کارشناس حوزه خانواده مطرح کرد؛
رهاسازی زوجها بدون آموزش، هزینهزاست/تأکید بر نقش آموزش در کاهش تعارضات خانوادگی
کارشناس حوزه خانواده با تأکید بر ضرورت تثبیت و توسعه طرح ملی آموزشهای پیش از ازدواج «بهارنکو» گفت: تضعیف این الگوی بومی، علاوه بر بیاثر کردن بخشی از ظرفیتهای ایجادشده طی سالهای گذشته، میتواند هزینههای سنگینی را به نظام سلامت و دستگاه قضایی تحمیل کند.
مقامی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در زمینه آموزشهای پیش از ازدواج اظهار کرد: در بسیاری از جوامع پیشرفته از جمله ایرلند، انگلستان و ایالتهای مختلف آمریکا، مراکز تخصصی و نهادهای اجتماعی و مدنی، دورههای ساختاریافته پیش از ازدواج را با هدف پیشگیری از تعارضات زناشویی و کاهش احتمال فروپاشی خانواده برگزار میکنند.
وی با آسیبشناسی برنامههای اجراشده در داخل کشور افزود: در دهههای گذشته، آموزشهای مرتبط با ازدواج عمدتاً در قالب کلاسهای محدود دو ساعته بهداشت جنسی یا دورههای پراکنده دانشگاهی ارائه میشد؛ برنامههایی که از نظام منسجم سنجش اثربخشی، غربالگری و پیگیری پس از تشکیل خانواده برخوردار نبودند.
این کارشناس حوزه خانواده با تشریح پیشینه طرح «بهارنکو» گفت: فعالیتهای این طرح از سال ۱۳۸۹ تحت اشراف دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی شیراز و با هدف تحقق بخشی از تکالیف مغفولمانده در اسناد بالادستی آغاز شد.
وی با اشاره به اصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران درباره پاسداری از قداست و استواری خانواده، ادامه داد: «بهارنکو» را میتوان تجسم عملی بند ۱۰ سیاستهای کلی خانواده ابلاغی سال ۱۳۹۵، بند ۴ سیاستهای کلی جمعیت ابلاغی سال ۱۳۹۳، مصوبه شماره ۸۴۴۴۰ هیئت وزیران در سال ۱۳۹۷ درباره آموزشهای ششساعته هنگام ازدواج و همچنین احکام فصل یازدهم قانون برنامه هفتم پیشرفت در حوزه زن، خانواده و جمعیت دانست.
مقامی افزود: این اسناد بر ضرورت آموزشهای منسجم پیش از ازدواج، هنگام ازدواج و پس از آن تأکید دارند و بهارنکو در همین چارچوب شکل گرفته است.
وی با تأکید بر اهمیت نحوه اجرای این برنامهها خاطرنشان کرد: تعامل با بدنه اجتماعی و استفاده از ظرفیتهای مردمی، یکی از الزامات موفقیت چنین طرحهایی است. بر همین اساس، طرحی مانند بهارنکو نباید صرفاً بهعنوان یک ساختار دولتی دیده شود، بلکه باید با تسهیلگری حاکمیت و با بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی و تخصصی توسعه پیدا کند.
مقامی درباره تفاوت بهارنکو با شیوههای سنتی آموزش پیش از ازدواج اظهار کرد: این طرح آموزشهای هنگام ازدواج را از یک فرایند کوتاه و تکبعدی دو تا چهار ساعته به یک بسته آموزشی جامع و تخصصی ۱۲ ساعته ارتقا داده است.
به گفته وی، در این دوره موضوعاتی همچون حقوق و احکام شرعی، روانشناسی تفاوتهای فردی زن و مرد، بهداشت و سلامت جنسی، اخلاق زیستی و مهارتهای ارتباطی با تلفیقی از آموزههای اسلامی ـ ایرانی و یافتههای روز علوم رفتاری آموزش داده میشود.
وی همچنین به نظام غربالگری در این طرح اشاره کرد و گفت: برخلاف شیوههای گذشته که زوجین پس از دریافت آموزش بدون ارزیابی و پیگیری رها میشدند، در بهارنکو زوجهایی که به توجه ویژه نیاز دارند، از جمله افراد زیر سن قانونی، ازدواجهای دارای اختلاف سنی نامتعارف یا ازدواجهای مجدد، شناسایی و برای دریافت مشاورههای تخصصی ارجاع داده میشوند.
این کارشناس حوزه خانواده با استناد به یافتههای پژوهشی و فراتحلیلهای انجامشده در حوزه طلاق اظهار کرد: بخش قابل توجهی از تعارضات زناشویی و طلاقها در سالهای نخست زندگی مشترک، با عواملی مانند فقدان بینش صحیح در انتخاب همسر، ضعف مهارتهای ارتباطی و گفتوگو و ناتوانی در حل مسئله ارتباط دارد.
وی افزود: این موضوعات از جمله محورهای اصلی آموزشهای بهارنکو هستند و مطالعات مختلف نیز تأثیر آموزش مهارتهای مرتبط با این حوزه را بر افزایش رضایتمندی و کاهش تنشهای خانوادگی نشان دادهاند.
مقامی در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به هرگونه موازیکاری، تضعیف یا توقف این الگو هشدار داد و گفت: تضعیف بهارنکو به معنای از دست رفتن بخشی از سرمایهگذاری تخصصی انجامشده طی سالهای گذشته و معطل ماندن مجدد برخی تکالیف صریح سیاستهای ابلاغی در حوزه خانواده است.
وی ادامه داد: رها شدن سالانه دهها هزار زوج بدون برخورداری از آموزشهای پیشگیرانه و مهارتهای لازم، میتواند در سالهای آینده هزینههای قابل توجهی را به نظام قضایی، از طریق افزایش دعاوی خانوادگی، و نظام سلامت، از منظر پیامدهای روانی و اجتماعی، تحمیل کند.
مقامی با تأکید بر اینکه بهارنکو یک تجربه بومی در حوزه آموزش پیش از ازدواج است، خواستار تثبیت جایگاه ساختاری و توسعه سراسری این طرح شد.
وی گفت: بهرهگیری از تجربه انباشته بیش از ۱۵ ساله بهارنکو و تبدیل آن به یک الگوی فراگیر ملی میتواند اقدامی راهبردی برای صیانت از سرمایه اجتماعی، ارتقای سلامت نسل و حفاظت از نهاد خانواده بهعنوان اساسیترین رکن جامعه باشد.
