آیا عصر پایگاههای آمریکا در خلیج فارس به پایان رسیده است؟
آسیبپذیری پایگاههای بزرگ آمریکا در برابر موشکها و پهپادهای ایران، واشنگتن را به بازنگری در الگوی حضور نظامی خود در خلیج فارس واداشته و بحث درباره کاهش این حضور را جدیتر از گذشته کرده است.
به گزارش ایلنا، روزنامه «فایننشال تایمز» در گزارشی درباره آینده حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس نوشت حملات ایران با موشکهای کوتاهبرد و پهپادها، ضعف پایگاههای بزرگ آمریکا را آشکار کرده و واشنگتن را به بازنگری در الگوی استقرار نیروهایش واداشته است.
بر اساس این گزارش، نزدیکی بسیاری از این پایگاهها به سواحل ایران، آنها را در معرض حملات قرار داده و آمریکا را ناچار کرده بخشی از نیروها و هواپیماهای خود را به مناطق دورتر منتقل کند. این شرایط اکنون واشنگتن را بر سر دو گزینه قرار داده است: هزینه کردن میلیاردها دلار برای بازسازی تأسیسات آسیبدیده یا کاهش و تغییر شکل حضور نظامی در خلیج فارس.
هال برندز، پژوهشگر دانشگاه جانز هاپکینز، با اشاره به آسیبپذیری این تأسیسات، پیشبینی کرد آمریکا نیروهای خود را به مناطقی خارج از برد موشکهای کوتاهبرد و پهپادها منتقل کند.
فرماندهی مرکزی آمریکا نیز بهتازگی استقرار نیروها در مراکز رزمی کوچکتر و جابهجایی سریع جنگندهها میان باندهای موقت را آزمایش کرده است. دانا استرول، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، معتقد است الگوی پایگاههای بزرگ و ثابت در خلیج فارس متعلق به گذشته است و با جنگهای مدرن تناسب ندارد.
ایران در جریان جنگ اخیر آشیانههای هواپیما، تأسیسات پشتیبانی، رادارها و مراکز فرماندهی آمریکا را هدف قرار داد. در پی این حملات، ناوگان پنجم آمریکا از جزیره دورافتاده دیگو گارسیا بهعنوان مرکز پشتیبانی جایگزین استفاده کرد.
نیت سوانسون، مدیر پیشین امور ایران در شورای امنیت ملی آمریکا، نیز بازسازی این پایگاهها را فاقد توجیه کافی دانست و معتقد است هزینه بازسازی تأسیساتی که دوباره میتوانند هدف قرار گیرند، ممکن است روند کاهش حضور آمریکا در منطقه را سرعت ببخشد.
مؤسسه «امریکن اینترپرایز» در آوریل گذشته هزینه ترمیم خسارتهای واردشده به ۱۱ پایگاه آمریکا در هفت کشور خاورمیانه را حدود ۵ میلیارد دلار برآورد کرده بود.
در همین حال، آمریکا بخشی از نیروهای خود را به اردن و سرزمینهای اشغالی منتقل کرده و برخی عملیات هوایی را از پایگاههای اروپایی انجام داده است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند ایران نیز خود را با الگوی جدید استقرار آمریکا تطبیق خواهد داد و ممکن است سرمایهگذاری بیشتری روی موشکهای میانبرد انجام دهد.
از سوی دیگر، کاهش حضور آمریکا در خلیج فارس با سیاست چند سال اخیر واشنگتن برای کاهش تمرکز بر خاورمیانه و انتقال توجه راهبردی به اقیانوس آرام همخوانی دارد. در شرایط عادی، حدود ۳۵ هزار نظامی آمریکایی بهصورت چرخشی در عربستان، امارات، بحرین، قطر و کویت مستقر هستند، اما برخی راهبردپردازان سابق آمریکایی پیشبینی کردهاند این رقم به پایینترین سطح در بیش از دو دهه گذشته برسد.
با این حال، کاهش حضور آمریکا میتواند برای واشنگتن یک معمای راهبردی ایجاد کند؛ زیرا از یک سو باید آسیبپذیری نیروهایش را کاهش دهد و از سوی دیگر نمیخواهد با عقبنشینی، نفوذ ایران را افزایش داده یا متحدان عرب خود را نگران کند.
این در حالی است که شبکه پایگاههای آمریکا در خلیج فارس از زمان اجرای «دکترین کارتر» در پی انقلاب اسلامی ایران و تحولات منطقه شکل گرفت و پس از جنگ اول خلیج فارس گسترش یافت. گریگوری برو، مورخ و تحلیلگر گروه اوراسیا، معتقد است جنگ با ایران اکنون همان دکترینی را که در واکنش به انقلاب ایران شکل گرفته بود، در معرض فروپاشی قرار داده است.
در نهایت، فایننشال تایمز هشدار میدهد که ترامپ بارها گفته نمیخواهد در تاریخ آمریکا مانند جیمی کارتر شناخته شود؛ با این حال، شکست راهبردی در برابر ایران میتواند او را با سرنوشت مشابهی مواجه کند.
