تجربه سازمان جهانی کار در سنگال نشان می‌دهد:
کارگران بدون تشکل‌یابی، آینده و امنیت ندارند
طرح توسعۀ مشاغل سبز در دلتای سالوم سنگال با ایجاد یا حمایت از ۱۲۰۰ فرصت شغلی، تشکیل ۱۵ تعاونی و گسترش پوشش بیمۀ درمانی، به‌ویژه بر تقویت اشتغال و امنیت معیشتی زنان و جوانان تمرکز دارد.
به گزارش ایلنا و به نقل از پایگاه خبری سازمان جهانی کار، اجرای طرح «مشاغل سبز برای زنان و جوانان در دلتای سالوم» در سنگال تاکنون به ایجاد یا حمایت از ۱۲۰۰ فرصت شغلی منجر شده است؛ فرصت‌هایی که ۷۰ درصد آن‌ها به زنان و ۳۰ درصد به جوانان اختصاص دارد. این طرح علاوه بر آموزش مهارت‌های حرفه‌ای، با تشکیل ۱۵ تعاونی، سازمان‌دهی تولیدکنندگان، تسهیل دسترسی به بازار و گسترش حمایت‌های اجتماعی، تلاش می‌کند فعالیت‌های اقتصادی غیررسمی را به مشاغلی پایدارتر و برخوردار از پشتوانۀ حقوقی و بیمه‌ای تبدیل کند.
بر اساس آمار ارائه‌شده از این طرح، ۵۳۰ زن و جوان در روش‌های نوین پرورش صدف خوراکی و نوعی نرم‌تن دریایی به نام «آرک‌کلم» آموزش دیده‌اند، ۴۰۷ نفر مهارت‌های زنبورداری را فرا گرفته‌اند و ۴۰۰ نفر نیز در زمینۀ کارآفرینی سبز آموزش دیده‌اند. همچنین ۲۰ جوان در زمینۀ ساخت کندو آموزش دیده‌اند و اکنون در کارگاه‌های محلی به تولید کندو مشغول هستند.
در بخش حمایت‌های اجتماعی نیز ۳ هزار و ۴۷۱ نفر تحت پوشش بیمۀ درمانی قرار گرفته‌اند و دو محصول بیمۀ کشاورزی برای فعالیت‌های مرتبط با تولید عسل و محصولات صدفی طراحی شده است. در کنار این اقدامات، ۱۵ تعاونی مطابق قانون متحدالشکل OHADA دربارۀ تعاونی‌ها تشکیل شده‌اند و ۵۰ محصول عسل و محصولات صدفی نیز مجوز ساخت و عرضۀ محصولات غذایی (FRA) دریافت کرده‌اند.
این برنامه را سازمان بین‌المللی کار با تأمین مالی وزارت فدرال همکاری اقتصادی و توسعۀ آلمان اجرا می‌کند. هدف اصلی آن توسعۀ زنجیره‌های ارزش مرتبط با منابع طبیعی منطقه و ایجاد یا تثبیت فرصت‌های شغلی شایسته از طریق ارتقای مهارت‌ها، توسعۀ کسب‌وکارهای سبز، سازمان‌دهی تولیدکنندگان، دسترسی به بازار و گسترش پوشش تأمین اجتماعی است.
اشتغال زنان و جوانان؛ از آموزش مهارت تا تشکل‌یابی
مشاغل سبز به فعالیت‌های اقتصادی گفته می‌شود که ضمن ایجاد اشتغال و درآمد، به حفظ محیط زیست، کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی و استفادۀ پایدار از منابع طبیعی کمک می‌کنند. در منطقۀ دلتای سالوم سنگال، فعالیت‌هایی مانند زنبورداری، پرورش صدف و بهره‌برداری پایدار از منابع دریایی ظرفیت ایجاد چنین مشاغلی را فراهم کرده‌اند.
با این حال، هدف طرح صرفاً ایجاد فرصت‌های درآمدزایی نیست. بخش مهمی از برنامه به تقویت موقعیت اقتصادی زنان و جوانان از طریق آموزش، تشکل‌یابی، دسترسی به بازار و برخورداری از حمایت‌های بیمه‌ای اختصاص دارد؛ مسائلی که برای تولیدکنندگان کوچک و شاغلان بخش غیررسمی اقتصاد اهمیت زیادی دارند.
در همین راستا، رویداد معرفی محصولات با عنوان «ساخت دلتای سالوم» روز ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ در داکار برگزار شد. این رویداد فرصتی برای معرفی دستاوردهای طرح و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان محلی و خریداران حرفه‌ای بود.
در بخش سازمان‌دهی اقتصادی، تشکیل ۱۵ تعاونی مطابق قانون متحدالشکل OHADA اهمیت ویژه‌ای دارد. OHADA چارچوب حقوقی مشترکی برای هماهنگ‌سازی قوانین تجاری و اقتصادی در شماری از کشورهای آفریقایی فراهم می‌کند. ثبت تعاونی‌ها در این چارچوب به زنان و سایر تولیدکنندگان امکان می‌دهد شخصیت حقوقی مستقل داشته باشند، قراردادهای تجاری منعقد کنند و با قدرت بیشتری وارد بازار شوند.
تولیدکنندگانی که به‌صورت انفرادی و پراکنده فعالیت می‌کنند، معمولاً قدرت محدودی برای مذاکره بر سر قیمت محصولات، شرایط فروش و قراردادهای تجاری دارند. در مقابل، فعالیت در قالب تعاونی می‌تواند امکان مذاکرۀ جمعی، سامان‌دهی فروش، انعقاد قراردادهای رسمی و دفاع مؤثرتر از منافع اقتصادی اعضا را فراهم کند. این مسئله به‌ویژه برای زنانی اهمیت دارد که در بسیاری از فعالیت‌های تولیدی و فرآوری محصولات محلی، سهم عمده‌ای از کار را بر عهده دارند، اما لزوماً از قدرت اقتصادی متناسب با میزان مشارکت خود برخوردار نیستند.
بیمه و امنیت معیشتی؛ روی دیگر اشتغال‌زایی
گسترش حمایت‌های اجتماعی یکی دیگر از محورهای اصلی این برنامه است. بر اساس آمار اعلام‌شده، ۳ هزار و ۴۷۱ نفر تحت پوشش بیمۀ درمانی قرار گرفته‌اند و دو محصول بیمۀ کشاورزی نیز برای فعالیت‌های مرتبط با تولید عسل و محصولات صدفی طراحی شده است.
اشتغال به‌تنهایی امنیت اقتصادی نیروی کار را تضمین نمی‌کند. افرادی که در فعالیت‌های کوچک کشاورزی، تولیدی و دریایی مشغول هستند، در صورت بیماری، حوادث شغلی، خسارت به محصولات یا نوسانات تولید ممکن است بخش مهمی از درآمد خود را از دست بدهند. در چنین شرایطی، نبود پوشش بیمه‌ای و حمایت‌های اجتماعی می‌تواند خانواده‌های کم‌درآمد را با مشکلات جدی معیشتی روبه‌رو کند.
به همین دلیل، دسترسی به بیمۀ درمانی و ابزارهای بیمۀ کشاورزی در کنار ایجاد فرصت‌های شغلی اهمیت دارد. برای تولیدکنندگان کوچک، برخورداری از حمایت بیمه‌ای می‌تواند بخشی از خطرات اقتصادی فعالیت را کاهش دهد و مانع از آن شود که بیماری یا خسارت به محصولات، تمام درآمد و پس‌انداز خانوار را از بین ببرد.
طرح دلتای سالوم تلاش می‌کند حمایت اجتماعی را به بخشی از فرایند اشتغال‌زایی تبدیل کند؛ رویکردی که در سیاست‌های اشتغال شایسته جایگاه مهمی دارد. فرصت شغلی زمانی می‌تواند به بهبود پایدار زندگی نیروی کار منجر شود که در کنار درآمد، امنیت اقتصادی و حمایت در برابر خطرات نیز وجود داشته باشد.
سمیرا داوود، مدیر گروه پشتیبانی فنی کار شایسته و دفتر کشوری سازمان بین‌المللی کار در داکار، در این رویداد تأکید کرد محصولات معرفی‌شده بازتاب تلاش و تجربۀ انسانی زنان و جوانان منطقۀ دلتای سالوم هستند.
دسترسی به بازار؛ حلقۀ مفقودۀ درآمد پایدار تولیدکنندگان
یکی از اهداف اصلی این طرح، ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان محلی و خریداران حرفه‌ای است. در رویداد «ساخت دلتای سالوم»، نمایشگاه محصولات، جلسات معرفی و چشیدن محصولات و نشست‌های تجاری دوجانبه برگزار شد تا تولیدکنندگان و فرآوری‌کنندگان بتوانند بدون واسطه با هتل‌ها، رستوران‌ها، توزیع‌کنندگان و سایر خریداران حرفه‌ای مذاکره کنند.
در این نشست‌ها، طرفین درباره کیفیت محصولات، حجم تولید، قیمت‌گذاری، بسته‌بندی و شرایط تأمین و تحویل کالا گفت‌وگو کردند.
زنبورداران و زنانی که در فرآوری محصولات مشارکت داشتند، از برگزاری این رویداد ابراز رضایت کردند و تبادل نظر با خریداران را فرصتی برای معرفی توانمندی‌های خود، شناخت بهتر انتظارات بازار و شناسایی فرصت‌های تجاری جدید دانستند.
ارتباط مستقیم با بازار می‌تواند موقعیت اقتصادی تولیدکنندگان را تقویت کند. آن‌ها در این شرایط صرفاً دریافت‌کنندگان خدمات و آموزش‌های یک طرح حمایتی نیستند، بلکه به‌عنوان فعالان اقتصادی محصولات خود را عرضه می‌کنند، برای فروش مذاکره می‌کنند و در زنجیرۀ تأمین بازار نقش دارند.
در همین راستا، ۵۰ محصول عسل و محصولات صدفی مجوز ساخت و عرضۀ محصولات غذایی (FRA) دریافت کرده‌اند. این مجوز در سنگال برای تولید و عرضۀ محصولات غذایی در بازار اهمیت دارد و دریافت آن می‌تواند به رسمیت شناختن محصولات و تسهیل ورود آن‌ها به بازار کمک کند. همچنین مراحل نهایی ثبت نشان تجاری منطقه‌ای «دلتای سالوم» در حال انجام است.
علاوه بر این، یک شرکت نوپای بازاریابی برای برقراری ارتباط میان ۱۵ تعاونی و خریداران ایجاد شده است. این شرکت وظیفه دارد محصولات تعاونی‌ها را تجمیع کند، کیفیت عرضه را تضمین کند و روند اجرای قراردادهای تجاری را پیگیری کند.
تولیدکنندگان محلی معمولاً به‌تنهایی توان تأمین حجم بالای سفارش‌ها، رعایت استانداردهای مورد نیاز خریداران بزرگ و پیگیری قراردادهای تجاری را ندارند. تجمیع محصولات و ایجاد یک نهاد بازاریابی مشترک می‌تواند این موانع را کاهش دهد و قدرت حضور تعاونی‌ها را در بازار افزایش دهد.
مدیر دفتر سازمان بین‌المللی کار در داکار در توضیح اهمیت این اقدامات گفت: «هر قراردادی که یک تعاونی در منطقه دلتای سالوم امضا می‌کند، به معنای درآمدی باثبات‌تر برای یک خانواده و انگیزه‌ای بیشتر برای حفاظت از جنگل‌های حراست.»
زنان و جوانان؛ از دریافت حمایت تا مشارکت اقتصادی
در مراسم افتتاحیۀ این رویداد، مایتر عثمان دیان، وزیر مسئول امور دامداری سنگال، با اشاره به تجربۀ دلتای سالوم گفت آموزش، سازمان‌دهی تولیدکنندگان و تقویت ارتباط آن‌ها با بازار می‌تواند فعالیت‌هایی را که عمدتاً در بخش غیررسمی اقتصاد انجام می‌شوند، به زنجیره‌های ارزش سازمان‌یافته تبدیل کند.
وی با تأکید بر نقش محوری زنان و جوانان در این برنامه اظهار کرد: «این روز پیش از هر چیز متعلق به خود شماست!» او همچنین این رویداد را فرصتی برای معرفی مهارت‌ها و ظرفیت‌های اقتصادی مناطق محل زندگی شرکت‌کنندگان دانست.
این مقام دولتی با اشاره به ضرورت تغییر جایگاه زنان و جوانان در سیاست‌های توسعه‌ای گفت: «هدف ما این است که زنان و جوانان صرفاً دریافت‌کنندگان حمایت‌های دولتی نباشند، بلکه به فعالان اقتصادی توانمندی تبدیل شوند که بتوانند کسب‌وکار راه‌اندازی کنند، نوآوری داشته باشند و فرصت‌های شغلی جدید ایجاد کنند.»
وزیر امور دامداری سنگال همچنین خواستار استفاده از تجربۀ اجرای این طرح در سایر مناطق کشور شد و پیشنهاد کرد امکان گسترش آن به هفت منطقۀ زنبورداری سنگال نیز بررسی شود.
اشتغال شایسته در کنار حفاظت از منابع طبیعی
رویداد «ساخت دلتای سالوم» صرفاً یک نمایشگاه تجاری نبود، بلکه پیوند میان اشتغال، توسعۀ محلی و حفاظت از محیط زیست را نیز در کانون توجه قرار داد.
دلتای سالوم یکی از مناطق مهم طبیعی سنگال است. جنگل‌های حرا، منابع دریایی و فعالیت‌هایی مانند زنبورداری و صید و پرورش محصولات دریایی، نقش مهمی در اقتصاد و معیشت ساکنان این منطقه دارند. جنگل‌های حرا یا مانگرو، علاوه بر حفظ تنوع زیستی و حفاظت از سواحل، زیستگاه بسیاری از گونه‌های دریایی هستند و در تنظیم شرایط اقلیمی و ذخیرۀ کربن نیز نقش دارند. تخریب این جنگل‌ها می‌تواند هم محیط زیست و هم منابع درآمدی جوامع محلی را با خطر مواجه کند.
یکی از محورهای اصلی این برنامه، ایجاد فرصت‌های شغلی از طریق بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی منطقه، به‌ویژه جنگل‌های حراست. هدف این رویکرد آن است که ساکنان منطقه بتوانند از ظرفیت‌های طبیعی برای کسب درآمد استفاده کنند، بدون آنکه فعالیت اقتصادی به تخریب منابعی منجر شود که معیشت آن‌ها به آن وابسته است.
سمیرا داوود، مدیر دفتر سازمان بین‌المللی کار در داکار، در همین زمینه تأکید کرد: «می‌توان هم‌زمان با حفاظت از جنگل‌های حراست، مشاغل شایسته ایجاد کرد؛ نه اینکه ایجاد اشتغال به بهای تخریب این جنگل‌ها تمام شود.»
از نگاه سازمان بین‌المللی کار و شرکای این طرح، مرحلۀ بعدی باید بر تثبیت دستاوردهای به‌دست‌آمده متمرکز باشد؛ به‌گونه‌ای که مهارت‌های کسب‌شده، تعاونی‌های تشکیل‌شده و ارتباطات تجاری ایجادشده به بهبود پایدار وضعیت اقتصادی زنان، جوانان و جوامع محلی منجر شوند.
تجربۀ دلتای سالوم، اهمیت پیوند میان آموزش مهارت، دسترسی به بازار، تشکل‌یابی و پوشش حمایت‌های اجتماعی را در سیاست‌های اشتغال‌زایی برجسته می‌کند. ایجاد فرصت شغلی بدون توجه به امنیت درآمد، حمایت بیمه‌ای و قدرت چانه‌زنی نیروی کار، لزوماً به معنای برخورداری از کار شایسته نیست. به همین دلیل، در ارزیابی چنین برنامه‌هایی باید علاوه بر تعداد مشاغل ایجادشده، وضعیت درآمدی، امنیت معیشتی و میزان برخورداری شاغلان از حمایت‌های اجتماعی را نیز در نظر گرفت.
برای زنان و جوانانی که در فعالیت‌های غیررسمی و تولیدات کوچک محلی کار می‌کنند، برخورداری از شخصیت حقوقی، امکان انعقاد قرارداد، دسترسی به بازار و پوشش بیمه‌ای می‌تواند تفاوت مهمی در شرایط کار و زندگی ایجاد کند. مسئلۀ اصلی در ادامه این طرح، حفظ این دستاوردها و تبدیل فرصت‌های شغلی ایجادشده به درآمدی پایدار و برخوردار از حمایت‌های اجتماعی است.
