کاهش ورودی آب به سد اکباتان با وجود ثبات نسبی بارش‌ها
معاون مطالعات و تخصیص حوضه فلات مرکزی و شرق با تشریح نتایج مطالعات منابع آب حوضه آبریز سد اکباتان از کاهش جریان‌های سطحی و ورودی آب به مخزن سد، کاهش بارش مؤثر و سطح پوشش برف، افزایش ۴۰ درصدی اراضی آبی و رشد مصارف آب خبر داد و بر ضرورت مدیریت برداشت‌ها و اتخاذ راهکارهای جدی افزایش بهره‌وری تاکید کرد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی شرکت آب منطقه‌ای همدان، حسین خلیلی شایان در تشریح نتایج بررسی‌های انجام‌شده درباره وضعیت منابع آب حوضه آبریز سد اکباتان، با اشاره به تفاوت معنادار روند بارش و جریان‌های سطحی اظهار کرد: بررسی داده‌های بلندمدت نشان می‌دهد در حالی که روند بارش در این حوضه طی دوره آماری مورد مطالعه تغییر کاهشی معناداری نداشته و حتی شیب روند آن افزایشی بوده است، ورودی آب به مخزن سد اکباتان در سال‌های اخیر با کاهش قابل توجهی مواجه شده است.
وی افزود: این مسئله نشان می‌دهد که تحلیل وضعیت منابع آب حوضه را نمی‌توان صرفاً بر اساس میزان بارش سالانه انجام داد و لازم است عوامل مؤثر بر تبدیل بارش به رواناب، تغییرات پوشش برف، وضعیت برداشت‌های انسانی، تغییر کاربری اراضی و الگوی بهره‌برداری از منابع آب به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند.
خلیلی شایان با اشاره به بررسی آمار ایستگاه‌های هیدرومتری و برآورد ورودی مخزن سد اکباتان گفت: بر اساس داده‌های موجود، میانگین بلندمدت ورودی آب به سد اکباتان حدود ۵۳ میلیون مترمکعب برآورد شده است؛ این در حالی است که در برخی سال‌های اخیر، حجم ورودی به مخزن به حدود ۲۱، ۲۳ و ۳۲ میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
وی ادامه داد: بررسی میانگین‌های متحرک پنج‌ساله جریان‌های سطحی نیز نشان می‌دهد که از سال آبی ۱۳۸۸-۱۳۸۹ به بعد، این میانگین‌ها عمدتاً پایین‌تر از متوسط بلندمدت قرار گرفته‌اند؛ این در حالی است که در نمودارهای مربوط به بارش، چنین روند کاهشی مشابهی مشاهده نمی‌شود.
این کارشناس مطالعات آب‌های سطحی تصریح کرد: تفاوت روند بارش و جریان‌های سطحی، یکی از مهم‌ترین موضوعات حاصل از این مطالعات است و ضرورت بررسی دقیق‌تر عوامل مؤثر بر کاهش رواناب در حوضه آبریز سد اکباتان را نشان می‌دهد.
کاهش بارش‌های مؤثر؛ فراتر از شاخص مجموع بارندگی
وی با تأکید بر اهمیت بررسی ماهیت بارش‌ها اظهار کرد: در تحلیل‌های انجام‌شده، فراوانی بارش‌ها در حوضه آبریز سد اکباتان طبقه‌بندی و بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد با وجود ثبات نسبی مجموع بارش‌ها، بارش‌های بیش از پنج و ۱۰ میلی‌متر که نقش مهم‌تری در تولید رواناب دارند، روندی کاهشی داشته‌اند.
خلیلی شایان افزود: بنابراین، ثابت ماندن مجموع بارش سالانه لزوماً به معنای ثابت ماندن ظرفیت تولید رواناب در حوضه نیست؛ زیرا نوع، شدت، توزیع زمانی و میزان بارش‌های مؤثر در شکل‌گیری جریان‌های سطحی نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
وی خاطرنشان کرد: این موضوع از جمله عواملی است که می‌تواند بخشی از تفاوت میان روند بارش و میزان ورودی آب به سد را توضیح دهد و باید در مطالعات منابع آب مورد توجه قرار گیرد.
کاهش سطح پوشش برف و آب معادل برف
معاون مطالعات و تخصیص حوضه فلات مرکزی و شرق با اشاره به بررسی سه شاخص سطح پوشش برف، چگالی برف و آب معادل برف در حوضه آبریز سد اکباتان گفت: نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد سطح پوشش برف روند کاهشی معناداری داشته و در شاخص آب معادل برف نیز کاهش معنادار مشاهده شده است؛ در حالی که در بررسی چگالی برف، روند کاهشی معناداری به دست نیامده است.
وی ادامه داد: این نتایج نشان می‌دهد بررسی تغییرات منابع آب حوضه باید فراتر از آمار بارش انجام شود و وضعیت ذخیره برفی و سهم آن در تأمین جریان‌های سطحی نیز به‌صورت ویژه مورد توجه قرار گیرد.
خلیلی شایان در ادامه با اشاره به بررسی تغییرات منابع و مصارف آب در آماربرداری‌های دور دوم و سوم اظهار کرد: بر اساس اطلاعات موجود، مجموع مصارف آب در حوضه مورد مطالعه از حدود هشت میلیون مترمکعب در دوره دوم آماربرداری به ۱۱.۸ میلیون مترمکعب در دوره سوم رسیده است که نشان‌دهنده افزایش حدود چهار میلیون مترمکعبی مصارف است.
وی افزود: همچنین مقایسه تعداد چاه‌های ثبت‌شده در دو دوره آماربرداری نشان می‌دهد تعداد چاه‌ها از ۶۲ حلقه به ۱۵۴ حلقه افزایش یافته است.
این کارشناس مطالعات آب‌های سطحی با اشاره به ضرورت بررسی دقیق‌تر این آمارها تصریح کرد: بخشی از افزایش مصارف می‌تواند تحت تأثیر شرایط زمانی انجام آماربرداری و میزان آب موجود در رودخانه‌ها در زمان برداشت اطلاعات باشد؛ از این رو، برای تعیین میزان واقعی مصارف فعلی، لازم است وضعیت بهره‌برداری و برداشت‌های منابع آب در شرایط کنونی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.
