در گفتوگو با ایلنا مطرح شد؛
برداشت غیرمجاز از چاهها؛ عامل اصلی افت سفرههای زیرزمینی و فرونشست زمین در گلستان
استان گلستان در سالهای اخیر با یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی و زیرساختی خود روبهرو شده است؛ کمبود آب شرب و وابستگی بخشهایی از استان به آبرسانی سیار با تانکر. این وضعیت بهویژه در روستاهای شمال استان همچنان ادامه دارد و زندگی روزمره هزاران خانوار را تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا از گرگان، بر اساس دادههای رسمی، ۹۵ درصد منابع تأمین آب استان گلستان از چاهها و سفرههای زیرزمینی تأمین میشود. این وابستگی شدید به آب زیرزمینی در شرایطی است که ۸۰ درصد مساحت استان در مناطق نیمهخشک، خشک و فراخشک قرار دارد؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر منابع آب زیرزمینی وارد کرده و روند افت سطح آب را تشدید کرده است.
در سالهای اخیر، فرونشست زمین به یکی از نگرانیهای جدی در استان تبدیل شده است. کارشناسان محیطزیست اعلام کردهاند که مناطق شمالی گلستان بیشترین میزان فرونشست را تجربه میکنند و علت اصلی آن برداشت بیرویه آب از سفرههای زیرزمینی است. این پدیده علاوه بر تهدید زیرساختها، میتواند در آینده امنیت سکونتگاههای روستایی و شهری را نیز با خطر مواجه کند.
یکی از محورهای اصلی انتقاد مردم و کارشناسان، تکمیلنشدن سدهای استان گلستان است. این سدها قرار بود نقش مهمی در ذخیرهسازی آب، مدیریت سیلابها و تأمین آب شرب ایفا کنند، اما تأخیر در اجرای آنها باعث شده استان همچنان به منابع ناپایدار زیرزمینی وابسته باشد. تکمیل این سدها میتواند بخشی از بحران آب را کاهش دهد و فشار بر سفرههای زیرزمینی را کم کند.
با وجود برنامههای اعلامشده برای بهبود وضعیت، دهها روستا در شمال استان هنوز با تانکر آبرسانی میشوند. این روش نهتنها هزینهبر است، بلکه کیفیت و پایداری تأمین آب را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. ساکنان این مناطق میگویند که در برخی روزها، تانکرها دیرتر از موعد میرسند و خانوادهها با کمبود آب برای آشامیدن، پختوپز و بهداشت مواجه میشوند.
عوامل تشدیدکننده بحران کمبود آب در استان گلستان شامل مجموعهای از فشارهای طبیعی و انسانی است که طی سالهای اخیر شدت گرفتهاند. کاهش بارندگیهای سالانه و تغییرات اقلیمی نخستین عامل محسوب میشود؛ موضوعی که باعث افت محسوس منابع آب سطحی و زیرزمینی شده است. در کنار آن، برداشت بیرویه آب از چاههای مجاز و غیرمجاز سفرههای زیرزمینی را با افت شدید مواجه کرده و پایداری منابع آب را به خطر انداخته است. از سوی دیگر، نبود مدیریت یکپارچه منابع آب و نبود هماهنگی میان دستگاههای مسئول، روند کنترل و حفاظت از منابع را دشوار کرده است.
بحران آب در گلستان تنها یک چالش زیستمحیطی نیست؛ این بحران مستقیماً بر سلامت، امنیت، اقتصاد و کیفیت زندگی مردم تأثیر میگذارد. کارشناسان تأکید میکنند که برای عبور از این وضعیت، باید پروژههای سدسازی سرعت بگیرد، برداشت آب زیرزمینی کنترل شود، و شبکههای آبرسانی روستایی تقویت شود. تا زمانی که این اقدامات بهطور جدی اجرا نشود، کمبود آب شرب و آبرسانی با تانکر همچنان بخشی از واقعیت زندگی در شمال استان گلستان خواهد بود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای گلستان در گفت وگو با ایلنا اظهار کرد: شرکت آب و فاضلاب استان در مجموع ۳۷ شهر و ۸۳۹ روستای دارای کد را تحت پوشش خدمات خود دارد و گلستان حدود هزار و ۲۳۰ منبع تأمین آب دارد وگرگان و شهرهای گنبدکاووس بیشترین کمبود منابع تأمین آب را دارند.
ابولفضل رحمیمی افزود: شهر گرگان به ۹ پهنه تقسیم شده و اختلاف ارتفاع بین بالاترین و پایینترین نقاط مصرفکننده در برخی مناطق به بیش از ۴۲۰ متر میرسد. بهرهمند نبودن ما از آبهای سطحی چالش جدی تامین آب شرب در گلستان است.
وی تصریح کرد: از ۲ میلیارد و۵۰۰ میلیون متر مکعب آب تجدیدپذیر تقریبا ۱۷۲ میلیون متر مکعب را برای شرب استفاده میکنیم و ۲۰ هزار حلقه چاه مجاز در حوزه کشاورزی و شرب و تعداد زیادی چاه غیرمجاز داریم.
وی یادآور شد: از ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر جمعیت فعلی استان ۲ میلیون و ۱۵ هزار نفر تحت پوشش آب و فاضلاب هستند و گلستان نزدیک به هزار روستا دارد که بیش از ۹۷ روستا دارای سامانههای خودگردان آبرسانی هستند. بزرگترین مصرفکننده آب در گلستان بخش کشاورزی است و راندمان مصرف در این بخش کمتر از ۴۰ درصد برآورد میشود.
رحیمی با اشاره به تداوم کمبود منابع آب در گلستان گفت که بهرهبرداری از سد نرمآب نقش مهمی در کاهش فشار بر سفرههای زیرزمینی خواهد داشت؛ زیرا قرار است پس از تکمیل، ۲۶ درصد جمعیت شرق استان از ظرفیت این سد تأمین شود و بخشی از برداشتهای زیرزمینی با آبهای سطحی جایگزین گردد. با این حال، به دلیل نیاز به تکمیل تأسیسات آب شرب، این پروژه تا دو سال آینده امکان ورود به چرخه تأمین آب شرب را نخواهد داشت.
وی گفت: سدهای رامیان، کبودوال و میرداماد برای تأمین آب شرق گرگان و آبشیرینکن آققلا برای غرب استان در برنامه قرار دارند و میتوانند منابع پایدار آب سطحی را فراهم کنند. اما تا زمان بهرهبرداری این طرحها، استان ناچار است همچنان به ۷۸۰ حلقه چاه عمیق مجاز برای تأمین آب شرب تکیه کند؛ وابستگیای که فشار زیادی بر سفرههای زیرزمینی وارد کرده و ضرورت تسریع در تکمیل پروژههای آبی را دوچندان میکند.
