معماری کرمانشاه؛ از میراث تاریخی تا فناوری‌های نوین و طراحی آینده

به گزارش ایلنا، در ابتدای نشست فاطمه عباسی معمار و پژوهشگر، ضمن برشمردن محورهای این گردهم‌آیی و معرفی سخنرانان، عنوان کرد: موضوعی که امروز درباره آن صحبت می‌کنیم، صرفاً درباره چند بنای تاریخی، چند اثر معماری یا حتی درباره توسعه کالبدی یک شهر نیست. وقتی از معماری کرمانشاه صحبت می‌کنیم، در واقع درباره هویت، حافظه، فرهنگ و آینده یک شهر صحبت می‌کنیم. کرمانشاه شهری است که گذشته آن، فقط در موزه‌ها و بناهای تاریخی باقی نمانده است؛ بلکه بخشی از هویت امروز مردم این شهر را شکل داده است. 

وی ادامه داد از سوی دیگر، ما نمی‌توانیم یک شهر را فقط در گذشته متوقف کنیم. به عبارت دیگر، دال مرکزی و پرسش محوری این است: چگونه می‌توانیم میان میراث ارزشمند کرمانشاه و نیازهای شهر امروز و فردا ارتباط برقرار کنیم؟ چگونه می‌توانیم توسعه، فناوری و نوآوری را وارد معماری کنیم، بدون آنکه هویت و اصالت معماری کرمانشاه را از دست بدهیم؟

در ادامه سهراب پیرانی، معمار و مدرس دانشگاه، در سخنان خود به وضعیت معماری و شهر کرمانشاه و برخی از معضلات موجود در حوزه معماری و شهرسازی این شهر پرداخته و بر ضرورت توجه جدی‌تر به کیفیت محیط ساخته‌شده، هویت شهری و ویژگی‌های تاریخی و فرهنگی شهر تأکید کرد.

وی همچنین درباره فناوری‌های نوین در طراحی معماری کرمانشاه سخن گفت و بر این نکته تأکید داشت که حرکت به سمت معماری جدید نباید به حذف اصالت و هویت تاریخی منطقه منجر شود. از این منظر، فناوری می‌تواند در خدمت شناخت بهتر ظرفیت‌های معماری کرمانشاه و خلق معماری معاصر متناسب با هویت این منطقه قرار گیرد.

یکی از موضوعات مورد توجه در سخنان پیرانی، نقش هوش مصنوعی در فرآیند طراحی معماری بود.

وی همچنین به ظرفیت فناوری‌هایی همچون BIM، GIS و دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) در حوزه معماری و شهرسازی اشاره کرد و استفاده از این ابزارها را از ظرفیت‌های مهم برای طراحی، تحلیل، مدیریت و برنامه‌ریزی آینده دانست.

در این نگاه، فناوری نه جایگزین هویت و اندیشه معماری، بلکه ابزاری برای دستیابی به طراحی دقیق‌تر، هوشمندانه‌تر و متناسب با نیازهای امروز و آینده خواهد بود.

در بخش دیگری از سخنرانی، محمدمعین عباسی به نقش حوزه عمران در شکل‌گیری معماری و ساخت‌وساز در کرمانشاه پرداخت و بر ضرورت ارتباط و هماهنگی میان طراحی معماری، دانش عمران و فرآیند اجرا تأکید کرد.

وی با اشاره به یکی از پروژه‌های در حال انجام خود در استان کرمانشاه، به لزوم تناسب بین هویت تاریخی شهر کرمانشاه و معماری آینده پرداخت. همچنین اضافه کرد که ورود شاخص‌های هویت تاریخی و معماری بومی به پروژه‌های عمرانی در شهری مانند کرمانشاه نه تنها امکان‌پذیر است، بلکه یک ضرورت استراتژیک است.

برای اینکه این مفاهیم انتزاعی به «شاخص‌های فنی و قابل‌سنجش» تبدیل شوند، باید آن‌ها را از حالت سلیقه‌ای خارج کرده و در قالب چک‌لیست‌ و دستورالعمل از شاخص های مد نظر معماری ( مانند شاخص مورفولوژی و فرم، شاخص  کالبدی و مصالح، شاخص تزیینات و نماد شناسی و ....) در فرآیند طراحی قرارداد و در اختیار معماران جوان قرار گیرد که حتی الامکان در کلیه پروژه های آینده شهر کرمانشاه از آن استفاده شود.

محمدمعین عباسی همچنین اضافه کرد برای ترسیم تصویری از آینده‌ی کرمانشاه، باید بین «هویت تاریخی» و «نیاز به کارآمدی مدرن» تعادلی برقرار کرد که نه شهر به موزه‌ای ایستا تبدیل شود و نه به مجموعه‌ای از ساختمان‌های بی‌روحِ بدون هویت.

مهم‌ترین ویژگی که باید در معماری شهر کرمانشاه حفظ شود «رابطه با بستر طبیعی و توپوگرافی» است.

کرمانشاه شهری است که  در بین کوه ها شکل گرفته است. برخلاف شهرهای کویری که درون‌گرا هستند، معماری کرمانشاه ذاتاً با طبیعتِ صخره‌ای و ارتفاعات پیوند خورده است.

آنچه باید حفظ شود «تداوم منظر و خط آسمان» است. معماری کرمانشاه در آینده باید به گونه‌ای باشد که ساختمان‌ها، کوه‌ها را «قاب» بگیرند، نه اینکه آن‌ها را «بپوشانند». استفاده از مصالح سنگی بومی که یادآور صلابت کوه‌های زاگرس است، باید به زبان طراحی مدرن ترجمه شود تا پیوند بصری با بستر طبیعی حفظ گردد.

آنچه بهتر است در نظر گرفته شود «گذار از ساختمان‌محوری به فضا محوری» است. پروژه‌های عمرانی آینده بهتر است از حالتِ «یک ساختمان محصور» به سمت «پروژه‌های باز و نفوذپذیر» حرکت کنند. شهر بهتر است فضاهای میانی (Mid-spaces) داشته باشد؛ یعنی پیاده‌راه‌ها و میادینی که نه فقط محل عبور، بلکه محل تلاقی و تعامل اجتماعی باشند.

 وی در انتها درباره به‌کارگیری فناوری‌های نوین در طراحی و فرآیندهای عمرانی سخن گفت و بر ضرورت حرکت به سمت روش‌ها و ابزارهای جدید در حوزه عمران تأکید کرد.

فرزاد جلیلیان، به عنوان آخرین سخنران نیز با ارائه تجربه‌ای از طراحی و اجرای یک پروژه ساختمان دانشگاه در دهه ۱۳۸۰، به موضوع هویت بومی و تاریخی کرمانشاه در معماری معاصر پرداخت.

وی در تشریح این پروژه، به تلاش برای استفاده از عناصر و مؤلفه‌های برگرفته از معماری و فرهنگ بومی منطقه اشاره کرد؛ از جمله استفاده از آجر و فرم‌هایی الهام‌گرفته از سیاه‌چادرهای عشایر کرمانشاه.

وی گفت، این تجربه نشان می‌دهد که استفاده از هویت بومی در معماری معاصر لزوماً به معنای تکرار مستقیم فرم‌های تاریخی نیست، بلکه می‌توان عناصر، مصالح، الگوها و نشانه‌های فرهنگی یک منطقه را بازخوانی کرد و آن‌ها را با زبان معماری معاصر پیوند داد.

وی همچنین بر اهمیت هویت تاریخی کرمانشاه و ضرورت توجه به پیشینه و ویژگی‌های فرهنگی این منطقه در طراحی بناهای معاصر تأکید کرد.

در ادامه نشست، تعدادی از میهمانان و صاحب‌نظران حاضر نیز با حضور در جایگاه، دیدگاه‌های خود را درباره موضوعات مطرح‌شده بیان کردند.

خسرو رفیعی، رئیس انجمن ملی روابط عمومی و ارتباطات ایران، ضمن تشکر و قدردانی از سخنرانان به دلیل ارائه‌های ارزشمند و تخصصی، از برگزارکنندگان و دبیر نشست نیز تقدیر نموده و موضوع انتخاب‌شده برای نشست را بسیار مناسب و ارزشمند دانست.

رفیعی با اشاره به مباحث مطرح‌شده توسط سخنرانان، مروری بر بخش‌هایی از مطالب ارائه‌شده داشت و بر اهمیت پرداختن به موضوع معماری کرمانشاه تأکید کرد.

وی همچنین خواستار تداوم و استمرار برگزاری چنین نشست‌های تخصصی شد تا زمینه برای ادامه گفت‌وگو و تبادل نظر میان متخصصان فراهم شود.

بیژن علی‌آبادی، عضو انجمن مفاخر معماری ایران، نیز با حضور در جایگاه از ارائه‌های انجام‌شده در نشست تشکر و قدردانی کرد. وی کیفیت ارائه‌های انجام‌شده، به‌ویژه فایل‌های ارائه‌شده توسط سهراب پیرانی و  فرزاد جلیلیان، را مورد توجه قرار داده و از برگزاری نشست و محتوای ارائه‌ها ابراز رضایت کرد.

رضایی، مدیر گروه پژوهشی گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور، نیز ضمن قدردانی از برگزارکنندگان و سخنرانان، به ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و معماری کرمانشاه پرداخت.

وی در سخنان خود با اشاره به پروژه‌های استان و ظرفیت‌های تاریخی کرمانشاه، بر ضرورت توجه بیشتر به نحوه معرفی این استان تأکید کرد. از جمله موضوعات مطرح‌شده، ورودی‌های استان کرمانشاه بود؛ ورودی‌هایی که به گفته وی، با توجه به جایگاه کرمانشاه به عنوان استانی تاریخی و دارای ظرفیت‌های گسترده گردشگری، نیازمند توجه بیشتری از نظر عناصر معرفی‌کننده، تابلوهای راهنما و نشانه‌های هویت‌بخش هستند.

وی بر این نکته تأکید کرد که نخستین مواجهه مسافران و گردشگران با یک استان می‌تواند در شکل‌گیری تصویر ذهنی آنان از آن منطقه مؤثر باشد و بنابراین ورودی‌های کرمانشاه باید بتوانند بخشی از اصالت، هویت تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی استان را به مخاطب معرفی کنند.

رضایی همچنین بر ضرورت توجه به هویت و اصالت تاریخی کرمانشاه در پروژه‌های معماری و شهری تأکید کرد و اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی استان را مورد توجه قرار داد.