پیامدهای تغییر الگوی بارش در فارس بررسی شد؛
ال نینو به معنای پایان بحران کم‌آبی نیست/ جلوگیری از تلفات جانی مهم‌ترین اولویت مدیریت سیلاب است
نشست علمی تخصصی «ال‌نینو و احتمال تغییر الگوی بارش در استان فارس» با حضور جمعی از مدیران دستگاه‌های اجرایی، استادان دانشگاه، پژوهشگران و نمایندگان نهادها و صنایع مرتبط، به‌منظور بررسی پیامدهای احتمالی تغییرات اقلیمی و راهکارهای پیشگیری از خسارات ناشی از بارش‌های حدی و سیلاب، در دانشگاه شیراز برگزار شد.
به گزارش ایلنا، بررسی شرایط اقلیمی پیش‌رو، ارزیابی میزان آمادگی دستگاه‌های مسئول، شناسایی مخاطرات احتمالی و تبادل‌نظر درباره راهکارهای کاهش خسارات ناشی از سیلاب‌های شهری و رودخانه‌ای، از مهم‌ترین اهداف این نشست بود.
رئیس پژوهشکده آب و محیط‌زیست دانشگاه شیراز، در این نشست با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانشگاه برای مواجهه با پیامدهای احتمالی تغییرات اقلیمی گفت: بحران آب در ایران تنها ناشی از عوامل اقلیمی نیست، بلکه مسائل مدیریتی نیز در شکل‌گیری و تداوم آن نقش دارند؛ ازاین‌رو، برای کاهش مخاطرات پیش‌رو، باید هر دو بُعد به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرند.
امین حق‌نگهدار با اشاره به رسالت اجتماعی دانشگاه شیراز در پرداختن به مسائل مرتبط با آب و محیط‌زیست افزود: با توجه به پیش‌بینی‌های مطرح‌شده درباره احتمال تأثیر پدیده ال‌نینو بر الگوهای بارش در ماه‌های آینده، برگزاری این نشست با هدف فراهم‌کردن زمینه هم‌اندیشی متخصصان و مدیران برای شناسایی مخاطرات احتمالی و ارائه راهکارهای علمی در دستور کار قرار گرفت.
رئیس پژوهشکده آب و محیط‌زیست دانشگاه شیراز ادامه داد: بهره‌گیری از دیدگاه‌های علمی و تخصصی صاحب‌نظران و تقویت تعامل میان دانشگاه و دستگاه‌های مسئول، می‌تواند زمینه برنامه‌ریزی مؤثرتر برای مواجهه با شرایط احتمالی پیش‌رو را فراهم کند و با اتخاذ تدابیر مناسب، خطرات و خسارات احتمالی در شهر شیراز و استان فارس را به حداقل برساند.
ال‌نینو چگونه الگوی بارش را تغییر می‌دهد؟
حق‌نگهدار با اشاره به اهمیت شناخت پدیده ال‌نینو اظهار کرد: این پدیده اقلیمی در پی گرم‌شدن غیرمعمول آب‌های سطحی بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی و تغییر در تعامل میان اقیانوس و جو شکل می‌گیرد و می‌تواند گردش عمومی جو را تحت تأثیر قرار دهد و موجب تغییر الگوهای دما و بارش در مناطق مختلف جهان شود.
وی با بیان اینکه پیامدهای ال‌نینو در همه مناطق یکسان نیست، توضیح داد: بسته به شدت پدیده، زمان وقوع آن و شرایط اقلیمی هر منطقه، تغییرات بارش می‌تواند به شکل افزایش یا کاهش بروز کند؛ بنابراین، بررسی تأثیر احتمالی این پدیده بر ایران و استان فارس باید با درنظرگرفتن پیش‌بینی‌های هواشناسی و شرایط اقلیمی محلی انجام شود.
رئیس پژوهشکده آب و محیط‌زیست دانشگاه شیراز با اشاره به احتمال وقوع بارش‌های حدی و سیلاب‌های ناگهانی شهری و رودخانه‌ای تأکید کرد: در صورت افزایش بارندگی‌ها، آمادگی دستگاه‌های مسئول برای مدیریت روان‌آب‌ها، کاهش خطر آب‌گرفتگی معابر و پیشگیری از خسارات ناشی از سیلاب اهمیت بیشتری می‌یابد.
به گفته وی، بررسی وضعیت موجود، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و تقویت هماهنگی میان نهادهای مسئول باید پیش از وقوع رخدادهای احتمالی انجام شود تا امکان واکنش سریع‌تر و مؤثرتر در شرایط بحرانی فراهم باشد.
افزایش بارندگی به معنای پایان بحران کم‌آبی نیست
رئیس پژوهشکده آب و محیط‌زیست دانشگاه شیراز با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به مسئله آب خاطرنشان کرد: تغییرات احتمالی الگوی بارش و افزایش بارندگی در برخی مناطق را نباید به معنای رفع بحران کم‌آبی تلقی کرد؛ چراکه وضعیت منابع آب کشور همچنان به توجه مستمر، برنامه‌ریزی بلندمدت و مدیریت مؤثر نیاز دارد.
وی افزود: بخشی از مشکلات منابع آب کشور ریشه در شرایط اقلیمی و محدودیت‌های طبیعی دارد و بخش دیگری به شیوه مدیریت منابع آب بازمی‌گردد. ازاین‌رو، در کنار آمادگی برای مقابله با سیلاب، بهره‌برداری بهینه از بارش‌ها، تقویت مدیریت منابع آب و اصلاح شیوه‌های مدیریتی نیز باید در کانون توجه قرار گیرد.
حق‌نگهدار با اشاره به پیامدهای احتمالی بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت گفت: در صورت نبود زیرساخت‌های مناسب برای هدایت و ذخیره روان‌آب‌ها، بارش‌های سنگین ممکن است به‌جای تقویت منابع آب، خسارات گسترده‌ای به دنبال داشته باشند؛ بنابراین، مدیریت صحیح روان‌آب‌ها و برنامه‌ریزی برای بهره‌گیری از ظرفیت بارندگی‌ها، در کنار اقدامات پیشگیرانه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
نجات جان انسان‌ها؛ اولویت نخست مدیریت سیلاب
در ادامه این نشست، استاد دانشکده مهندسی دانشگاه شیراز و مدیر نشست، با تأکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی جامع در مدیریت سیلاب اظهار کرد: مواجهه مؤثر با سیلاب مستلزم اجرای مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه، عملیاتی و بازتوانی پیش از وقوع، حین وقوع و پس از پایان سیلاب است.
ناصر طالب‌بیدختی، افزود: یکی از اهداف اصلی این نشست، بررسی راهکارهایی است که با اجرای آن‌ها بتوان پیش از وقوع سیلاب، از بسیاری از خطرات و پیامدهای ناشی از آن جلوگیری کرد.
این استاد دانشگاه شیراز با تأکید بر اینکه جلوگیری از تلفات جانی مهم‌ترین اولویت مدیریت سیلاب است، گفت: تخلیه به‌موقع مناطق پرخطر و اسکان اضطراری افرادی که در معرض سیلاب قرار دارند، از جمله اقداماتی است که باید برای حفاظت از جان انسان‌ها پیش‌بینی شود. در کنار این موضوع، کاهش خسارات مالی به منازل مسکونی، تأسیسات، زیرساخت‌ها و اموال عمومی نیز اهمیت دارد.
طالب‌بیدختی همچنین ذخیره‌سازی آب در پشت سدها و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی از طریق پخش سیلاب را از ظرفیت‌های قابل توجه این پدیده برشمرد و بر ضرورت بهره‌گیری از روش‌های اصولی آبخیزداری و آبخوان‌داری تأکید کرد.
آموزش عمومی و هشدار به‌موقع برای کاهش خسارات
مدیر نشست علمی تخصصی ال‌نینو و احتمال تغییر الگوی بارش در استان فارس، آموزش عمومی، تدوین برنامه‌های مدیریت بحران، شناسایی مناطق پرخطر و آماده‌سازی نیروهای امدادی را از جمله اقدامات ضروری برای افزایش آمادگی جامعه و دستگاه‌های مسئول در برابر سیلاب دانست.
وی همچنین تقویت سامانه‌های هشدار سریع و به‌موقع را ضروری برشمرد و افزود: حفاظت از محیط‌زیست باید یکی از محورهای اصلی برنامه‌های مدیریت سیلاب باشد. جلوگیری از آلودگی منابع آب و خاک، مدیریت پسماندها و فاضلاب و کاهش آسیب به منابع طبیعی در جریان سیلاب و پس از آن، از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
این استاد دانشگاه شیراز با اشاره به اهمیت حفاظت از تنوع زیستی و زیستگاه‌های طبیعی تصریح کرد: جلوگیری از تخریب زیستگاه‌های جانوری و گیاهی و کاهش آثار منفی سیلاب بر حیات وحش نیز از ضرورت‌های مدیریت اصولی این پدیده است.
به گفته طالب‌بیدختی، مدیریت اصولی حوضه‌های آبخیز، ارتقای ایمنی رودخانه‌ها، بازسازی و بازتوانی مناطق آسیب‌دیده پس از سیلاب و حفاظت از آثار تاریخی، باستانی و مذهبی نیز باید در برنامه‌ریزی‌های مرتبط با مدیریت سیلاب مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: برنامه‌های مدیریت سیلاب زمانی اثربخش خواهند بود که ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و فرهنگی این پدیده به‌صورت هم‌زمان در نظر گرفته شوند.
سیلاب؛ فرصتی برای تغذیه آبخوان‌ها و احیای تالاب‌ها
طالب‌بیدختی در جمع‌بندی سخنان خود با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های سیلاب در کنار کاهش خسارات آن گفت: مدیریت صحیح سیلاب باید به‌گونه‌ای انجام شود که ضمن کاهش خسارات جانی و مالی، امکان استفاده از این پدیده برای تغذیه آبخوان‌ها، تقویت منابع آبی و احیای تالاب‌ها نیز فراهم شود.
وی افزود: سیلاب را نباید صرفاً یک تهدید تلقی کرد؛ بلکه با برنامه‌ریزی علمی، مدیریت صحیح و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه می‌توان از ظرفیت آن برای احیای منابع آب و حفاظت از اکوسیستم‌های طبیعی بهره گرفت.
این استاد دانشگاه شیراز همچنین حفاظت از محیط‌زیست، اکوسیستم‌های طبیعی و تنوع زیستی را بخش جدایی‌ناپذیر برنامه‌های مدیریت سیلاب دانست و بر ضرورت توجه به این مؤلفه‌ها در تمام مراحل برنامه‌ریزی و اجرا تأکید کرد.
رئیس پژوهشکده آب و محیط‌زیست دانشگاه شیراز نیز در پایان این نشست، نقش دانشگاه‌ها را در ارائه راهکارهای مبتنی بر دانش و پژوهش برای حل مسائل جامعه مهم دانست و گفت: برگزاری چنین نشست‌هایی فرصتی برای هم‌افزایی میان دانشگاه، مدیران اجرایی و سایر نهادهای مرتبط فراهم می‌کند تا از طریق تبادل تجربه و ارائه پیشنهادهای کارشناسی، زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر و کاهش آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات اقلیمی فراهم شود.
در این نشست، مسئولانی از دستگاه‌های مختلف از جمله استانداری فارس، شهرداری شیراز، شرکت آب و فاضلاب و اداره‌کل مدیریت بحران استان حضور داشتند و به ارائه پیشنهادها، گزارش اقدامات انجام‌شده و بیان دغدغه‌ها و نیازهای موجود در حوزه مدیریت بارش‌ها و سیلاب پرداختند.
