اجرای سراسری پزشک خانواده بدون رفع نواقص به مصلحت نیست

«احمد ولی‌پور» رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره اجرای طرح پزشک خانواده در کشور اظهار کرد: طرح پزشکی خانواده پس از حدود ۲۰ سال اجرا در روستاها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر جمعیت و نزدیک به ۱۵ سال اجرای آزمایشی در استان‌های فارس و مازندران، اکنون در آستانه اجرای سراسری قرار گرفته است.

وی افزود: اجرای موفق این طرح منوط به فراهم شدن پیش‌نیازهای اساسی است و موضع انجمن پزشکان عمومی ایران این است که در شرایط فعلی، توسعه سراسری طرح بدون رفع نواقص موجود، به صلاح نظام سلامت، مردم و کادر درمان نیست.

زنجیره پزشک خانواده باید به‌طور کامل شکل بگیرد

رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران با تشریح ساختار طرح پزشک خانواده گفت: در مدل پزشک خانواده، بیمار ابتدا باید به سطح یک، یعنی پزشک خانواده و تیم سلامت، مراجعه کند و در صورت نیاز به سطوح تخصصی ارجاع شود. اطلاعات اقدامات انجام‌شده در سطوح بالاتر نیز باید در پرونده الکترونیک سلامت ثبت و برای پیگیری به سطح یک بازگردانده شود.

ولی‌پور ادامه داد: این زنجیره زمانی می‌تواند کارآمد باشد که تمام حلقه‌های آن به‌درستی و هم‌زمان شکل گرفته باشند. در حال حاضر یکی از مشکلات اساسی، ضعف زیرساخت‌های الکترونیک و ارتباطی و نبود یک پرونده الکترونیک سلامت جامع، پایدار و قابل اتکاست.

وی همچنین تأمین منابع مالی کافی و پایدار برای اجرای طرح را از دیگر الزامات دانست و گفت: وضعیت پرداخت مطالبات پزشکان و تیم سلامت نیز رضایت‌بخش نیست.

تعرفه‌ها متناسب با مسئولیت پزشک خانواده نیست

رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران با اشاره به نظام تعرفه‌گذاری خدمات پزشکی اظهار کرد: تعرفه‌های موجود همچنان با هزینه واقعی ارائه خدمات فاصله دارد و متناسب با مسئولیت‌ها و حجم کاری که در قالب پزشک خانواده بر عهده پزشکان و تیم سلامت قرار می‌گیرد، طراحی نشده است.

وی افزود: بنابراین نمی‌توان صرفاً با ابلاغ دستورالعمل و تعیین جمعیت تحت پوشش، انتظار داشت طرحی با این گستردگی و اهمیت به‌درستی اجرا شود. پزشک خانواده پیش از هر چیز به زیرساخت، منابع مالی پایدار، بیمه‌های توانمند، نظام ارجاع واقعی و نیروی انسانی باانگیزه نیاز دارد.

ولی‌پور تأکید کرد: انجمن پزشکان عمومی ایران در شرایط فعلی، اجرای سراسری طرح پزشک خانواده را به مصلحت نمی‌داند. این موضع به معنای مخالفت با اصل پزشک خانواده نیست، بلکه مخالفت با اجرای طرحی در ابعاد ملی، بدون فراهم شدن الزامات و زیرساخت‌های ضروری آن است.

بدهی بیمه‌ها می‌تواند مشکلات طرح را تشدید کند

وی در ادامه با اشاره به وضعیت سازمان‌های بیمه‌گر گفت: در حال حاضر سازمان‌های بیمه‌گر با بدهی‌های سنگین مواجه هستند و مطالبات پزشکان و تیم سلامت در بسیاری از موارد با تأخیرهای چندماهه پرداخت می‌شود.

رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران افزود: وقتی منابع مالی طرح و سازوکار پرداخت مطالبات مجریان آن به‌صورت شفاف، پایدار و قابل اتکا تأمین نشده است، توسعه سراسری طرح می‌تواند مشکلات موجود را چند برابر کند.

وی خاطرنشان کرد: در مناطق روستایی و همچنین استان‌های فارس و مازندران که تجربه طولانی‌تری از اجرای طرح داشته‌اند، همچنان مشکلات و نارضایتی‌هایی وجود دارد. به جای آنکه ابتدا این مشکلات برطرف و نقاط قوت و ضعف اجرای فعلی به‌طور دقیق ارزیابی شود، توسعه سراسری در شرایط موجود می‌تواند به گسترش همین مشکلات در سراسر کشور منجر شود.

زیرساخت‌های الکترونیک برای اجرای ملی کافی نیست

ولی‌پور با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های فنی کشور گفت: زیرساخت‌های اینترنتی و سامانه‌های الکترونیک هنوز برای اجرای یک نظام ارجاع واقعی و پرونده الکترونیک سلامت در مقیاس ملی کافی نیستند.

وی ادامه داد: مشکل صرفاً تعداد پزشکان و اعضای تیم سلامت نیست. زیرساخت‌های فنی، منابع مالی، توان سازمان‌های بیمه‌گر، نظام پرداخت، مشارکت بخش خصوصی و رضایت نیروی انسانی، همگی اجزای ضروری این طرح هستند.

رئیس انجمن پزشکان عمومی تصریح کرد: به‌ویژه باید توجه داشت که بخش قابل توجهی از خدمات سلامت توسط بخش خصوصی ارائه می‌شود. نمی‌توان بدون ایجاد سازوکار اقتصادی منطقی و اطمینان از پرداخت به‌موقع مطالبات، از پزشکان و مراکز خصوصی انتظار داشت مسئولیت‌های جدید و گسترده طرح را بر عهده بگیرند.

وی افزود: از سوی دیگر، پزشک خانواده قرار است مسئولیت بیشتری در قبال سلامت جمعیت تحت پوشش خود داشته باشد. بنابراین باید اختیار، ابزار، زمان کافی، نیروی انسانی و پرداخت متناسب با این مسئولیت نیز برای او فراهم شود.

اجرای فعلی هنوز کامل و موفق ارزیابی نمی‌شود

ولی‌پور با اشاره به اجرای طرح در برخی مناطق کشور گفت: اجرای طرح در مناطق مختلف بدون دستاورد نبوده است، اما اگر بخواهیم منصفانه و بر اساس اهداف اولیه آن قضاوت کنیم، هنوز نمی‌توان آن را یک اجرای موفق و کامل دانست.

وی یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف را ناقص ماندن زنجیره سطوح مختلف خدمات و اجرایی نشدن کامل نظام ارجاع عنوان کرد و گفت: در حالی که نظام ارجاع ستون اصلی پزشک خانواده است، در عمل هنوز بیمار در بسیاری از موارد می‌تواند خارج از مسیر تعریف‌شده به سطوح تخصصی مراجعه کند و ارتباط مؤثر و نظام‌مند بین سطوح مختلف خدمات شکل نگرفته است.

رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران ادامه داد: همچنین اختیارات و ابزارهای لازم برای سطح یک به‌طور کامل فراهم نشده و پزشک خانواده در بسیاری از موارد مسئولیت زیادی بر عهده دارد، اما از اختیارات، امکانات و منابع متناسب با آن برخوردار نیست.

وی افزود: از طرف دیگر، فرهنگ مراجعه به پزشک خانواده و پذیرش آن به‌عنوان مسیر اصلی دریافت خدمات سلامت نیز هنوز در جامعه به‌طور کامل نهادینه نشده است. بنابراین، توسعه جغرافیایی یک طرح را نباید با موفقیت آن اشتباه گرفت. ابتدا باید مشخص شود مشکلات اجرای فعلی دقیقاً چیست و سپس برای رفع آنها اقدام شود.

پیش‌نیازهای اجرای سراسری پزشک خانواده

ولی‌پور گفت: از نظر انجمن پزشکان عمومی ایران، پیش از هرگونه توسعه سراسری، حداقل چند پیش‌نیاز باید به‌صورت واقعی و نه صرفاً روی کاغذ فراهم شود.

وی تأمین منابع مالی کافی، شفاف و پایدار و تعیین سازوکار مشخص برای پرداخت به‌موقع مطالبات پزشکان و تیم سلامت را از جمله این الزامات برشمرد و افزود: اصلاح نظام تعرفه‌گذاری و پرداخت به نحوی که متناسب با هزینه واقعی خدمات و مسئولیت‌های پزشک خانواده باشد، تقویت سازمان‌های بیمه‌گر و اطمینان از توانایی آنها برای پوشش خدمات و پرداخت منظم مطالبات، تکمیل زیرساخت‌های ارتباطی و سامانه‌های الکترونیک و ایجاد یک پرونده الکترونیک سلامت جامع، پایدار و قابل استفاده، از دیگر الزامات است.

رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران ادامه داد: طراحی و اجرای واقعی نظام ارجاع و ایجاد ارتباط مؤثر میان سطوح مختلف خدمات نیز باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین جلب رضایت و ایجاد انگیزه در نیروی انسانی از الزامات موفقیت اجرای طرح پزشک خانواده در کشور به شمار می‌آید.

وی تأکید کرد: نمی‌توان انتظار داشت پزشک و تیم سلامت با درآمد و پرداخت نامتناسب، تأخیر در مطالبات و امکانات ناکافی، بار سنگین اجرای یک طرح ملی را بر دوش بکشند.

اجرای مرحله‌ای و ارزیابی‌شده؛ درخواست انجمن پزشکان عمومی

ولی‌پور با تأکید بر موضع انجمن پزشکان عمومی ایران گفت: اجرای سراسری طرح در شرایطی که هنوز منابع مالی پایدار، بیمه‌های توانمند، زیرساخت‌های الکترونیک مناسب، نظام ارجاع کامل، تعرفه‌های واقعی و سازوکار پرداخت منظم به مجریان فراهم نشده است، می‌تواند نتیجه‌ای متفاوت از اهداف اولیه طرح داشته باشد.

وی افزود: به اعتقاد ما، قبل از توسعه سراسری باید ابتدا زیرساخت‌ها فراهم، مشکلات اجرای فعلی در مناطق تحت پوشش برطرف و رضایت نیروی انسانی جلب شود. پزشک خانواده نباید صرفاً یک تکلیف اداری برای پزشک و تیم سلامت باشد؛ بلکه باید یک نظام واقعی ارائه خدمات باشد که مردم از آن رضایت داشته باشند و پزشکان و سایر اعضای تیم سلامت نیز انگیزه و توان اجرای آن را داشته باشند.

رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران در پایان تأکید کرد: در غیر این صورت، نگرانی ما این است که اجرای شتاب‌زده طرح، به جای کاهش هزینه‌ها و ارتقای کیفیت خدمات، منجر به افزایش صف‌های انتظار، نارضایتی مردم، فشار مضاعف بر کادر درمان و در نهایت تضعیف اعتماد به برنامه پزشک خانواده شود.

وی خاطرنشان کرد: درخواست انجمن پزشکان عمومی ایران، فراهم کردن الزامات، اصلاح نواقص موجود و سپس اجرای مرحله‌ای و ارزیابی‌شده طرح پزشک خانواده در کشور است.