۹۰ درصد عشایر فارس در تأمین آرد با مشکل مواجه شدند/ قطع سهمیه آرد خانوارهای عشایری با وجود ثبت آمار رسمی

به گزارش ایلنا، چالش‌هایی که از اختلال در سامانه توزیع آرد و محروم ماندن شماری از خانوارهای واقعی عشایری از سهمیه قانونی آغاز می‌شود و تا دشواری تأمین سوخت و جهش بی‌سابقه قیمت نهاده‌های دامی ادامه می‌یابد.

در شرایطی که عشایر بخش مهمی از بار تولید کشور را در سخت‌ترین شرایط اقلیمی و جغرافیایی بر دوش می‌کشند، دسترسی به آرد، سوخت و علوفه به یکی از دغدغه‌های اساسی این جامعه تبدیل شده است. بررسی این مشکلات نشان می‌دهد بخشی از موانع موجود نه از محدودیت منابع، بلکه از ضعف در طراحی و اجرای سازوکارهای حمایتی، ناهماهنگی میان دستگاه‌های متولی و بی‌توجهی به الزامات و اقتضائات زندگی کوچ‌نشینی ناشی می‌شود؛ مسئله‌ای که این پرسش جدی را مطرح می‌کند: چرا سازوکارهایی که باید پشتیبان معیشت و استمرار تولید عشایری باشند، در عمل به عاملی برای دشوارتر شدن زندگی این جامعه مولد تبدیل شده‌اند؟

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری استان فارس در نشست خبری با خبرنگاران با انتقاد از نحوه اجرای سامانه سیما برای توزیع آرد یارانه‌ای عشایر گفت: ثبت‌نام عشایر در این سامانه، به‌جای تسهیل خدمات‌رسانی، موجب بروز مشکلات گسترده شده و بخش عمده خانوارهای عشایری را از دریافت سهمیه آرد محروم کرده است.

فردوس قلی‌پور در تشریح مشکلات ایجادشده در روند توزیع آرد یارانه‌ای عشایر استان فارس اظهار کرد: اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس با برخورداری از ۲۳ شرکت تعاونی و نزدیک به ۱۰۰ فروشگاه، به جامعه عشایری استان خدمات‌رسانی می‌کند. بر اساس آمار تجمیعی شرکت‌های تعاونی از زمان تأسیس تاکنون، حدود ۴۰ هزار خانوار عشایری در مجموعه این تعاونی‌ها دارای سابقه سهام‌داری و عضویت هستند؛ با این حال، جمعیت مشمول دریافت خدمات و آرد یارانه‌ای پس از بررسی‌های میدانی و پالایش اطلاعات در سامانه کوچ، حدود ۲۶ هزار و ۷۸۱ خانوار شناسایی شده بود.

وی افزود: این آمار با مشارکت معتمدان عشایری، شرکت‌های تعاونی، سرگروه‌های عشایری و دستگاه‌های نظارتی بررسی و به‌روزرسانی شد تا خانوارهای واقعی عشایری و گروه‌های مختلف کوچ‌رو و نیمه‌کوچ‌رو از یکدیگر تفکیک شوند. بر همین اساس، سهمیه آرد استان فارس حدود یک‌هزار و ۲۹۴ تن، معادل ۳۲ هزار و ۳۵۰ کیسه در نظر گرفته شده بود.

قلی‌پور با بیان اینکه شناخت میدانی تشکل‌های عشایری از شرایط زندگی و جابه‌جایی خانوارها موجب کاهش خطا در توزیع آرد شده بود، ادامه داد: جامعه عشایری فارس شامل خانوارهای کوچ‌رو، نیمه‌کوچ‌رو و ساکن است که برخی از آن‌ها در فصل ییلاق به استان‌های همجوار از جمله کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان و چهارمحال و بختیاری کوچ می‌کنند. بخشی از این خانوارها در مناطق ییلاقی به کشاورزی و باغداری نیز اشتغال دارند و با وجود سکونت در روستاهای قشلاقی، در فصل مشخصی از سال به مناطق ییلاقی می‌روند.

وی تصریح کرد: سهمیه آرد نانوایی‌های هر روستا و شهر بر اساس جمعیت ساکن همان منطقه از سوی اداره غله تعیین می‌شود و این سهمیه پاسخگوی نیاز عشایری که در مراتع و مناطق دورافتاده مستقر هستند، نیست. به همین دلیل، برای خانوارهای نیمه‌ساکن که در فصل ییلاق از مناطق قشلاقی خارج می‌شدند، ماهانه یک کیسه آرد در نظر گرفته می‌شد و پس از بازگشت آن‌ها به قشلاق، سهمیه مربوطه به خانوارهای کوچ‌رو اختصاص می‌یافت. این شیوه با شناخت و مشارکت خود جامعه عشایری اجرا می‌شد و تنش و مشکل چندانی در توزیع آرد وجود نداشت.

انتقاد از اجرای سامانه سیما بدون توجه به شرایط زندگی عشایر

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری استان فارس با اشاره به آغاز اجرای سامانه سیما برای ثبت‌نام و ساماندهی دریافت آرد عشایری گفت: پس از اعلام اداره غله مبنی بر ضرورت ثبت‌نام عشایر واقعی در این سامانه، اتحادیه از طریق شبکه شرکت‌های تعاونی، فروشگاه‌های عشایری، معتمدان، شوراها و سرگروه‌های عشایری، خانوارها را برای ثبت‌نام هدایت کرد.

قلی‌پور افزود: این فرایند در شرایط دشوار کوچ و بازگشت عشایر از ییلاق به قشلاق در شهریورماه انجام شد و با وجود مشکلات دسترسی به سامانه و نیاز به دریافت رمز عبور و گذرواژه، عشایر و تشکل‌های مربوطه برای ثبت‌نام همکاری کردند؛ به‌طوری که تا پایان مهرماه بخش عمده خانوارها در سامانه ثبت‌نام شدند.

وی با انتقاد از نتیجه این فرایند اظهار کرد: مشکل اصلی زمانی آشکار شد که بسیاری از عشایر پس از ثبت‌نام، مشمول دریافت آرد شناخته نشدند. یکی از دلایل این مسئله آن است که برخی عشایر برای انجام امور اداری، تحصیل فرزندان یا سایر نیازهای ضروری ناچارند به مراکز دهستان، بخش و شهرستان مراجعه کنند و در همان مناطق از نانوایی سهمیه نان دریافت کنند؛ اما همین موضوع موجب شده است که در سامانه سیما، سهمیه آرد خام‌پزی عشایری آن‌ها قطع شود.

وی با بیان اینکه این موضوع با واقعیت زندگی عشایری همخوانی ندارد، خاطرنشان کرد: برای نمونه، خانواری ممکن است در یک منطقه عشایری و در فاصله 35 کیلومتری نزدیک‌ترین شرکت تعاونی مستقر باشد و در محدوده محل زندگی خود نه فروشگاه داشته باشد و نه به نانوایی دسترسی پیدا کند. چنین خانواری ماهانه یک‌بار برای تأمین مایحتاج خود به شهر مراجعه می‌کند و خریدهای مورد نیاز یک ماه را به محل استقرار خود می‌برد؛ اما اگر در جریان همین مراجعه از نانوایی شهری نان دریافت کند، هنگام مراجعه برای دریافت آرد عشایری با پیام عدم برخورداری از سهمیه مواجه می‌شود.

قلی‌پور با اشاره به بروز تنش میان عشایر و شرکت‌های تعاونی در پی این تصمیم گفت: عشایر تصور می‌کنند شرکت تعاونی که با سرمایه خود آن‌ها تشکیل شده و وظیفه خدمات‌رسانی به جامعه عشایری را بر عهده دارد، از پرداخت سهمیه آرد آن‌ها خودداری می‌کند؛ در حالی که شرکت‌های تعاونی نیز در این زمینه اختیار تصمیم‌گیری ندارند و صرفاً مجری ضوابط و سامانه ابلاغ‌شده هستند.

تصمیم‌گیری بدون مشورت با کارشناسان امور عشایر

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس با انتقاد از نبود هماهنگی و مشورت کافی با مجموعه تخصصی امور عشایر پیش از اجرای این طرح بیان کرد: سازمان امور عشایر کشور بیش از ۵۰ سال سابقه خدمات‌رسانی به جامعه عشایری دارد و شناخت دقیقی از پراکندگی جمعیت، طوایف، ایلات و شرایط زندگی خانوارهای عشایری در کشور در اختیار دارد. اگر پیش از اجرای سامانه سیما از تجربه و اطلاعات این مجموعه استفاده می‌شد، قطعاً بسیاری از مشکلات فعلی قابل پیشگیری بود.

وی افزود: عشایر در مناطق کوهستانی و دشت‌ها زندگی می‌کنند، تولیدکننده هستند و در حفظ مراتع و محیط طبیعی نیز نقش دارند. این جامعه برای ادامه فعالیت خود ناچار به حضور در مناطق دورافتاده است و نمی‌توان شرایط زندگی آن‌ها را با جمعیت ساکن در شهرها و روستاها یکسان در نظر گرفت.

قلی‌پور با اشاره به اینکه سهمیه آرد عشایری صرفاً برای پخت نان خانوار نیست، توضیح داد: بخشی از این آرد برای تأمین نیازهای غذایی طیور و سگ‌های نگهبان دام نیز استفاده می‌شود. بسیاری از مناطق عشایری فاقد پاسگاه انتظامی و امکانات خدماتی هستند و حفاظت از دام‌ها در این مناطق بر عهده سگ‌های نگهبان است. همچنین عشایر به دلیل دوری از فروشگاه‌ها و مراکز عرضه مواد غذایی، بخشی از نیازهای خود از جمله مرغ و تخم‌مرغ را در محل زندگی تأمین می‌کنند؛ بنابراین سهمیه آرد در تأمین بخشی از نیازهای معیشتی آن‌ها نقش دارد.

وی ادامه داد: در شرایطی که سیاست‌های کشور بر حمایت از تولید و اقتصاد مقاومتی تأکید دارد، نباید تصمیم‌هایی اتخاذ شود که فعالیت تولیدکنندگان واقعی را با مشکل مواجه کند. عشایر در مناطق دورافتاده به دامداری و تولید اشتغال دارند و انتظار دارند دست‌کم در تأمین نیازهای اولیه زندگی خود با محدودیت مواجه نشوند.

قطع سهمیه آرد خانوارهای عشایری با وجود ثبت آمار رسمی

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری استان فارس با اشاره به سوابق آماری این مجموعه گفت: یکی از مطالبات همیشگی ما، تأمین آرد بر اساس آمار واقعی خانوارهای عشایری بوده است. در بررسی‌های انجام‌شده، ۲۶ هزار و ۷۸۱ خانوار به‌عنوان خانوارهای مبنای دریافت خدمات شناسایی شده بودند، اما در گذشته نیز سهمیه آرد برای تعداد کمتری از این خانوارها تأمین می‌شد و همواره درخواست جبران کسری سهمیه را داشتیم. اکنون با اجرای سامانه سیما، مشکلات به‌گونه‌ای پیش رفته که بخش قابل توجهی از عشایر عملاً از دریافت آرد محروم شده‌اند.

وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای رفع این مسئله اظهار کرد: در این زمینه با نمایندگان مجلس، استانداری فارس و سازمان امور عشایر ایران مکاتبات متعددی داشته‌ایم، اما تاکنون نتیجه مؤثری حاصل نشده است. اتحادیه و شرکت‌های تعاونی نیز اختیار تغییر ضوابط یا اصلاح سامانه را ندارند.

درخواست بازنگری در سامانه سیما با مشارکت سازمان امور عشایر

قلی‌پور خواستار بازنگری در شیوه اجرای سامانه سیما شد و گفت: پیشنهاد ما این است که وزارت کشور و اداره غله با مشارکت سازمان امور عشایر ایران، اختیارات و سازوکار لازم را برای اصلاح این فرایند فراهم کنند تا شرایط واقعی زندگی عشایر در تعیین استحقاق دریافت آرد لحاظ شود.

وی تأکید کرد: اگر قرار است این سامانه مبنای توزیع آرد باشد، باید امکان بررسی میدانی و اصلاح اطلاعات خانوارهایی که به دلیل دریافت نان از نانوایی‌های شهری از سهمیه آرد عشایری محروم شده‌اند، فراهم شود. حتی اگر لازم است، مسئولان اداره غله شخصاً به مناطق عشایری مراجعه کنند تا از نزدیک شرایط زندگی این خانوارها را ببینند.

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس با اشاره به نارضایتی گسترده عشایر از وضعیت موجود خاطرنشان کرد: اتحادیه حدود ۵۰ سال سابقه فعالیت دارد و ما نیز سال‌ها در مجموعه تعاونی‌های عشایری تجربه خدمت‌رسانی داشته‌ایم، اما در شرایط فعلی به دلیل محدودیت اختیارات، پاسخ قانع‌کننده‌ای برای مطالبات عشایر نداریم. انتظار داریم صدای این جامعه از طریق رسانه‌ها به گوش مسئولان برسد و پیش از آنکه مشکلات بیشتری برای تولیدکنندگان عشایری ایجاد شود، تصمیمی کارشناسی برای رفع این مشکل اتخاذ شود.

عشایر هنگام در تأمین سوخت و آرد با مشکلات جدی مواجه هستند

مدیرعامل شرکت تعاونی عشایری هنگام نیز با اشاره به مشکلات جدی عشایر این منطقه در تأمین سوخت و آرد گفت: طی یکی دو ماه اخیر، با وجود ثبت درخواست و دریافت تأییدیه‌های لازم برای تأمین سوخت، حواله‌های صادرشده برگشت می‌خورند و علت این مسئله، بارگذاری نشدن آمار عشایر در سامانه مربوط به امور عشایری اعلام شده است.

حسین شریفی با بیان اینکه شرکت تعاونی عشایری هنگام با حدود ۲هزار و ۵۰۰ خانوار عضو فعالیت می‌کند، اظهار کرد: در سال‌های گذشته، روند تأمین سوخت به این صورت بود که پس از ثبت درخواست و دریافت تأییدیه، با استفاده از دستگاه پوز مربوط به سوخت، خرید انجام می‌شد و نفت مورد نیاز در حوزه‌های عشایری تخلیه و میان خانوارها توزیع می‌شد.

وی افزود: متأسفانه طی یکی دو ماه اخیر، با وجود اینکه درخواست‌ها را ثبت کرده و تأییدیه دریافت کرده‌ایم و حتی مراحل خرید حواله نیز انجام شده است، حواله‌ها برگشت می‌خورند. دلیل اعلام‌شده این است که آمار عشایر در سامانه امور عشایری بارگذاری نشده و همین موضوع روند تأمین سوخت را با مشکل مواجه کرده است.

مدیرعامل شرکت تعاونی عشایری هنگام با اشاره به وضعیت دشوار عشایر در تأمین آرد و نان نیز گفت: در حوزه آرد با شرایط بسیار نامناسبی روبه‌رو هستیم؛ به‌گونه‌ای که عشایر برای تهیه نان به شهرها و مغازه‌ها مراجعه می‌کنند، اما حتی برخی نانوایی‌ها نیز از تحویل نان به آن‌ها خودداری می‌کنند و با این عنوان که مراجعه‌کنندگان عشایر هستند، از فروش نان به آنان امتناع می‌کنند.

شریفی با ابراز نگرانی از تداوم این وضعیت تصریح کرد: واقعاً شرایط دشواری است و بیان مشکلات عشایر با چنین وضعیتی برای ما نیز ناراحت‌کننده است. عشایری که مرزداران این سرزمین و نگهبانان بی‌حقوق این جغرافیا هستند، امروز حتی برای تأمین نیازهای اولیه خود با مضیقه و مشکلات فراوان مواجه شده‌اند.

مدیرعامل شرکت تعاونی عشایری هنگام افزود: در حال حاضر، ثبت اطلاعات در سامانه املاک و اسکان، اطلاعات مربوط به روستایی و چندین مورد دیگر نیز به مراحل قبلی اضافه شده است. همین تغییرات موجب شده نام تعداد بسیار محدودی از عشایر در سامانه نمایش داده شود و در عمل تنها حدود ۵ تا ۶ درصد عشایر امکان استفاده از سامانه برای خرید آرد را داشته باشند.

شریفی با تأکید بر اینکه این وضعیت یکی از مهم‌ترین مشکلات پیش روی عشایر منطقه است، خواستار رسیدگی مسئولان و رفع موانع سامانه‌ای در مسیر تأمین سوخت و آرد خانوارهای عشایری شد.

افزایش قیمت نهاده‌های دامی، تأمین علوفه عشایر را با چالش مواجه کرده است

مدیر بازرگانی اتحادیه عشایری استان فارس هم در ادامه خواستار احیای توزیع مدت‌دار نهاده‌های دامی از طریق اتحادیه عشایری برای حمایت از تولید و تأمین پروتئین حیوانی شد.

علی دارایی‌مفرد با اشاره به افزایش قابل‌توجه قیمت نهاده‌های دامی و مشکلات تأمین علوفه عشایر گفت: حذف ارز ترجیحی نهاده‌های دامی در سال ۱۴۰۴ موجب شد قیمت هر کیلوگرم نهاده از حدود ۱۱هزار تومان در مبادی ورودی کشور به ۴۵ تا ۵۰ هزار تومان افزایش یابد؛ موضوعی که فشار اقتصادی قابل‌توجهی بر دامداران عشایری وارد کرده است.

وی با بیان اینکه عشایر به دلیل شرایط خاص زندگی و اقتصادی، توان تأمین علوفه با قیمت‌های فعلی را ندارند، اظهار کرد: جامعه عشایری یک جامعه مولد است که با وجود محدودیت‌های فراوان، نقش مهمی در تولید و تأمین پروتئین حیوانی کشور دارد؛ بنابراین انتظار می‌رود حمایت‌های دولتی از این بخش متناسب با نقش تولیدی آن باشد.

مدیر بازرگانی اتحادیه عشایری استان فارس با اشاره به قرار داشتن عشایر در فصل زایش دام افزود: دام‌های تازه متولدشده باید طی چهار تا پنج ماه نگهداری و پرورش یابند تا در فروردین و اردیبهشت‌ماه به بازار عرضه شوند. در این دوره، تأمین علوفه مورد نیاز دام‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد و هرگونه اختلال در این زمینه می‌تواند بر روند تولید عشایری تأثیر بگذارد.دارایی‌مفرد پیشنهاد کرد دولت با احیای سازوکار سال‌های گذشته، از طریق شرکت پشتیبانی امور دام، نهاده‌های دامی را در اختیار اتحادیه عشایری کشور قرار دهد تا این اتحادیه بتواند نهاده‌ها را به‌صورت مدت‌دار در اختیار عشایر قرار دهد.

وی ادامه داد: اجرای این سازوکار می‌تواند کمک بزرگی به استمرار تولید در جامعه عشایری و تأمین پروتئین حیوانی کشور باشد.

مدیر بازرگانی اتحادیه عشایری استان فارس همچنین با انتقاد از نحوه اجرای سامانه جدید توزیع آرد، گفت: در ابتدای مهرماه امسال، طی دو جلسه با معاون اقتصادی وزارت کشور، مسئولان شرکت بازرگانی دولتی و مدیرکل غله استان فارس، مشکلات سامانه توزیع آرد عشایر مطرح شد.

وی با بیان اینکه این سامانه متناسب با شرایط زندگی عشایر طراحی نشده است، افزود: ساختار سامانه بیشتر بر اساس شرایط زندگی شهری و روستایی تدوین شده و با سبک زندگی و محدودیت‌های جامعه عشایری همخوانی ندارد. از همین رو، پیشنهاد دادیم پیش از اجرای سراسری، فرصتی حداقل سه‌ماهه برای رفع اشکالات در نظر گرفته شود و سامانه ابتدا به‌صورت آزمایشی در یک شهرستان یا استان اجرا شود؛ اما این پیشنهاد مورد توجه قرار نگرفت و سامانه بدون رفع مشکلات در سراسر کشور به اجرا درآمد.

دارایی‌مفرد با اشاره به محدودیت دسترسی عشایر به نانوایی‌ها و فروشگاه‌ها تصریح کرد: بخش قابل‌توجهی از عشایر در مناطق دورافتاده زندگی می‌کنند و امکان دسترسی آسان به مراکز عرضه نان و مواد غذایی ندارند. نان قوت غالب این جامعه است و آرد مورد نیاز آن‌ها در گذشته از طریق شرکت‌های تعاونی عشایری و اتحادیه تأمین و توزیع می‌شد؛ اما با اجرای سامانه جدید، سهمیه آرد برخی از عشایری که واقعاً به این خدمات نیاز دارند، قطع شده است.

وی کندی سامانه، قطعی و وصلی مکرر و اضافه شدن الزامات جدید از جمله احراز سکونت در روستاهای عشایری را از دیگر مشکلات این طرح برشمرد و گفت: بسیاری از عشایر واقعی، به‌ویژه سالمندان، به امکانات و مهارت‌های لازم برای استفاده از سامانه‌های الکترونیکی دسترسی ندارند و اجرای این شیوه، آن‌ها را با مشکلات جدی مواجه کرده است.

مدیر بازرگانی اتحادیه عشایری استان فارس تأکید کرد: ضروری است مسئولان با در نظر گرفتن شرایط واقعی زندگی عشایر، فرصت لازم را برای اصلاح سامانه فراهم کنند و اداره‌کل امور عشایر نیز با تهیه فهرست عشایر واقعی و نیازمند و ارسال رسمی آن به وزارت کشور و سازمان غله، زمینه استمرار دریافت سهمیه آرد این خانوارها را فراهم کند.

وی خاطرنشان کرد: نباید شرایط دسترسی عشایر به آرد با شهرنشینان یکسان در نظر گرفته شود؛ چراکه عشایر با کمترین امکانات و در شرایط دشوار زندگی، همچنان به تولید و تأمین نیازهای کشور مشغول هستند و حمایت از حقوق و معیشت آن‌ها باید مورد توجه جدی قرار گیرد.