آسیب به قلب تاریخی سنندج/ بناهای شاخص و ثبت ملی شده در موج انفجار حملات هوایی آسیب دیدند

پویا طالب‌نیا، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کردستان، در گفتگو با خبرنگار ایلنا اعلام کرد: عمارت‌های مهم تاریخی ازجمله عمارت آصف، عمارت سالار سعید و مجموعه خسروآباد در میان بناهایی هستند که بخش‌هایی از آن‌ها بر اثر امواج انفجار تخریب یا آسیب دیده است.

به گفته او، کارشناسان میراث فرهنگی در حال بررسی و مستندسازی دقیق میزان خسارت‌ها هستند.

آسیب به عمارت‌های تاریخی و شاخص سنندج

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کردستان از وارد شدن خسارت به چند بنای شاخص تاریخی در شهر سنندج خبر داد.

پویا طالب‌نیا گفت: در پی موج انفجار ناشی از حملات نظامی به محدوده‌ای در این شهر، بخش‌هایی از تعدادی از مهم‌ترین بناهای تاریخی سنندج آسیب دیده‌اند.

به گفته او، «عمارت آصف» که به عنوان موزه مردم‌شناسی «خانه کرد» شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین بناهایی است که از این حادثه خسارت دیده است.

عمارت آصف، از بناهای ارزشمند دوره صفویه و قاجار است که نه تنها به دلیل معماری شاخص خود، بلکه به دلیل کارکرد فرهنگی و موزه‌ای‌، یکی از مهم‌ترین نمادهای هویت فرهنگی شهر سنندج است.

براساس اعلام مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان، «عمارت سالار سعید» نیز که به عنوان «موزه باستان‌شناسی» سنندج مورد استفاده است نیز دچار آسیب شده است.

عمارت سالار سعید، مجموعه‌ای از آثار باستانی و تاریخی منطقه کردستان را در خود جای داده و یکی از مهم‌ترین مراکز معرفی تاریخ و تمدن این منطقه به شمار می‌رود.

در میان بناهای آسیب‌دیده اما «عمارت خسروآباد» سنندج نیز قرار دارد؛ مجموعه‌ای تاریخی که از مهم‌ترین بناهای باشکوه حکومتی دوره قاجار در منطقه است. این عمارت که به دستور «امان‌الله خان اردلان» ساخته شد، از نظر معماری و تاریخی جایگاه ویژه‌ای در تاریخ شهر سنندج دارد و همواره یکی از اصلی‌ترین جاذبه‌های گردشگری این شهر بوده است.

پویا طالب‌نیا، مدیرکل میراث‌فرهنگی کردستان اعلام کرد: این بناها در اثر امواج ناشی از انفجار دچار آسیب‌هایی در بخش‌های مختلف معماری شده‌اند؛ آسیب‌هایی که در برخی موارد شامل تخریب تزئینات و اجزای تاریخی بناها است.

حجم تخریب بناهای تاریخی سنندج

پویا طالب‌نیا با تشریح جزئیات خسارت‌های وارد شده به بناهای تاریخی سنندج گفت: بخشی از عناصر معماری و تزئینات ارزشمند آثار و بناهای تاریخی سنندج دچار آسیب شده‌اند.

به گفته او، امواج انفجار باعث تخریب یا آسیب دیدن آینه‌کاری ها، گچبری‌ها، کتیبه‌های سردر بناها، دیوارها، درها، پنجره‌های چوبی و ارسی های تاریخی در بناهای تاریخی سنندج شده است.

به گزارش ایلنا، عناصر تزئینی تخریب شده در معماری سنتی سنندج اهمیت زیادی دارند. ارسی‌ها که پنجره‌های چوبی مشبک با شیشه‌های رنگی هستند، یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های معماری خانه‌ها و عمارت‌های تاریخی در مناطق غربی ایران به شمار می‌روند. این پنجره‌ها علاوه بر زیبایی بصری، نقش مهمی در تنظیم نور و تهویه فضای داخلی بناها داشته‌اند.

همچنین آینه‌کاری‌ها و گچبری‌های ظریف که در تالارها و فضاهای اصلی این عمارت‌ها به کار رفته‌اند، از هنرهای تزیینی مهم در معماری دوره قاجار محسوب می‌شوند. این تزئینات نه تنها ارزش هنری دارند بلکه بیانگر شیوه‌های معماری، ذوق هنری و فرهنگ بومی دوره‌های تاریخی مختلف هستند.

کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند که هرگونه آسیب به این عناصر، فراتر از تخریب یک بخش ساختمانی ساده است و در واقع به بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی یک شهر لطمه وارد می‌کند.

بسیاری از این تزئینات به صورت دست‌ساز و با مهارت هنرمندان محلی ساخته شده‌اند و بازسازی آن‌ها نیازمند مطالعات دقیق و صرف زمان طولانی خواهد بود.

بافت تاریخی سنندج هم دچار آسیب شد

مدیرکل میراث‌فرهنگی کردستان اعلام کرد: خسارت‌ها تنها به عمارت‌های شاخص محدود نبوده و تعدادی از بناهای ثبت‌شده در بافت تاریخی سنندج نیز آسیب دیده‌اند.

به گفته طالب‌نیا، بناهایی از جمله خانه تاریخی ملک‌التجار، امامزاده پیرعمر، منزل متوسل، منزل مجتهدی و خانه تاریخی امین الاسلام در محدوده بافت تاریخی سنندج در اثر نزدیکی به محل اصابت موشک و بمب دچار خسارت شده‌اند.

بافت تاریخی سنندج یکی از مهم‌ترین بافت‌های تاریخی غرب ایران است. این بافت شامل مجموعه‌ای از خانه‌های تاریخی، بازارها، مساجد، تکیه‌ها و عمارت‌های حکومتی است که در طول چند قرن شکل گرفته‌اند و ساختار تاریخی شهر را شکل می‌دهند.

ویژگی مهم این بافت، پیوستگی فضایی و تاریخی میان بناهاست. خانه‌های تاریخی با حیاط‌های مرکزی، کوچه‌های باریک سنگفرش، و مجموعه‌های مذهبی و فرهنگی در کنار یکدیگر شبکه‌ای تاریخی را تشکیل داده‌اند که نمایانگر شیوه زندگی و فرهنگ مردم سنندج در دوره‌های گذشته است.

آسیب به هر یک از بناهای این بافت ثبت ملی شده نیز می‌تواند بر یکپارچگی تاریخی آن تأثیر بگذارد. به همین دلیل حفاظت از بافت‌های تاریخی همواره یکی از مهم‌ترین اولویت‌های دولت‌ها است.

کارشناسان میراث فرهنگی تأکید دارند که بسیاری از خانه‌های تاریخی سنندج علاوه بر ارزش معماری، به دلیل تعلق به شخصیت‌های مهم تاریخی و فرهنگی نیز اهمیت دارند. این خانه‌ها روایتگر تاریخ اجتماعی شهر و شیوه زندگی طبقات مختلف جامعه در دوره‌های گذشته هستند.

بررسی‌های تخصصی برای ارزیابی خسارت‌ها

پویا طالب‌نیا، مدیرکل میراث‌فرهنگی کردستان درباره خسارت‌های وارده شده در اثر حمله متجاوزان آمریکایی ـ صهیونیستی به بافت تاریخی و بناهای تاریخی سنندج اعلام کرد: تیم‌های کارشناسی میراث فرهنگی استان بلافاصله فرآیند بررسی و مستندسازی خسارت‌ها را آغاز کرده‌اند.

به گفته او، پایش تخصصی، بررسی‌های میدانی و مستندسازی دقیق توسط کارشناسان در حال انجام است تا ابعاد خسارت‌های وارد شده به صورت علمی و دقیق ثبت شود. این مستندسازی شامل بررسی وضعیت سازه‌ای بناها، ثبت میزان تخریب تزئینات، تهیه عکس‌ها و نقشه‌های فنی و همچنین ارزیابی نیازهای مرمتی است.

مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان با تاکید بر اینکه این اقدامات، نخستین مرحله برای برنامه‌ریزی جهت مرمت و احیای بناهای آسیب‌دیده محسوب می‌شود، گفت: کارشناسان پس از تکمیل ارزیابی‌ها می‌توانند طرح‌های مرمتی لازم را تهیه و اقدامات حفاظتی را آغاز کنند.

او تأکید کرد: حفاظت از بناهای تاریخی سنندج برای حفظ هویت تاریخی و فرهنگی این شهر اهمیت بالایی دارد و تلاش خواهد شد با همکاری متخصصان مرمت، آسیب‌های وارد شده در سریع‌ترین زمان ممکن بررسی و برای ترمیم آن‌ها برنامه‌ریزی شود.

شهر سنندج پایتخت استان کردستان به عنوان یکی از شهرهای تاریخی ایران، مجموعه‌ای از بناها و محوطه‌های ارزشمند تاریخی را در خود جای داده است. این شهر در طول تاریخ مرکز حکومت خاندان اردلان بوده و بسیاری از بناهای مهم آن در دوره صفویه و قاجار ساخته شده‌اند. به همین دلیل هرگونه آسیب به این آثار، نه تنها خسارتی برای یک شهر بلکه برای میراث فرهنگی کشور محسوب می‌شود؛ میراثی که حفاظت از آن نیازمند توجه، برنامه‌ریزی و اقدامات تخصصی در حوزه مرمت و نگهداری است.

مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان اعلام کرده است: با ادامه بررسی‌های میدانی، انتظار می‌رود در روزهای آینده گزارش دقیق‌تری از میزان خسارت‌ها و وضعیت بناهای تاریخی آسیب‌دیده منتشر شود؛ گزارشی که می‌تواند مبنای اقدامات حفاظتی و مرمتی برای حفظ این بخش از تاریخ و فرهنگ سنندج باشد.