به بهانه هفته کتاب و کتاب خوانی؛
علم بهتر است یا ثروت؟/وقتی کتابها سر از گونی ضایعات درمیآورند!
کتابهایی که روزگاری نماد علم و آگاهی بودند و جایشان در قفسه کتابخانهها بود، این روزها در میان ضایعاتفروشیهای خیابان خرمشهر ارومیه بهصورت کیلویی خریدوفروش میشوند،این تصویر تلخ بار دیگر پرسش قدیمی انشاهای دوران مدرسه، «علم بهتر است یا ثروت؟» را زنده میکند و ضرورت توجه به وضعیت کتاب، فرهنگ مطالعه و سرنوشت کتابهای بلااستفاده را یادآور میشود.
به گزارش خبرنگار ایلنا، «علم بهتر است یا ثروت؟» جملهای که دههشصتیها خوب به خاطر دارند. یکی از پرتکرارترین موضوعات انشا در سالهای مدرسه که تقریباً بدون لحظهای تردید، پاسخ همه ما به آن یکسان بود: علم بهتر است.
آن روزها در انشاهایمان از ارزش دانش، جایگاه کتاب و اهمیت آگاهی مینوشتیم و شاید کمتر کسی تصور میکرد روزی برسد که بخشی از همین کتابها، نه در قفسه کتابخانهها، بلکه در میان کاغذهای باطله و ضایعات جا خوش کنند.
این روزها با عبور از خیابان خرمشهر ارومیه، چشم رهگذران به ردیفی از مغازههای ضایعاتی میافتد، مغازههایی که در کنار هم قرار گرفتهاند و بر سردرشان قیمت خرید انواع ضایعات، از آهن و پلاستیک گرفته تا کاغذ و روزنامه باطله، به چشم میخورد.
اما در میان این حجم از ضایعات، آنچه بیش از هر چیز توجه را جلب میکند، حضور کتابهاست،کتابهایی که روزگاری برای چاپ و انتشارشان هزینه شده، نویسندگان برای نگارششان وقت گذاشتهاند و قرار بوده چراغی برای روشنتر شدن ذهن نسلها باشند، اما حالا سرنوشتی جز تبدیلشدن به کاغذ باطله پیدا نکردهاند.
با دیدن این صحنه، دوباره همان پرسش دوران مدرسه در ذهن زنده میشود: علم بهتر است یا ثروت؟ پرسشی که این بار پاسخ آن را نه در صفحات انشا، بلکه در میان گونیهای ضایعات جستوجو میکنیم، جایی که برخی کتابها به بهای کیلویی خریدوفروش میشوند.
البته نمیتوان از افزایش هزینههای زندگی، گرانی کاغذ، هزینههای چاپ و در نتیجه افزایش قیمت کتاب چشمپوشی کرد. وقتی قیمت کتاب از توان خرید بخشی از خانوادهها خارج میشود، طبیعی است که مطالعه نیز بهتدریج از سبد هزینههای خانوار کنار برود. کاهش قدرت خرید، کمرنگشدن عادت کتابخوانی و نبود انگیزه کافی برای خرید کتاب، هرکدام بخشی از این واقعیت تلخ را شکل میدهند.
اما پرسش اصلی اینجاست: چرا باید کتابهایی که میتوانند در قفسه کتابخانه مدارس، مراکز فرهنگی و حتی خانههای دیگر قرار بگیرند، سر از مغازههای ضایعاتی دربیاورند؟ آیا نمیتوان پیش از آنکه این کتابها راهی چرخه بازیافت شوند، سازوکاری برای جمعآوری، اهدا، مبادله و رساندن آنها به دست علاقهمندان ایجاد کرد؟
شاید وقت آن رسیده باشد که شهرداری، نهادهای فرهنگی، آموزشوپرورش، کتابخانههای عمومی و تشکلهای مردمی برای نجات کتابهای بلااستفاده چارهای بیندیشند،کتابهایی که ممکن است برای یک نفر دیگر، آغاز یک مسیر تازه از یادگیری و آگاهی باشند.
آنچه در خیابان خرمشهر ارومیه دیده میشود، فقط خریدوفروش چند کیلو کاغذ نیست، تصویری تأملبرانگیز از فاصله میان ارزش دانایی و وضعیت اقتصادی کتاب است.
ما روزگاری در انشاهایمان نوشتیم «علم بهتر است»، اما امروز باید از خودمان بپرسیم چه اتفاقی افتاده که کتاب، این نماد دانایی، گاهی از کتابخانهها به گونی ضایعات راه پیدا میکند؟
شاید پاسخ این پرسش، بیش از آنکه به انتخاب میان علم و ثروت مربوط باشد، به این مسئله برگردد که جامعه تا چه اندازه برای دانایی، کتاب و فرهنگ مطالعه ارزش و امکان فراهم کرده است.