یادداشتی از سیدرضا صدرالحسینی:
حصر سلاح چه رابطهای با خروج آمریکا از عراق دارد؟
نکته مورد تأکید دولت و رهبران و سران گروههای مؤثر این است که هرگونه تصمیم در زمینه حصر سلاح منوط به انجام تکلیف قانونی آمریکا و خروج این کشور از عراق خواهد بود.
سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل منطقه طی یادداشتی برای ایلنا به تشریح ابعاد موضوع انحصار سلاح و خروج نظامیان آمریکایی از عراق پرداخت که به شرح زیر از نظر میگذرد:
موضوع انحصار سلاح در اختیار دولت، مسئلهای است که هم مرجعیت عالی عراق و هم تمامی مقامات مسئول در حوزه امنیتی، بهویژه فرمانده کل قوا، یعنی نخستوزیر عراق، و همچنین اعضای مؤثر ائتلاف چارچوب هماهنگی، بر سر آن اتفاقنظر دارند. با این حال، این پرسش مطرح میشود که مقاومت عراق از چه زمانی آغاز شد؟
پاسخ این است که مقاومت عراق، ابتدا همزمان با حضور و تجاوز نظامی آمریکا و سپس در واکنش به حمایت آمریکا از گروههای تروریستی در عراق شکل گرفت. بر این اساس، مسئله خلع سلاح تا زمانی که موضوع تجاوز، حضور نظامی و ادامه حضور آمریکا در خاک عراق حلوفصل نشده باشد، قطعاً از سوی هیچیک از افراد، گروهها و جریانهایی که نظارت دولت بر استفاده از سلاح را بهعنوان یک اصل مثبت میدانند، پذیرفته نخواهد شد.
بر همین اساس، در شرایط کنونی موضوع خروج کامل نیروهای آمریکایی از زمین و آسمان عراق، که در آخرین دیدار آقای «الزیدی» در واشنگتن با ترامپ و مقامات ارشد آمریکایی مطرح شده، اکنون در داخل عراق مورد بحث و بررسی قرار دارد. مفهوم این مسئله آن است که دولت و تمامی مقامات و مسئولان مؤثر در حوزههای سیاسی، امنیتی و اجتماعی عراق بر این موضوع تأکید دارند که تا زمانی که حتی یک سرباز آمریکایی در عراق حضور داشته باشد و تسلط آمریکا بر فضای عراق ادامه پیدا کند، خلع سلاح گروهها و جریانهای مقاومت امکانپذیر نخواهد بود.
در طول هفتههای اخیر، مسئله خروج آمریکا در اوایل سپتامبر، موضوع انحصار سلاح در اختیار دولت را در فضای سیاسی و امنیتی عراق بیش از گذشته مطرح کرده است. نکته مورد تأکید دولت و رهبران و سران گروههای مؤثر این است که هرگونه تصمیم در این زمینه منوط به انجام تکلیف قانونی آمریکا و خروج این کشور از عراق خواهد بود.
تفکیک مقاومت از حشد الشعبی
نکته مهم دیگر، خلط موضوع میان گروهها و جریانهای مقاومت با بخش مردمی و مؤثر ارتش ملی عراق، یعنی حشدالشعبی، است. بر اساس قوانین موجود عراق، هیچ فرد، جریان یا نهادی نمیتواند موضوعی تحت عنوان کوچکسازی یا انحلال حشدالشعبی را مطرح کند. بنابراین، طرح چنین مسئلهای ناشی از یک خطای تحلیلی است که برخی رسانههای ناآگاه از مسائل داخلی عراق، با هدف ایجاد تشتت فکری، آن را مطرح میکنند و متأسفانه ترجمه و بازنشر این مطالب در برخی رسانههای منطقهای نیز بهصورت گسترده انجام میشود.
در واقع، باید میان مسئله انحصار سلاح در اختیار دولت و جایگاه قانونی حشدالشعبی تفکیک قائل شد. حشدالشعبی در چارچوب ساختار قانونی عراق قرار دارد و نمیتوان موضوع خلع سلاح، کوچکسازی یا انحلال آن را با مسئله گروههای مقاومت یکی دانست. بخش قابلتوجهی از سوءبرداشتها درباره تحولات کنونی عراق نیز از همین خلط مفهومی ناشی میشود.
نقشه راه پس از خروج آمریکا
اما سوال دیگر این است که عملاً چه نقشه راهی در کوتاهمدت یا میانمدت درباره انحصار سلاح پس از خروج آمریکا از عراق وجود دارد؟
نخست، تا زمان حضور آمریکاییها در عراق، یک کمیته مشترک متشکل از دولت عراق و جریانهای مقاومت، اقدامات و بررسیهای لازم را در این خصوص انجام خواهند داد. این کمیته میتواند زمینه گفتوگو و هماهنگی درباره چگونگی مدیریت مسئله حصر سلاح و نحوه انتقال مسئولیتها را فراهم کند.
دوم، تصمیم نهایی درباره انحصار سلاح در اختیار دولت و نحوه مدیریت و اجرای آن، تا زمان خروج کامل آمریکاییها از عراق، اتخاذ نخواهد شد. به بیان روشنتر، در شرایط فعلی قرار نیست تصمیم عملیاتی یا اجرایی نهایی درباره خلع سلاح جریانهای مقاومت اتخاذ شود.
بنابراین، مسئله اصلی در شرایط کنونی، نه نفی اصل انحصار سلاح در اختیار دولت، بلکه تعیین زمان و شرایط اجرای آن است. از نگاه دولت و جریانهای مؤثر عراق، این موضوع با مسئله حضور نظامی آمریکا ارتباط مستقیم دارد و تا زمانی که تکلیف حضور نیروهای آمریکایی در خاک و حریم هوایی عراق مشخص نشود، تصمیم نهایی و اجرایی درباره سلاح جریانهای مقاومت در دستور کار قرار نخواهد گرفت.
بر این اساس، تحولات هفتههای اخیر را باید در چارچوب یک روند تدریجی و مشروط ارزیابی کرد؛ روندی که از یک سو بر اصل حاکمیت دولت بر سلاح تأکید دارد و از سوی دیگر، اجرای عملی این اصل را به تعیین تکلیف حضور آمریکا در عراق و خروج کامل نیروهای آن کشور گره میزند.
