زمستان کسب و کارهای آنلاین/ قطع ۱۴ روزه اینترنت اقتصاد دیجیتال را فلج کرد

به گزارش خبرنگار ایلنا، این اختلال زیرساختی، رکود گسترده‌ای را بر هزاران کسب‌وکار آنلاین تحمیل کرده و همزمان، با مسدود کردن دسترسی به نرخ‌های به‌روز، شفافیت قیمت‌گذاری اقلام اساسی را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

گسترش چشمگیر فعالیت‌های آنلاین در سال‌های اخیر، وابستگی حیاتی این مشاغل به اتصال پایدار اینترنت را اثبات کرد. فعالان فضای مجازی اکنون با زیان‌های مالی سنگین روبرو هستند، زیرا این قطعی نه تنها یک اختلال فنی، بلکه یک توقف کامل در زنجیره درآمدزایی آن‌ها محسوب می‌شود.

این شرایط نه‌تنها اعتماد مشتریان داخلی و خارجی به پلتفرم‌های فروش آنلاین را به شدت کاهش داده، بلکه ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران خارجی را نیز در بازاری با زیرساخت ناپایدار، به صفر نزدیک کرده است.

بر اساس آمارهای رسمی تا پایان سال ۲۰۲۳، بیش از ۲۰۰ هزار واحد کسب‌وکار آنلاین در ایران فعال بودند. استان فارس به تنهایی با سهمی بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از این کل، یکی از قطب‌های اصلی اقتصاد دیجیتال کشور محسوب می شود که فعالیت آن به طور مستقیم تحت تأثیر قرار گرفته است.

بخش بزرگی از این حجم اقتصادی، وابسته به شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام (با تخمین ۵۰ میلیون کاربر ایرانی) به عنوان درگاه اصلی فروش بوده است.

معاون برنامه‌ریزی صنعت، معدن و تجارت استان فارس نیز اخیراً اعلام کرد که ۴ هزار سایت دارای اینماد در استان از قطعی اینترنت متأثر شدند.

یکی از پیامدهای جانبی و مخرب این اختلال، تأثیر مستقیم آن بر بازار ارز و قیمت‌گذاری کالاهاست. با مختل شدن دسترسی به نرخ‌های لحظه‌ای دلار و ارزهای خارجی، تعیین قیمت اقلام اساسی نظیر موبایل و لوازم خانگی با سردرگمی و عدم شفافیت شدید همراه شده و ثبات بازار را بر هم زده است.

زیرساخت حیاتی کشور هنوز به رسمیت شناخته نشده است

 یک فعال حوزه رسانه و کارشناس امنیت سایبری، در واکنش به قطعی اخیر اینترنت گفت: این رویداد نشان داد زیرساخت اینترنت در ایران همچنان فاقد پایداری لازم به عنوان یک زیرساخت حیاتی است.

 علی نیکو در گفت و گو با ایلنا تأکید کرد: این قطعی، علاوه بر ایجاد اختلال در ارتباطات اجتماعی، خسارات مستقیمی بر هزاران کسب‌وکار اینترنتی وارد کرده است.

 نیکو با مرور تاریخچه وقایع اخیر، این اختلالات را یک الگوی تکرار شونده خواند و یادآور شد: قطع گسترده اینترنت در آبان ۹۸ منجر به تحمیل خسارات اقتصادی و اجتماعی سنگین شد. این روند با محدودیت‌های گسترده سال ۱۴۰۱ و مواجهه کاربران با کندی‌های شدید و اختلالات منطقه‌ای در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ ادامه یافت و اکنون در زمستان ۱۴۰۴ با قطعی بی سابقه ای تکرار شده است.

وی این تداوم را دال بر تبدیل شدن مسئله اینترنت به یک چالش ساختاری در سیاست‌گذاری ارتباطات کشور دانست.

 آسیب اقتصادی و اجتماعی ناشی از توقف دسترسی

این کارشناس حوزه سایبری با تفکیک مشاغل آسیب‌دیده، توضیح داد: طیف وسیعی از فعالان اقتصادی دچار اختلال جدی شدند. فروشگاه‌های آنلاین در تمامی حوزه‌ها مسیر فروش خود را از دست دادند و فروشندگان فعال در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی عملاً از ارتباط با مشتریان باز ماندند. همچنین، رانندگان پلتفرم‌های حمل‌ونقل با کاهش شدید سفارش‌ها مواجه شدند.

وی تصریح کرد: در بخش خدمات، مدرسین آنلاین و برگزارکنندگان دوره‌های مجازی شاهد لغو کلاس‌ها بودند. فریلنسرها در حوزه‌هایی نظیر طراحی، برنامه‌نویسی،تولید محتوا و ترجمه ارتباطشان با کارفرمایان داخلی و خارجی قطع شد. شرکت‌های استارتاپی نیز در بخش‌های پشتیبانی و فروش متحمل زیان شدند، همان‌طور که تولیدکنندگان محتوا و اینفلوئنسرها درآمد خود را در معرض تهدید دیدند.

نیکو  تاکید کرد: برای این گروه، اینترنت صرفاً ابزار کار نیست، بلکه محل کار آن‌هاست و قطع آن معادل تعطیلی کامل کسب‌وکار محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: از منظر اجتماعی، شهروندان با اختلال در خدمات بانکی، امور اداری، آموزش آنلاین و ارتباط با خانواده روبه‌رو شدند. این شرایط علاوه بر خسارات مالی، منجر به افزایش فشار روانی، اضطراب و احساس بی‌ثباتی در جامعه شد. نکته قابل تأمل، آسیب جدی به اعتماد عمومی نسبت به فضای دیجیتال است که امنیت سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی در این محیط را به شدت تضعیف می‌کند.

لزوم تثبیت اینترنت به عنوان زیرساخت ملی

 نیکو اظهار داشت: تجربه‌های مکرر از سال ۹۸ تا امروز تصدیق می‌کند که اینترنت هنوز در تصمیم‌گیری‌های کلان، به‌عنوان یک زیرساخت حیاتی ملی تثبیت نشده است؛ در حالی که معیشت، آموزش و سلامت بخشی از جامعه به آن وابسته شده است.

این کارشناس امنیت سایبری معتقد است  تکرار قطعی اینترنت، هر بار بخشی از زندگی مردم را متوقف می کند و عنوان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز است سیاست‌گذاران با نگاهی واقع‌بینانه‌تر، از کسب‌وکارهای دیجیتال حمایت کرده و برای حفظ پایداری دسترسی به اینترنت، برنامه‌ریزی شفاف، مسئولانه و مبتنی بر منافع عمومی داشته باشند.

خطر ورشکستگی کسب‌وکارهای خانگی و از دست رفتن اعتبار بین‌المللی

 رئیس سابق کمیسیون کسب‌وکار نوین اتاق بازرگانی فارس نیز معتقد است قطعی گسترده اینترنت، علاوه بر تعطیلی کسب‌وکارهای آنلاین، مشکلات حادی برای شرکت‌های وارداتی ایجاد کرده و زنجیره تأمین ایجاد کرده است.

امید ماهرانی در گفت و گو با ایلنا با تأکید بر وابستگی کامل جهان به فضای مجازی، اظهار داشت: با قطعی اینترنت، بسیاری از کسب‌ و کارهای آنلاین تعطیل شده‌اند. به عنوان مثال، یک واردکننده برای ارسال مدارک ترخیص کالا به گمرک قادر به ارسال حتی یک ایمیل ساده نیست و این امر منجر به دپوی کالا در گمرکات شده است؛ کالاهایی که بسیاری از آن‌ها فاسدپذیر هستند و زیان هنگفتی به واردکننده وارد می‌کنند.

آسیب سنگین‌تر از تجربه های پیشین

رئیس سابق کمیسیون کسب‌وکار نوین اتاق بازرگانی فارس به تجربه قطعی چهار روزه  اینترنت در سال ۹۸ اشاره کرد و گفت: در آن زمان، آسیب وارده به شرکت‌ها و صنایع کوچک تکان‌دهنده بود. اکنون که ۱۴ روز است اینترنت قطع است، میزان خسارت بسیار بیشتر بوده و گزارش‌هایی مبنی بر ورشکستگی برخی کسب‌وکارها دریافت شده است.

وی افزود: وابستگی شدید کسب ‌و کارها به فضای مجازی در شرایط قطعی، آسیب‌زا است و در این حالت کسی پاسخگو نیست. ارتباطات بین‌المللی قطع شده و کسب‌وکارهای درگیر در فضای جهانی آسیب می‌بینند.

قطعی اینترنت و لغو سفارشات آنلاین

همپنین خبرنگار ما در تماس با چندین واحد صنفی در استان فارس با صاحبان چند کسب‌وکار آنلاین فعال در این استان، در این زمینه گفتگو کرد که همه آنها متفق القول اعلام کردند که دوران رکود فروش بی‌سابقه‌ای را ثبت کرده‌اند.

در مرکز شهر شیراز، سارا، مدیر یک فروشگاه آنلاین تخصصی لوازم هنری، وضعیت را «فاجعه‌بار» توصیف کرد.

وی افزود: در ساعات اولیه قطعی اینترنت، حداقل ۵۰ سفارش به دلیل عدم تأیید پرداخت بانکی لغو شده‌اند. علاوه بر این، امکان اطلاع‌رسانی به مشتریان در مورد تأخیر در ارسال سفارشات نهایی وجود نداشت که این امر باعث نگرانی مشتریان شد.

به گفته این مدیر فروشگاه، این قطعی اینترنت نه تنها منجر به ضرر مالی شده، بلکه اعتماد مشتری، که سرمایه اصلی کسب و کار آنهاست، را نیز تضعیف کرده است. سارا معتقد است که این مشکلات در حال سوق دادن کسب و کارشان به سمت ورشکستگی است، زیرا با وجود داشتن مواد اولیه، امکان تولید و فروش محصولات به دلیل عدم امکان ثبت سفارش وجود ندارد.

نوری، صاحب یک برند پوشاک آنلاین در شیراز، توضیح می‌دهد که قطعی اینترنت کل زنجیره تأمین را مختل کرده است. این شرکت از سیستم‌های آنلاین برای ردیابی موجودی و هماهنگی با شرکت‌های پستی استفاده می‌کند. با قطعی اینترنت، کارمندان انبار قادر به بارکد زدن یا بررسی آدرس‌ها نیستند و نرم‌افزار حسابداری مبتنی بر ابر نیز غیرفعال است.

به گفته نوری، این اختلال عملیات را به حالت دستی برگردانده و سرعت عملیات را به شدت کاهش داده و احتمال خطای انسانی را افزایش داده است.

به گزارش ایلنا، هنوز آماری دقیقی از میزان خسارت مالی به کسب و‌کارهای آنلاین در زمان قطعی اینترنت اعلام نشده است و  مشخص نیست این قطعی تا چه زمانی ادامه خواهد داشت اما  آنطور که رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در ایران گفته است قطع اینترنت روزانه حدود ۳/۸ هزار میلیارد تومان به کشور خسارت زده است.