ضرورت سدسازی برای تأمین آب پایدار مازندران؛ نیاز آبی استان به ۴.۴ میلیارد مترمکعب رسید

به گزارش خبرنگار ایلنا، حیدر داودیان صبح دوشنبه در نشست با خبرنگاران با اشاره به نقش رسانه‌ها در معرفی طرح‌های آبی استان اظهار کرد: شرکت آب منطقه‌ای علاوه بر وظایف حاکمیتی و صیانتی از رودخانه‌ها و منابع آب زیرزمینی، مأموریت‌های توسعه‌ای نیز بر عهده دارد و طی سال‌های گذشته پروژه‌های مهمی در حوزه تأمین و مهار آب در مازندران اجرا شده است.

وی با اشاره به بهره‌برداری از ۱۱ سد در استان افزود: این سدها در مجموع حدود ۴۴۰ میلیون مترمکعب ظرفیت ذخیره آب دارند و حجم تنظیمی آنها به حدود ۵۴۰ میلیون مترمکعب می‌رسد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با اشاره به پروژه سد گلورد و پل قوسی این سد گفت: پل قوسی گلورد از سازه‌های شاخص مهندسی در استان و کشور است که علاوه بر کارکرد اصلی خود، با توجه به ظرفیت‌های گردشگری منطقه طراحی و اجرا شده است.

داودیان مهم‌ترین اهداف احداث سد گلورد را تأمین آب شرب و کشاورزی و کنترل سیلاب‌های مخرب رودخانه نکا عنوان کرد و گفت: با بهره‌برداری از این سد، بخش قابل توجهی از سیلاب‌های رودخانه نکارود مهار و کنترل می‌شود و ضمن کاهش خسارت‌های جانی و مالی، آب این سیلاب‌ها از دسترس خارج نخواهد شد.

وی با بیان اینکه اقتصاد مازندران بر پایه کشاورزی است، تصریح کرد: یکی از الزامات کشاورزی پایدار، تأمین آب پایدار است و اگر نتوانیم آب مطمئن در اختیار کشاورزان قرار دهیم، اقتصاد استان نیز با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.

مازندران در مهار آب‌های سطحی عقب‌ماندگی دارد

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با اشاره به وضعیت مهار آب‌های سطحی در استان اظهار کرد: در حالی که میانگین مهار آب‌های سطحی در کشور بیش از ۴۵ درصد است، این رقم در مازندران حدود ۱۰ درصد بوده و با احتساب مجموعه منابع و سازه‌های موجود، میزان مهار آب‌های سطحی استان حدود ۳۰ درصد برآورد می‌شود.

وی ادامه داد: اعتقاد نداریم باید تمام آبی که در رودخانه‌ها جریان دارد مهار شود، اما معتقدیم مازندران برای رسیدن به سطح متناسب با نیازهای خود و میانگین کشور هنوز فاصله زیادی دارد و باید برای جبران این عقب‌ماندگی تلاش کنیم.

داودیان نیاز آبی استان در بخش‌های مختلف را حدود چهار میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و گفت: برای تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت و سایر مصارف باید زیرساخت‌های لازم از امروز فراهم شود.

اجرای طرح‌های جدید سدسازی در مازندران

وی با اشاره به پروژه سد هراز گفت: این سد با حدود ۵۵ درصد پیشرفت فیزیکی در حال اجراست و به تنهایی می‌تواند حدود ۱۴ درصد از منابع آب سطحی استان را مهار کند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران افزود: در سال جاری برای سدهای سجاد و زارم رود نیز برنامه‌ریزی شده که فرآیند انتخاب پیمانکار سد سجاد انجام شده و سد زارم رود نیز در مرحله انتخاب پیمانکار قرار دارد. این دو سد با هدف تأمین آب شرب احداث خواهند شد.

داودیان همچنین از پایان مطالعات سدهای کسلیان و آزاررود و پیگیری برای اخذ مجوزهای لازم، به‌ویژه مجوزهای محیط‌زیستی، خبر داد و گفت: سدهای دو هزار، سه‌هزار، آپون و گررودبار نیز در مراحل مطالعاتی قرار دارند.

وی تأکید کرد: مجموعه این طرح‌ها می‌تواند میزان مهار آب‌های سطحی استان را به حدود ۳۵ درصد برساند و زمینه تأمین پایدار آب شرب و کشاورزی را فراهم کند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با اشاره به بازنگری طرح جامع آب شرب استان اظهار کرد: طرح جامع آب شرب مازندران در سال ۱۳۹۴ تصویب شده بود، اما به دلیل افزایش جمعیت، مهاجرت و مسافرپذیری استان، بازنگری آن از سال ۱۴۰۳ آغاز شد.

وی افزود: در طرح قبلی، تأمین آب شرب برای جمعیتی حدود پنج میلیون نفر و به میزان ۳۷۷ میلیون مترمکعب پیش‌بینی شده بود، اما در بازنگری جدید نیاز آبی به حدود ۴۹۰ میلیون مترمکعب و جمعیت هدف به حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار نفر افزایش یافته است.

داودیان گفت: این ارقام به ما هشدار می‌دهد که نمی‌توانیم همچنان بر مبنای نیازهای گذشته برنامه‌ریزی کنیم و باید از امروز برای تأمین آب سال‌های آینده استان اقدام کنیم.

توسعه شبکه‌های مدرن آبیاری در دستور کار

وی یکی دیگر از برنامه‌های شرکت آب منطقه‌ای را توسعه شبکه‌های مدرن آبیاری عنوان کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۵۰ هزار هکتار از اراضی استان تحت پوشش شبکه‌های مدرن قرار دارد، در حالی که هدف‌گذاری انجام‌شده افزایش این میزان به حدود ۲۰۰ هزار هکتار است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران افزود: شبکه گلورد و البرز در حال اجراست و برای شبکه هراز نیز با پیگیری‌های انجام‌شده اعتبارات مناسبی اختصاص یافته است.

سدسازی بدون ملاحظات زیست‌محیطی نیست

داودیان با اشاره به مخالفت‌هایی که با برخی پروژه‌های سدسازی در استان وجود دارد، اظهار کرد: سدسازی در مازندران مخالفانی دارد و ما نیز معتقدیم اجرای هر پروژه توسعه‌ای می‌تواند تبعاتی برای طبیعت داشته باشد، اما باید هزینه‌ها و دستاوردهای پروژه در کنار یکدیگر بررسی شود.

وی تصریح کرد: همان‌طور که ساخت جاده یا کارخانه بدون اثرگذاری بر طبیعت امکان‌پذیر نیست، سدسازی نیز بدون تبعات نخواهد بود، اما موضوع این است که در برابر این هزینه‌ها چه دستاوردی برای استان ایجاد می‌شود.

داودیان با اشاره به آثار سدهایی مانند شهید رجایی و البرز گفت: برای ارزیابی عملکرد سدها باید به سراغ کشاورزان مناطق تحت پوشش رفت و شرایط پیش و پس از احداث سد را مقایسه کرد. در برخی مناطق، مهار آب‌های سطحی و رهاسازی کنترل‌شده آن موجب تقویت سفره‌های آب زیرزمینی و بهبود وضعیت کشاورزی شده است.

۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در گردشگری سدها

وی همچنین از ورود بخش خصوصی به حوزه گردشگری پیرامون سدها خبر داد و گفت: حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در زمینه گردشگری در محدوده سدهای استان انجام شده و حدود ۲.۵ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری دیگر نیز در دست اقدام است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران افزود: سد هراز از جمله پروژه‌هایی است که سرمایه‌گذار آن انتخاب شده و سد البرز نیز در مرحله انتخاب سرمایه‌گذار قرار دارد.

داودیان همچنین به توسعه نیروگاه‌های برق‌آبی اشاره کرد و گفت: شرکت آب منطقه‌ای در کنار وظایف اصلی خود، از ظرفیت آب‌های رهاشده در محیط زیست و خطوط انتقال آب شرب برای تولید برق استفاده می‌کند و در این بخش نیز ظرفیت‌های جدیدی در حال ایجاد است.

افزایش اعتبارات شرکت آب منطقه‌ای به ۵۵۰۰ میلیارد تومان

وی درباره اعتبارات شرکت آب منطقه‌ای مازندران نیز اظهار کرد: سال گذشته حدود سه هزار میلیارد تومان اعتبار برای پروژه‌های شرکت دریافت شد که حدود دو هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان آن تخصیص یافت.

داودیان افزود: اعتبار مصوب شرکت در سال جاری به حدود سه هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان از محل منابع عمومی و متوازن رسیده و در کنار آن، حدود دو هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان نیز از محل ظرفیت‌های قانونی برای تأمین مالی پروژه‌ها پیگیری شده است.

وی گفت: در مجموع اعتبار هدف‌گذاری‌شده شرکت در سال جاری به حدود پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده و تلاش می‌کنیم این اعتبارات به تخصیص و سپس اجرای پروژه‌های عمرانی تبدیل شود.

بهره‌برداری از طرح‌های آبرسانی و پروژه‌های کوچک زودبازده

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با اشاره به پروژه‌های اجراشده در سال گذشته گفت: پروژه پل قوسی سد گلورد، طرح آبرسانی به شهر ساری شامل مخزن ۲۰ هزار مترمکعبی باغ کرمانی و احداث ۳.۲ کیلومتر خط انتقال آب از جمله پروژه‌های شاخص سال گذشته بود.

وی ادامه داد: با اجرای این طرح، ظرفیت انتقال آب از سد شهید رجایی از هزار و ۵۰۰ لیتر بر ثانیه به دو هزار لیتر بر ثانیه افزایش یافت و پایداری تأمین آب شرب ساری ارتقا پیدا کرد.

داودیان همچنین از اجرای حدود ۳۰ پروژه کوچک زودبازده با اعتباری بالغ بر یک‌هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان خبر داد و گفت: این پروژه‌ها شامل بندهای انحرافی، ایستگاه‌های پمپاژ، سدهای لاستیکی، دیواره‌سازی و سازه‌های تثبیت بستر رودخانه‌هاست که با وجود مقیاس کوچک، اثرگذاری قابل توجهی در تأمین آب شرب و کشاورزی دارند.

وی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در تبیین مسائل آبی استان گفت: شرکت آب منطقه‌ای برای نیازهای آینده استان برنامه دارد، اما اجرای این برنامه‌ها نیازمند همراهی مسئولان، رسانه‌ها و مردم است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران خاطرنشان کرد: اگر امروز برای نیازهای آبی پنج یا ۱۰ سال آینده تصمیم نگیریم، ممکن است در آینده با کمبود جدی آب شرب، کشاورزی و صنعت مواجه شویم؛ بنابراین باید از هم‌اکنون برای تأمین نیاز آبی حدود چهار میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعبی استان برنامه‌ریزی و اقدام کنیم.

کاهش ۳۲ درصدی آورد آب‌های سطحی مازندران در بهار

داودیان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت بارندگی و منابع آبی استان اظهار کرد: مازندران نیز مانند سایر نقاط کشور تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که در سال گذشته میزان بارندگی استان نسبت به سال قبل حدود یک درصد و نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۱۳ درصد کاهش داشته است.

وی افزود: این کاهش در منابع آب سطحی در فصل بهار خود را بیشتر نشان داده و میزان آورد رودخانه‌های استان حدود ۳۲ درصد کاهش یافته است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با اشاره به کاهش جریان پایه رودخانه‌های استان گفت: اگر امروز رودخانه‌هایی مانند تجن، نکارود، تالار، زارم‌رود و سیاهرود را بررسی کنیم، از خردادماه به بعد میزان آورد آنها بسیار ناچیز است.

داودیان ادامه داد: یکی از دلایل این وضعیت، تغییر شرایط بارش برف و ذوب برف در ارتفاعات است. در گذشته بخش قابل توجهی از آورد رودخانه‌ها ناشی از ذوب تدریجی برف در ارتفاعات بود، اما با گرم شدن زمین، تراز برف در بسیاری از ارتفاعات پایین‌تر افزایش یافته و ذخیره برفی گذشته را نداریم.

وی تصریح کرد: در حوزه‌هایی مانند نکارود، تجن، زارم‌رود، تالار و سیاهرود، کاهش ذخیره برفی موجب شده پایه رودخانه‌ها به‌شدت کاهش پیدا کند و دیگر نمی‌توان انتظار داشت رودخانه‌ها در فصل کشاورزی همان آورد گذشته را داشته باشند.

سدسازی برای تأمین آب فصل کشاورزی ضروری است

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با تأکید دوباره بر ضرورت سدسازی در استان گفت: یکی از دلایل تأکید ما بر سدسازی همین تغییر شرایط منابع آب است؛ وقتی در فصل کشاورزی آب کافی در رودخانه نداریم، باید در فصل‌هایی که امکان ذخیره آب وجود دارد، آب مورد نیاز شرب و کشاورزی را ذخیره کنیم تا در فصل کشاورزی در اختیار مردم قرار گیرد.

داودیان افزود: برای نمونه، آورد رودخانه نکارود در برخی مقاطع به حدود ۱۰۰ لیتر بر ثانیه و حتی ۵۰ لیتر بر ثانیه می‌رسد. در چنین شرایطی کشاورز بدون وجود سد و ذخیره آب، عملاً امکان تأمین آب مورد نیاز خود از رودخانه را ندارد.

وی خاطرنشان کرد: شرایط گذشته که رودخانه‌ها آورد بیشتری داشتند، تا حد زیادی ناشی از ذخیره برف و ذوب تدریجی آن بود، اما امروز شرایط تغییر کرده و برای تأمین آب مورد نیاز کشاورزی باید ذخیره‌سازی و مدیریت منابع آب را جدی بگیریم.

توسعه آب‌بندان‌ها در کنار سدسازی

داودیان درباره نقش آب‌بندان‌ها نیز گفت: آب‌بندان‌ها سازه‌هایی ساده اما بسیار بااهمیت برای کشاورزی مازندران هستند و تقریباً به اندازه سدهایی که از ابتدای انقلاب تاکنون در استان احداث شده، آب‌بندان داریم که به تأمین آب کشاورزی کمک می‌کنند.

وی افزود: توسعه آب‌بندان‌ها، افزایش ظرفیت، ترمیم و افزایش تراز آنها از جمله برنامه‌هایی است که شرکت آب منطقه‌ای با همکاری جهاد کشاورزی در حال پیگیری آن است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با بیان اینکه احداث آب‌بندان جدید در دشت‌ها امکان‌پذیر است، گفت: اجرای این طرح‌ها مشروط به تأمین زمین مورد نیاز است و در مازندران، زمین یکی از چالش‌های اساسی برای توسعه آب‌بندان‌ها محسوب می‌شود.

داودیان ادامه داد: البته از نظر نسبت حجم زمین اشغال‌شده به میزان آبی که ذخیره می‌شود، سدها ظرفیت بسیار بیشتری دارند و می‌توانند کمک مؤثرتری به مدیریت منابع آب استان کنند.

مخالفت با کشت دوم به دلیل فشار بر منابع آب زیرزمینی

وی درباره کشت دوم نیز اظهار کرد: شرکت آب منطقه‌ای مرجع تصمیم‌گیری درباره ممنوعیت یا مجاز بودن کشت دوم نیست، اما با توجه به شرایط منابع آب، آن را توصیه نمی‌کنیم و با آن موافق نیستیم.

داودیان افزود: در زمان کشت دوم، میزان آب رودخانه‌ها کاهش پیدا می‌کند و در بسیاری از موارد امکان تأمین آب مورد نیاز از منابع سطحی وجود ندارد؛ در نتیجه فشار بیشتری به سفره‌های آب زیرزمینی وارد می‌شود.

وی تصریح کرد: برداشت بیش از ظرفیت از منابع آب زیرزمینی می‌تواند آثار مخربی بر این منابع داشته باشد و در مواردی نیز برداشت غیرمجاز محسوب می‌شود. شرکت آب منطقه‌ای موظف است با برداشت‌های غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی برخورد کند و این اراده در شرکت وجود دارد.