فعال سیاسی اصلاح طلب:
مذاکره با آمریکا ممکن است؛ مصالحه پایدار دشوار است/ برجام نتوانست اختلافات بنیادین ایران و آمریکا را حل کند
یک فعال سیاسی اصلاحطلب با تشریح ریشههای تاریخی شکلگیری راهبرد امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و تأثیر آن بر مناسبات خارجی کشور گفت: راهبرد کلان امنیت ملی ایران امکان مذاکره با آمریکا را فراهم میکند، اما با توجه به اصول حاکم بر این راهبرد، دستیابی به یک مصالحه پایدار با آمریکا در شرایط کنونی بسیار دشوار است.
به گزارش خبرنگار ایلنا از فارس، جلیل سازگارنژاد در جلسه مجمع عمومی جبهه اصلاحات استان فارس، با طرح موضوع کتاب «ایران بر لبه تنهایی» نوشته ولی نصر، این اثر را از جمله منابع قابل تأمل برای شناخت ریشههای تاریخی و راهبردی سیاست خارجی ایران دانست و اظهار کرد: این کتاب تلاش میکند با بررسی تحولات تاریخی ایران، از دوره پیش از انقلاب تا جنگ ۱۲ روزه، تصویری منسجم از مبانی امنیت ملی جمهوری اسلامی و چگونگی شکلگیری مناسبات آن با آمریکا و کشورهای منطقه ارائه دهد.
وی با اشاره به محتوای این کتاب افزود: نویسنده تلاش کرده است توضیح دهد که چگونه مسئله استقلال ایران به یکی از محورهای اصلی شکلگیری نظام سیاسی پس از انقلاب تبدیل شد و این موضوع چه تأثیری بر تدوین قانون اساسی و تعریف راهبردهای کلان امنیت ملی کشور گذاشت.
این فعال سیاسی اصلاحطلب با اشاره به مذاکرات سیاسی دوران پیش از انقلاب و مباحث مربوط به تدوین قانون اساسی گفت: مسئله استقلال در کنار جمهوریت و اسلامیت، از جمله موضوعاتی بود که در شکلگیری نظام جمهوری اسلامی مورد تأکید قرار گرفت و در ادامه، به یکی از مؤلفههای اصلی سیاست خارجی و امنیت ملی کشور تبدیل شد.
سازگارنژاد با تشریح تحولات دوران جنگ تحمیلی اظهار کرد: به اعتقاد نویسنده کتاب، جنگ هشتساله شرایطی را فراهم کرد که مؤلفههای اصلی راهبرد امنیت ملی ایران شکل روشنتری پیدا کنند. در این چارچوب، تقویت ساختار دفاعی کشور، شکلگیری و گسترش مأموریتهای سپاه پاسداران، مقابله با نفوذ آمریکا و حمایت از جریانهای مقاومت منطقهای به بخشهایی از این راهبرد تبدیل شدند.
وی ادامه داد: در طول سالهای پس از انقلاب، سه محور مهم در راهبرد امنیت ملی ایران برجسته شد؛ موضوع اسرائیل، تقابل مستمر با آمریکا و شکلگیری محور مقاومت در منطقه. این مؤلفهها بهتدریج بر سیاست خارجی و مناسبات ایران با کشورهای منطقه تأثیر گذاشتند.
این فعال سیاسی اصلاحطلب با اشاره به تحولات لبنان، سوریه، عراق و یمن گفت: محور مقاومت در کشورهای مختلف منطقه گسترش پیدا کرد و ایران نیز از مسیرهای مختلف سیاسی، فرهنگی و راهبردی در این روند نقشآفرینی داشت.
سازگارنژاد با اشاره به فراز و نشیب مذاکرات ایران و آمریکا در دهههای گذشته تصریح کرد: تجربه مذاکرات مختلف، از تلاشهای صورتگرفته در دوران دولتهای پیشین تا توافق برجام، نشان میدهد که امکان مذاکره میان دو کشور وجود داشته است، اما این مذاکرات نتوانستهاند به یک مصالحه پایدار منجر شوند.
وی با بیان اینکه یکی از محورهای اصلی تحلیل کتاب، تفاوت میان مذاکره و مصالحه است، افزود: جمعبندی نویسنده این است که راهبرد کلان امنیت ملی ایران امکان مذاکره با آمریکا را فراهم میکند، اما اصول حاکم بر این راهبرد، امکان دستیابی به مصالحهای پایدار را محدود میکند. بنابراین نباید انتظار داشت که صرف ورود به مذاکرات، الزاماً به حل پایدار اختلافات میان دو کشور منجر شود.
این فعال سیاسی با اشاره به توافق برجام خاطرنشان کرد: برجام در مقطعی به یک توافق دیپلماتیک میان ایران و قدرتهای جهانی منجر شد، اما اختلافات درباره ابعاد اقتصادی و سیاسی آن و همچنین تعارض برخی مؤلفههای سیاست خارجی، در نهایت زمینه تضعیف و فروپاشی این توافق را فراهم کرد.
سازگارنژاد همچنین با اشاره به تفاهمهای احتمالی پس از جنگ ۱۲ روزه گفت: حتی اگر دو طرف به توافقی دست پیدا کنند، چنین توافقی ممکن است از نظر موضوعی و زمانی محدود باشد و نتواند به یک صلح پایدار منجر شود؛ چراکه مسائل مورد اختلاف میان ایران و آمریکا اکنون تنها به موضوع هستهای محدود نیست و موضوعات منطقهای، امنیت تنگه هرمز، تحریمها و مناسبات ایران با کشورهای عربی نیز به مجموعه اختلافات اضافه شدهاند.
وی با تأکید بر اینکه مسئله اسرائیل یکی از پیچیدهترین موضوعات در روابط ایران و غرب است، اظهار کرد: اسرائیل در ساختار راهبردی غرب و معادلات ژئوپلیتیکی خاورمیانه جایگاه ویژهای دارد و به همین دلیل نمیتوان انتظار داشت که بدون در نظر گرفتن این مسئله، تمامی اختلافات ایران با آمریکا و کشورهای غربی برطرف شود.
این فعال سیاسی اصلاحطلب در ادامه با اشاره به تحولات اخیر منطقه و تضعیف برخی ظرفیتهای محور مقاومت گفت: راهبردهای امنیتی کشور باید بهطور مستمر مورد ارزیابی قرار گیرند و میزان تأثیرگذاری آنها بر امنیت ملی، منافع اقتصادی و جایگاه سیاسی ایران بررسی شود.
سازگارنژاد خاطرنشان کرد: راهبردی که در یک مقطع زمانی برای کشور کارکردهایی داشته، لزوماً در شرایط جدید نیز همان نتایج را به همراه نخواهد داشت. از این رو، باید بررسی کنیم که آیا ظرفیتهای ایجادشده در منطقه توانستهاند به تقویت امنیت ملی و تأمین منافع ایران منجر شوند یا خیر.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در مناسبات منطقهای افزود: تحولات سالهای اخیر موجب شده است برخی کشورهای منطقه نسبت به آینده مناسبات امنیتی خود با ایران دچار نگرانی شوند. این مسئله ضرورت بازتعریف روابط منطقهای و تلاش برای ایجاد سازوکارهای مشترک امنیتی را بیش از گذشته مطرح میکند.
این فعال سیاسی در تشریح راهکار پیشنهادی برای عبور از وضعیت موجود گفت: یکی از مسیرهایی که در این کتاب نیز مورد توجه قرار گرفته، حرکت به سمت شکلگیری یک پیمان منطقهای و تأمین امنیت جمعی است؛ به این معنا که کشورهای منطقه به جای تقابل مستمر، در چارچوب یک سازوکار مشترک، امنیت یکدیگر را به رسمیت بشناسند و برای تأمین آن همکاری کنند.
سازگارنژاد با تأکید بر اینکه حل مستقیم همه اختلافات، بهویژه موضوع اسرائیل، در شرایط فعلی با دشواریهایی روبهرو است، گفت: میتوان از مسیر ایجاد پیمانهای امنیتی منطقهای، کاهش تنشها و تعریف منافع مشترک، زمینهای برای تغییر مناسبات موجود فراهم کرد.
وی همچنین با اشاره به پیشنهادهایی درباره تغییر رویکرد در روابط ایران و آمریکا اظهار کرد: حتی پیش از دستیابی به توافق جامع، میتوان موضوع ترک تخاصم را بهعنوان یک گام اولیه در دستور کار قرار داد؛ چراکه کاهش سطح تنش و ایجاد اعتماد متقابل میتواند زمینهساز مذاکرات بعدی باشد.
این فعال سیاسی اصلاحطلب در پایان با تأکید بر ضرورت واقعبینی در ارزیابی آینده روابط خارجی کشور گفت: برای رسیدن به یک مصالحه پایدار، تنها تغییر رویکرد ایران کافی نیست و طرف مقابل نیز باید در برخی مواضع و سیاستهای خود تجدیدنظر کند. به بیان دیگر، هرگونه تغییر در مناسبات موجود نیازمند تعدیل متقابل در راهبردهای دو طرف است.