ایلنا گزارش میدهد:
منابع آبی آذربایجانغربی زیر فشار کشاورزی/ مدیریت مصرف حلقه مفقوده احیای دریاچه ارومیه
در حالی حدود ۹۰ درصد منابع آبی آذربایجانغربی در بخش کشاورزی مصرف میشود که کاهش فشار بر منابع آب، تأمین حقابه دریاچه ارومیه و اصلاح الگوی کشت، بیش از گذشته به اولویت مدیریت استان تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، آذربایجانغربی با برخورداری از رودخانههای مهم، سدهای متعدد و ظرفیتهای گسترده کشاورزی، یکی از استانهای مهم کشور در حوزه منابع آب و تولید محصولات کشاورزی به شمار میرود، اما سهم بالای کشاورزی از مصرف آب، کاهش ذخایر برخی منابع آبی و ضرورت احیای دریاچه ارومیه، مدیریت مصرف را به یکی از مهمترین چالشهای توسعه پایدار استان تبدیل کرده است.
بر اساس برآوردهای مطرحشده، حدود ۹۰ درصد منابع آبی استان در بخش کشاورزی مصرف میشود، سهمی که نشان میدهد هرگونه برنامهریزی برای حفاظت از منابع آب، بدون اصلاح الگوی مصرف در مزارع و باغات، نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد.
در چنین شرایطی، توسعه سامانههای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، کنترل اضافهبرداشت از چاهها و افزایش بهرهوری آب، از جمله راهکارهایی است که میتواند ضمن حفظ ظرفیت تولید کشاورزی، فشار بر منابع آبی استان را کاهش دهد.
ضرورت تغییر رویکرد در مصرف آب کشاورزی
محمدرضا اصغری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانغربی، با توجه به جایگاه کشاورزی در اقتصاد و امنیت غذایی استان، بر ضرورت مدیریت منابع و افزایش بهرهوری در این بخش تأکید دارد.
در واقع، مدیریت مصرف آب در کشاورزی به معنای کاهش تولید یا محدود کردن فعالیت کشاورزان نیست، بلکه هدف اصلی، دستیابی به تولید بیشتر با مصرف آب کمتر است، این رویکرد می تواند از طریق توسعه آبیاری نوین، استفاده از فناوریهای جدید، انتخاب محصولات متناسب با شرایط اقلیمی و مدیریت زمان آبیاری قابل تحقق خواهد باشد.
لایروبی رودخانهها و ضرورت تأمین حقابه دریاچه ارومیه
در کنار مدیریت مصرف در بخش کشاورزی، تأمین حقابه زیستمحیطی دریاچه ارومیه نیز از موضوعات مهم مدیریت منابع آب استان است.
حجت جباری، مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجانغربی، با تأکید بر اینکه بازگشت دریاچه ارومیه به شرایط مطلوب نیازمند مدیریت اصولی منابع آب در حوضه آبریز، تأمین حقابه محیطزیستی و اصلاح الگوی مصرف کشاورزی است، از استمرار اقدامات اجرایی برای هدایت آب به دریاچه و تالابهای پیرامونی خبر داده است.
به گفته وی، در مهرماه امسال ۶ کیلومتر از رودخانههای منتهی به تالابهای حاشیه دریاچه ارومیه با اعتباری بالغ بر ۱۵ میلیارد ریال لایروبی شده و برای ادامه عملیات در سال آبی جاری، تخصیص اعتبارات جدید ضرورت دارد.
ذخیره ۳۴ درصدی سد شهید کاظمی، ضرورت مدیریت برداشتها
وضعیت ذخایر سدهای استان نیز اهمیت مدیریت مصرف و برنامهریزی برای تخصیص منابع آبی را نشان میدهد.
عباس عباسی، مدیر منابع آب بوکان، حجم ذخیره سد شهید کاظمی را ۲۶۶ میلیون مترمکعب معادل ۳۴ درصد ظرفیت مخزن اعلام کرده است.
وی همچنین از انسداد ۳۲ حلقه چاه غیرمجاز، تعیین تکلیف ۱۶ پرونده فاقد پروانه و نصب ۳۸ دستگاه کنتور هوشمند در شهرستان بوکان خبر داده و کنترل برداشت آب کشاورزی متناسب با پروانه بهرهبرداری را از اولویتهای مدیریت منابع آب دانسته است.
به گفته عباسی، امسال ۳۳ هزار و ۱۵۳ مترمکعب آب در بخش صنعت و خدمات آزادسازی شده تا برای طرحهای دارای اهلیت تخصیص یابد. همچنین لایروبی ۱۱ کیلومتر از مسیل اوزندره و ۳.۲ کیلومتر از سیمینهرود از دیگر اقدامات انجامشده در این شهرستان بوده است.
مدیر امور منابع آب مهاباد از افزایش ورودی آب به سد مهاباد همزمان با بارشهای پاییزی خبر داد و گفت: دبی ورودی آب از دو سرشاخه حمزهآباد و کوتر به هفت مترمکعب در ثانیه رسیده است.
خالد رحمانی با اشاره به بهبود وضعیت منابع آبی سد مهاباد اظهار کرد: با آغاز بارشهای اخیر، دو سرشاخه رودخانه مهاباد شامل حمزهآباد و کوتر احیا شده و در مجموع هفت مترمکعب در ثانیه آب وارد دریاچه سد میشود.
وی افزود: پیش از آغاز بارشها، میزان ورودی آب به سد کمتر از یک مترمکعب در ثانیه بود، در حالی که در مدت مشابه سال گذشته هیچگونه ورودی آبی به پیکره سد ثبت نشده بود.
مدیر امور منابع آب مهاباد با اشاره به افزایش ذخایر آبی سد تصریح کرد: حجم آب ذخیرهشده در سد مهاباد هماکنون به ۷۴ میلیون مترمکعب رسیده است؛ این در حالی است که حجم ذخیره سد در مدت مشابه سال گذشته ۴۸ میلیون مترمکعب بود که نشاندهنده افزایش ۲۶ میلیون مترمکعبی ذخایر آبی است.
رحمانی ادامه داد: تراز فعلی سد مهاباد نیز به یکهزار و ۳۴۴.۴۹ متر رسیده که در مقایسه با تراز یکهزار و ۳۳۹.۳۶ متری سال گذشته، بیش از پنج متر افزایش نشان میدهد.
وی با اشاره به تأمین آب مورد نیاز بخش کشاورزی در کشت پاییزه گفت: در حال حاضر آب با دبی ۴.۴ مترمکعب در ثانیه برای مصارف کشاورزی رهاسازی میشود و سهمیه این مرحله از رهاسازی پنج میلیون مترمکعب است.
مدیر امور منابع آب مهاباد یادآور شد: در سال زراعی گذشته نیز در مجموع ۹۰ میلیون مترمکعب آب از سد مهاباد برای آبیاری اراضی کشاورزی دشت شهرویران این شهرستان رهاسازی شد.
مدیریت آب، ضرورت همزمانی تولید و حفاظت از محیط زیست
واقعیت این است که آذربایجانغربی برای حفظ جایگاه خود در تولید محصولات کشاورزی و همزمان صیانت از منابع طبیعی، نیازمند ایجاد تعادل میان مصرف آب و ظرفیت واقعی منابع آبی است.
در این مسیر، نقش سازمان جهاد کشاورزی در اصلاح الگوی کشت، توسعه آبیاری نوین و حمایت از کشاورزان برای استفاده از فناوریهای کممصرف، در کنار مسئولیت شرکت آب منطقهای در کنترل برداشتها و وظایف دستگاههای محیط زیستی در پیگیری حقابه دریاچه ارومیه، تعیینکننده خواهد بود.
احیای دریاچه ارومیه صرفاً با افزایش بارندگی، لایروبی رودخانهها یا رهاسازی مقطعی آب محقق نمیشود،بلکه نیازمند مدیریت یکپارچه منابع آب از مبدأ حوضه آبریز تا محل مصرف است.
در نهایت، اگر قرار است کشاورزی آذربایجانغربی در کنار حفظ امنیت غذایی، به عاملی برای تشدید بحران منابع آب تبدیل نشود، اصلاح الگوی مصرف باید از یک توصیه کارشناسی به برنامهای اجرایی، مستمر و قابل ارزیابی تبدیل شود، برنامهای که در آن هم معیشت کشاورزان دیده شود و هم حقابه دریاچه ارومیه و آینده منابع آبی استان قربانی مصرف بیرویه نشود.