفاده از فرصت‌های پس از عبور از شرایط دشوار و فشارهای تحمیل‌شده به کشور بیان کرد: باید پس از عبور عزتمندانه از این شرایط، از فرصت‌های ایجادشده برای ساختن آینده‌ای بهتر استفاده کنیم.
وی خاطرنشان کرد: آینده مطلوب کشور تنها با توسعه زیرساخت‌ها محقق نمی‌شود، بلکه ارتقای کیفیت روابط اجتماعی، افزایش مشارکت مردم، تقویت سرمایه اجتماعی و گسترش ظرفیت و نقش سازمان‌های مردم‌نهاد نیز باید به‌عنوان بخش مهمی از مسیر پیشرفت مورد توجه قرار گیرد.
