خون بند ناف نوزاد را دور نریزید/فرصتی که شاید روزی جان یک انسان را نجات دهد

به گزارش خبرنگار ایلنا از البرز، مرتضی ضرابی، مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان، امروز دوشنبه ۱۹ آبان‌ماه در نشست خبری که به مناسبت روز جهانی خون بند ناف در جهاد دانشگاهی استان البرز برگزار شد، با اشاره به اهمیت سلول‌های بنیادی در درمان بیماری‌های مختلف اظهار کرد: خون بند ناف که تا سال‌ها به‌عنوان پسماند بیولوژیکی پس از تولد نوزاد دور ریخته می‌شد، امروز به‌عنوان یکی از منابع ارزشمند سلول‌های بنیادی شناخته می‌شود؛ ظرفیتی که می‌تواند در درمان بسیاری از بیماری‌ها نقش مؤثری داشته باشد.

وی با بیان اینکه فرصت جمع‌آوری خون بند ناف تنها هنگام تولد نوزاد فراهم است، افزود: خانواده‌ها با ذخیره‌سازی این نمونه می‌توانند یک ظرفیت زیستی ارزشمند برای آینده فرزند خود و در مواردی سایر اعضای خانواده فراهم کنند؛ فرصتی که پس از تولد نوزاد دیگر قابل تکرار نیست.

ضرابی با اشاره به فعالیت شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان از سال ۱۳۸۴ و با ابتکار مرحوم دکتر کاظمی آشتیانی، بنیان‌گذار پژوهشگاه رویان، گفت: فعالیت این مجموعه در ابتدا با تمرکز بر جمع‌آوری و ذخیره‌سازی خون بند ناف آغاز شد، اما امروز دامنه فعالیت‌ها توسعه یافته و به یک بانک جامع سلول‌های بنیادی تبدیل شده است.

به گفته وی، در حال حاضر سلول‌های بنیادی از منابع مختلفی از جمله خون بند ناف، مغز استخوان، خون محیطی، بافت چربی، بافت بند ناف و پالپ دندان شیری جمع‌آوری و ذخیره‌سازی می‌شوند.

ذخیره‌سازی ۲۶۰ هزار نمونه خون بند ناف در بانک خصوصی رویان

مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با تشریح ظرفیت بانک‌های خون بند ناف کشور اظهار کرد: در حال حاضر دو نوع بانک خصوصی و عمومی در مجموعه رویان فعال است. در بانک خصوصی، نمونه خون بند ناف با درخواست خانواده و برای استفاده احتمالی خود فرد یا بستگان دارای تطابق ژنتیکی ذخیره می‌شود، اما در بانک عمومی، خانواده‌ها نمونه را اهدا می‌کنند تا در صورت نیاز بیماران واجد شرایط مورد استفاده قرار گیرد.

وی ادامه داد: تاکنون بیش از ۲۶۰ هزار نمونه خون بند ناف در بانک خصوصی و نزدیک به پنج هزار نمونه در بانک عمومی رویان ذخیره‌سازی شده است.

ضرابی با اشاره به گستردگی فعالیت این مجموعه در کشور گفت: حدود ۵۰ دفتر نمایندگی در استان‌های مختلف کشور مسئولیت جمع‌آوری نمونه‌های خون بند ناف را برعهده دارند و دفتر استان البرز نیز از دفاتر فعال و برتر این شبکه در سطح کشور محسوب می‌شود.

وی با بیان اینکه ایران در حوزه ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی جایگاه قابل توجهی در منطقه و جهان دارد، افزود: مجموعه رویان از نظر حجم نمونه‌های ذخیره‌شده، دامنه فعالیت و تجربه بالینی، در جایگاه دوم جهانی قرار گرفته و در میان سه مجموعه برتر خاورمیانه و آسیای غربی است.

چگونگی ذخیره‌سازی و نگهداری خون بند ناف

ضرابی در تشریح فرآیند ذخیره‌سازی خون بند ناف گفت: پس از تولد نوزاد، خون باقی‌مانده در جفت و بند ناف جمع‌آوری می‌شود. حجم این خون معمولاً بین ۸۰ تا ۲۰۰ میلی‌لیتر است. سپس نمونه در شرایط آزمایشگاهی و اتاق تمیز فرآوری شده و سلول‌های بنیادی آن پس از انجام آزمایش‌های کنترل کیفی در مخازن حاوی نیتروژن مایع و در دمای منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد نگهداری می‌شوند.

وی با اشاره به امکان نگهداری طولانی‌مدت این سلول‌ها اظهار کرد: بر اساس استانداردها و شواهد موجود، سلول‌های بنیادی خون بند ناف دست‌کم برای بیش از ۲۵ سال قابلیت نگهداری دارند و مطالعات و تجربه‌های علمی، امکان حفظ طولانی‌مدت قابلیت حیاتی سلول‌ها در شرایط انجماد استاندارد را تأیید می‌کند.

مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان در پاسخ به پرسشی درباره اطمینان از سلامت نمونه‌ها پس از سال‌ها نگهداری گفت: برای بررسی کیفیت نمونه‌ها، بخشی از نمونه‌های ذخیره‌شده در فواصل زمانی مشخص از مخازن خارج و آزمایش می‌شوند تا زنده‌مانی و قابلیت استفاده سلول‌ها مورد ارزیابی قرار گیرد.

وی در عین حال تأکید کرد که ذخیره‌سازی خون بند ناف به معنای تضمین درمان همه بیماری‌ها یا امکان استفاده قطعی از نمونه در آینده نیست و شرایطی مانند تعداد سلول‌های موجود در نمونه، وزن بیمار و نوع بیماری در امکان استفاده از آن تأثیرگذار است.

بیماری‌های سخت با سلول‌های بنیادی قابل درمان است

ضرابی با تفکیک دو گروه اصلی سلول‌های بنیادی خونساز و مزانشیمی توضیح داد: سلول‌های بنیادی خونساز عمدتاً در درمان بیماری‌های خونی مانند انواع سرطان خون، تالاسمی، برخی کم‌خونی‌های مادرزادی و اختلالات سیستم ایمنی کاربرد دارند.

وی افزود: سلول‌های بنیادی مزانشیمی که از منابعی مانند بافت بند ناف، بافت چربی و پالپ دندان به دست می‌آیند، در حوزه بیماری‌های غیرخونی مورد مطالعه و استفاده قرار گرفته‌اند.

به گفته ضرابی، در حال حاضر از ظرفیت سلول‌های بنیادی در برخی درمان‌ها و مطالعات مرتبط با فلج مغزی، بیماری‌های ارتوپدی و مشکلات عصبی استفاده می‌شود و کارآزمایی‌های بالینی در زمینه بیماری‌هایی از جمله اوتیسم، دیابت نوع یک، آلزایمر، پارکینسون و ام‌اس نیز در حال انجام است.

وی تأکید کرد: این مطالعات در مراحل کارآزمایی بالینی قرار دارند و استفاده درمانی از سلول‌های بنیادی برای این بیماری‌ها منوط به تکمیل مطالعات، بررسی نتایج و تأیید اثربخشی و ایمنی آنهاست.

مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان همچنین درباره امکان استفاده سایر اعضای خانواده از نمونه ذخیره‌شده گفت: در پیوند سلول‌های بنیادی خونساز، تطابق ژنتیکی اهمیت اساسی دارد و نمونه می‌تواند در صورت وجود شرایط لازم برای خواهر، برادر یا سایر افراد دارای تطابق ژنتیکی نیز استفاده شود. اما سلول‌های بنیادی مزانشیمی شرایط متفاوتی دارند و برای استفاده از آنها الزاماً نیازی به تطابق ژنتیکی وجود ندارد.

بیمه ۴۰۰ میلیون تومانی برای جبران عدم امکان استفاده از نمونه

ضرابی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال غیرقابل استفاده بودن نمونه ذخیره‌شده در زمان نیاز، یکی از محدودیت‌های مهم خون بند ناف را تعداد سلول‌های موجود در هر نمونه عنوان کرد و گفت: تعداد سلول‌های خون بند ناف محدود است و ممکن است با افزایش سن و وزن فرد، نمونه ذخیره‌شده برای پیوند کافی نباشد.

وی توضیح داد: برای پیوند سلول‌های بنیادی خونساز، به‌طور معمول به حدود ۳۰ میلیون سلول به ازای هر کیلوگرم وزن بدن بیمار نیاز است. بنابراین ممکن است نمونه‌ای که برای یک کودک با وزن پایین مناسب بوده، در صورت افزایش وزن او در سال‌های بعد پاسخگوی نیاز درمانی نباشد.

مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان ادامه داد: در چنین شرایطی، ابتدا امکان تأمین نمونه مناسب از بانک عمومی و با رعایت تطابق ژنتیکی بررسی می‌شود. همچنین برای حمایت از خانواده‌ها، پوشش بیمه‌ای پیش‌بینی شده است.

وی سقف این پوشش بیمه‌ای را حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان اعلام کرد و گفت: در صورتی که نمونه ذخیره‌شده به هر دلیل قابلیت استفاده نداشته باشد و امکان تأمین نمونه جایگزین مناسب نیز فراهم نشود، بیمه تا سقف تعیین‌شده بخشی از هزینه‌های تأمین سلول و پیوند را پوشش می‌دهد.

راه‌اندازی نخستین پالایشگاه فرآورده‌های زیست‌پزشکی

ضرابی در بخش دیگری از سخنان خود از راه‌اندازی فاز نخست پالایشگاه فرآورده‌های زیست‌پزشکی رویان در هفته آینده خبر داد و گفت: یکی از دستاوردهای جدید این مجموعه، توسعه فرآوری ضمائم زایمانی و تبدیل آنها به محصولات قابل استفاده در حوزه پزشکی است.

وی افزود: خون بند ناف، بافت جفت، پرده‌های جنینی و مایع آمنیوتیک از جمله منابع ارزشمندی هستند که قابلیت فرآوری و استخراج ترکیبات زیستی از آنها وجود دارد.

مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با اشاره به تولید محصولاتی مانند پانسمان‌های زیستی، سرم خون بند ناف و عصاره جفت اظهار کرد: با راه‌اندازی این پالایشگاه، امکان تولید بیش از ۲۰ محصول زیست‌پزشکی از ضمائم زایمانی پیش‌بینی شده است که می‌تواند ظرفیت جدیدی در حوزه پزشکی و درمان ایجاد کند.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت آگاهی‌بخشی عمومی درباره اهمیت خون بند ناف گفت: ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی را می‌توان نوعی پشتوانه زیستی برای سلامت خانواده دانست، اما باید توجه داشت که این اقدام تضمین‌کننده درمان همه بیماری‌ها نیست. آگاهی خانواده‌ها از این فرصت و شناخت کاربردها و محدودیت‌های علمی آن، می‌تواند در تصمیم‌گیری آگاهانه پیش از تولد فرزند مؤثر باشد.