در گفتوگو با ایلنا عنوان شد:
از دستمزدهای پایین و فقدان پوشش بیمهای تا رکود حاکم بر بازار؛ نقشی بر دار قالی استان مرکزی
فرش دستباف تنیده در تار و پود چالشها
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی به مهمترین چالشها و دغدغههای پیش روی فعالان صنعت فرش دستباف اشاره کرده و گفت: پایین بودن دستمزد بافندگان، فقدان پوشش بیمهای فراگیر، کاهش تمایل نسل جوان برای ورود به این حرفه، افزایش مستمر هزینههای مواد اولیه و مصالح تولید، ضعف در حوزه نوآوری و نوسازی نقشهها، از مهمترین دغدغههای فعالان این بخش است که باید برای آن چارهاندیشی شود.
معصومه ترکمان در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، به دیگر چالشهای موجود در حوزه صنعت فرش دستباف استان مرکزی به ویژه اشاره داشته و افزود: کاهش قدرت خرید و افت تقاضای بازار، رکود حاکم بر بازار فرش به ویژه در فروش تولیدات، کمبود منابع حمایتی و اعتباری، هزینههای سنگین حضور در نمایشگاههای بینالمللی، محدودیتهای صادراتی از جمله مشکلات ناشی از تعهدات ارزی در صادرات فرش، از دیگر چالشهایی است که فعالان این حوزه با آن دستوپنجه نرم میکنند.
وی ادامه داد: در حال حاضر صادرات فرش استان مرکزی عمدتاً به صورت چمدانی انجام میشود. این شیوه بیشتر توسط افرادی صورت میگیرد که از گذشته ارتباطات و مسیرهای لازم را داشتهاند. در این راستا باید تدابیری اندیشیده شود تا محدودیتهای صادراتی در این حوزه مرتفع شود. احیای صنعت فرش دستباف این استان نیازمند حمایت جدی در حوزه بیمه، دستمزد، فروش و صادرات است تا بتوان انگیزه را به بافندگان بازگرداند و از ریزش نیروی انسانی در این حوزه جلوگیری کرد.
رکود بازار و افزایش هزینههای تولید از مهمترین چالشهای فرش دستباف
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی اظهار داشت: اگر چه فرش دستباف استان همچنان ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه تولید، اشتغال، صادرات، آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص دارد، اما فعالان این عرصه در سالهای اخیر با چالشهایی همچون رکود بازار، افزایش هزینههای تولید، کاهش انگیزه نسل جوان برای ورود به این حرفه و موانع صادراتی مواجه بودهاند. مسائلی که ضرورت توجه بیشتر به این هنر و صنعت راهبردی شناخته میشود را دوچندان میکند.
ترکمان تصریح کرد: با وجود تمامی این مسائل و چالشهای موجود در حوزه صنعت فرش دستباف استان مرکزی، این بخش همچنان یکی از مزیتهای اقتصادی، فرهنگی و هویتی این استان محسوب میشود. بر این اساس در صورت تقویت حمایتهای دولتی، اصلاح سیاستهای صادراتی، توسعه بازارهای صادراتی و جهانی، افزایش پوشش بیمهای بافندگان و سرمایهگذاری در حوزه آموزش و طراحی، میتوان بار دیگر جایگاه فرش دستباف استان را در سطوح ملی و بینالمللی احیاء و تثبیت کرد.
وی بیان داشت: بیتردید حفظ جایگاه تاریخی فرش دستباف استان مرکزی و بازگرداندن رونق به این صنعت، نیازمند نگاه ویژه سیاستگذاران، تقویت حمایتهای دولتی، تسهیل فرآیندهای صادراتی، گسترش پوششهای بیمهای، سرمایهگذاری در آموزش و طراحیهای نوین و ایجاد انگیزه برای حضور نسل جوان در این عرصه است. در صورت توجه به این دغدغهها میتوان امیدوار بود که فرش دستباف استان همچنان همانند گذشته، حضوری قدرتمند در بازارهای داخلی و جهانی داشته باشد.
کاهش انگیزه بافندگان فرش در پی محدود شدن بیمه تأمین اجتماعی
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی به وضعیت بیمه قالیبافان و فعالان صنعت فرش دستباف اشاره داشته و در این رابطه تأکید کرد: یکی از مهمترین شاخصهای حمایتی در بخش فرش، پوشش بیمهای بافندگان است. بخش قابلتوجهی از بافندگان نیازمند برخورداری از حمایتهای بیمهای هستند. از سال 1384 تاکنون 2198 نفر در استان از بیمه عشایری و روستایی بهرهمند شدهاند و این موضوع نقش مؤثری در ایجاد امنیت شغلی فعالان این عرصه داشته است.
ترکمان ابراز داشت: در گذشته حدود 15 هزار بافنده فرش در استان مرکزی فعال بودند، اما به تدریج و به دلیل مشکلات موجود در این بخش، تعداد بافندگان کاهش یافت. بر اساس آمارهای موجود و مستند، اکنون تعداد قالیبافان فعال به حدود 14 هزار و 200 نفر رسیده که از این تعداد تنها 5800 نفر تحت پوشش بیمه هستند. آمار نهایی و بهروز تعداد بیمهشدگان و ریزش احتمالی آنها پایان سال جاری اعلام خواهد شد و تا زمان انتشار آمار جدید، همان عدد 5800 نفر بیمهشده مبنای استناد است.
وی به مهمترین دلایلی که سبب شده است پوشش بیمهای در بخش قالیبافان حوزه فرش دستباف استان مرکزی روند کاهشی به خود بگیرد اشاره داشته و در این رابطه اضافه کرد: با صحتسنجیها و راستیآزماییهای انجام شده مشخص شده که بخشی از افراد ثبت شده دیگر فعالیتی در حوزه بافت فرش ندارند و به همین نسبت، پوشش بیمهای نیز کاهش یافته است. از سوی دیگر قطع یا محدود شدن بیمه تأمین اجتماعی در سالهای اخیر، انگیزه بافندگان فرش را به شدت کاهش داده است.
فرش دستباف از مهمترین بسترهای اشتغال مناطق روستایی و کمبرخوردار
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی به وضعیت تولید و اشتغال اشاره کرده و در این خصوص گفت: صنعت فرش دستباف این استان با اشتغال مستقیم حدود 2000 نفر در کارگاهها، فعالیت صدها نفر در زنجیره تولید و خدمات، حضور صادرکنندگان فعال در بازارهای بینالمللی، برگزاری رویدادهای ملی و دانشگاهی و برخورداری بیش از 2000 بافنده از پوشش بیمهای، نقشی مؤثر در اقتصاد روستایی و حفظ این میراث ارزشمند و هنر تلفیق شده با صنعت ایفا میکند.
ترکمان افزود: امروز صنعت فرش دستباف استان مرکزی با وجود تمامی محدودیتها و دشواریهای اقتصادی، همچنان یکی از مهمترین بسترهای اشتغال در مناطق روستایی و کمبرخوردار محسوب میشود و هزاران خانوار به صورت مستقیم و غیرمستقیم از طریق این هنر صنعت امرار معاش میکنند. هماکنون 74 کارگاه قالیبافی در استان وجود دارد که بیشترین آنها در شهرستانهای اراک، ساوه، خمین، محلات، دلیجان و فراهان فعال هستند و این هنر درآمیخته با صنعت را زنده نگه داشتهاند.
وی ادامه داد: فعالیت در عرصه تولید فرش دستباف صرفاً به بافندگی محدود نمیشود. زنجیره فرش مجموعهای از مشاغل تخصصی و مکمل را در بر میگیرد که هر یک نقش تعیینکنندهای در تولید محصول نهایی دارند. در استان مرکزی 125 فروشنده فرش، 12 فروشنده مصالح و مواد اولیه، 12 چلهدوان، 2 دارکش، یک رجکش، 5 طراح، یک نقاش، 2 رنگرز، 8 پرداختکار، 14 رفوگر و 23 واحد قالیشویی در این چرخه فعالیت دارند و استمرار فعالیت آنها برای پویایی صنعت فرش ضروری است.
پرداخت تسهیلات در راستای حفظ اشتغال صنعت فرش دستباف استان
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی به اقدامات حمایتی دولت در حوزه تأمین مالی اشاره کرده و اظهار داشت: ادارهکل صمت استان در سالهای اخیر تلاش کرده است از ظرفیت منابع حمایتی در قالب پرداخت تسهیلات برای تقویت تولید و اشتغال در صنعت فرش استفاده کند. پرداخت تسهیلات مذکور در قالب طرحهای مستقل و پشتیبان نقش مؤثری در حفظ اشتغال موجود، جلوگیری از خروج فعالان از چرخه تولید و ایجاد انگیزه برای ادامه فعالیت در این حوزه داشته است.
ترکمان به اقدامات آموزشی و فرهنگی انجام شده در راستای ترویج و توسعه هنر و صنعت فرش دستباف اشاره داشته و در این رابطه تصریح کرد: توسعه دانش تخصصی و ارتقاء مهارتهای فعالان حوزه فرش دستباف یکی از محورهای اصلی برنامههای اداره فرش استان در مجموعه ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی است. در این راستا 4 دوره آموزشی رایگان برای تولیدکنندگان و فعالان زنجیره فرش استان برگزار شده تا زمینه بهروزرسانی دانش فنی و ارتقاء کیفیت تولید فراهم شود.
وی به مهمترین اقدامات فرهنگی انجام شده در حوزه فرش دستباف استان اشاره کرده و در این خصوص بیان داشت: علاوه بر آموزشهای تخصصی ارائه شده برای فعالان این بخش، برنامههای فرهنگی متعددی نیز برای معرفی جایگاه فرش استان مرکزی اجرایی شده است. برگزاری جشنواره فرش جیریا، حمایت از جشنواره ملی عکس فرش فراهان با حضور عکاسان برجسته کشور و همچنین اجرای پروژه بزرگ عکاسی از فرشهای موزهای استان از جمله اقدامات فرهنگی این بخش بوده است.
استان مرکزی از مهمترین خاستگاههای تولید فرش دستباف ایران
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی به جایگاه تاریخی و فرهنگی فرش دستباف استان اشاره داشته و تأکید کرد: این استان با برخورداری از پیشینهای درخشان در تولید فرشهای نفیس، از دیرباز یکی از مهمترین خاستگاههای تولید فرش دستباف ایران به شمار میرود. نام مناطقی مانند شهرستانهای خمین، دلیجان، فراهان، خنداب و نیز روستای جیریا، همواره سبب شده تا این خطه یکی از قطبهای اثرگذار این هنر تلفیق شده با صنعت در سطح کشور باشد.
ترکمان به ظرفیتهای جغرافیایی و بومی فرش دستباف استان اشاره داشته و در این خصوص ابراز داشت: روستای جیریا یکی از شناختهشدهترین مراکز تولید فرش در استان مرکزی است و تولیدات این منطقه با عنوان «فرش آهنین» شهرت یافتهاند. همچنین مناطقی مانند شهرستانهای خمین، دلیجان، فراهان، خنداب از مهمترین کانونهای بافت فرش دستباف محسوب میشوند و بخش عمدهای از بافندگان استان در این مناطق فعالیت میکنند و به این هنر اشتغال دارند و معاش میگذرانند.
وی به وضعیت فرش دستباف استان اشاره داشته و اضافه کرد: فرش دستباف استان مرکزی نه تنها یک کالای اقتصادی، بلکه بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و هنری مردم این دیار به شمار میرود و حفظ و توسعه آن نیازمند حمایتهای همهجانبه است. در این استان به جز شهرستان ساوه که در حوزه ابریشمبافی شناخته میشود، تمرکز اصلی صنعت فرش استان بر بخش دستباف است که اهمیت بسیار بیشتری نسبت به سایر بخشها دارد. اما این حوزه با چالشهای جدی روبهرو است.
صادرات از اصلیترین راههای حفظ حیات اقتصادی فرش دستباف
رئیس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی به ظرفیت تولید فرش دستباف در سطح استان اشاره کرده و در این خصوص گفت: ظرفیت اسمی تولید فرش دستباف استان به حدود 15 هزار مترمربع در سال میرسد. چنین ظرفیتی نشان میدهد که این استان همچنان یکی از قطبهای مهم تولید فرش دستباف کشور است و در صورت رفع موانع و برطرف شدتن چالشهای موجود در این حوزه میتواند همچنان سهم بیشتری از بازارهای داخلی و خارجی را به خود اختصاص دهد.
ترکمان به مستندسازی فرشهای دستباف نفیس استان مرکزی اشاره داشته و در این رابطه افزود: با اقدامات و فعالیتهای انجام شده در قالب همکاری مشترک با دانشگاه اراک و موزه فرش ایران، حدود 600 تخته فرش دستباف نفیس متعلق به این استان از دوران قاجار گرفته تا دوران معاصر مورد عکاسی و مستندسازی تخصصی قرار گرفت. اقدامی که میتواند به معرفی هر چه بیشتر ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و هنری فرش دستباف استان در سطوح مختلف ملی و بینالمللی کمک کند.
وی بر اهمیت صادرات در پایداری صنعت فرش دستباف استان اشاره کرده و ادامه داد: صادرات همواره یکی از اصلیترین راههای حفظ حیات اقتصادی فرش دستباف بوده است. در استان مرکزی 2 صادرکننده فعال، مسئولیت بخش مهمی از صادرات فرش دستباف این استان را در شهرستانهای تفرش و فراهان بر عهده دارند و هر 2 مجموعههای فعال در عرصه صادرات هستند. هر یک با حدود 700 بافنده همکاری دارند و توانستهاند بخشی از ظرفیت تولید استان را به بازارهای هدف متصل کنند.
