تنش آبی شهرستان‌های اراک و ساوه به علت بی‌توجهی به آمایش سرزمین / به روز صفر آبی نزدیک می‌شویم

به گزارش خبرنگار ایلنا، تداوم خشکسالی و نبود بارش‌های مؤثر، از یک سو اثر مستقیمی بر کاهش روان‌آب‌ها و از سوی دیگر افت ذخایر سدهای بزرگ استان مرکزی شامل سد کمال‌صالح اراک و سد الغدیر ساوه داشته و در نتیجه سبب تنش آبی شده است. از سوی دیگر عدم بارش‌های مناسب مستلزم بهره‌برداری از حجم آب‌های مرده سدهای بزرگ استان مرکزی در ماه‌های آینده خواهد بود که این اقدام پایداری سدها را به خطر می‌اندازد و می‌تواند موجب خروج آنها از مدار بهره‌برداری شود.

تنش آبی شهرستان‌های اراک و ساوه به علت بی‌توجهی به آمایش سرزمین

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت می‌کند، گفت: متأسفانه استان مرکزی در زمره یکی از 8 استان دارای تنش جدی آبی کشور قرار دارد و در این میان شهرستان‌های اراک و ساوه در صدر لیست تنش آبی در بین شهرستان‌های این استان قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر با توجه به شرایط خاص توپوگرافی و اقلیمی که این منطقه دارد، متأسفانه میزان بارندگی‌ها بسیار کمتر از میزان تبخیر و تعرق آب در آن است.

سیاوش آقاخانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، افزود: از سوی دیگر در همین 2 شهرستانی که بیشترین میزان تنش آبی را دارند بیشترین میزان بارگذاری‌های صنعتی و کشاورزی غیراصولی نیز در بازه زمانی سال‌های گذشته اتفاق افتاده و وضعیت این مناطق را بسیار حادتر کرده است. متأسفانه در حال حاضر شهرستان‌های اراک و ساوه به علت نبود طرح‌های آمایشی و بی‌توجهی به آمایش سرزمین و بارگذاری‌های غلط کشاورزی و صنعتی دچار چالش‌های جدی در حوزه تنش آبی شده‌اند.

وی به وضعیت بسیار حاد منابع آبی در شهرستان‌های یاد شده اشاره کرده و ادامه داد: بارگذاری‌های زیاد و غیراصولی کشاورزی و صنعتی که به معنای افزایش میزان مصرف از منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی در بازه زمانی سال‌های گذشته است از یک سو و کاهش میزان بارندگی‌ها در سال‌های گذشته از سوی دیگر، سبب شده است تا وضعیت منابع آبی در شهرستان‌های اراک و ساوه و دشت‌های این 2 شهرستان بسیار حاد شده و در حقیقت می‌توان گفت به شدت کاهش پیدا کند.

بارگذاری‌های شدید کشاورزی و صنعتی و مسکونی از علل مهم تنش آبی

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت می‌کند، اظهار داشت: متوسط نزدیک به 205 میلیمتری باران در دشت اراک نشان‌دهنده چالش‌های جدی در حوزه بارندگی است. افزایش متوسط دما و گرم شدن هوا نیز میزان تبخیر و تعرق را از سطح خاک و منابع آبی چندین برابر افزایش می‌دهد به نحوی که یک تا 2 درجه افزایش متوسط دما در یک منطقه می‌تواند میزان تبخیر و تعرق آن منطقه را به صورت تصاعدی بالا ببرد.

آقاخانی به تجمیع عواملی که سبب نامتعادل شدن منابع و مصارف آب و همچنین ایجاد تنش آبی در استان مرکزی به ویژه در شهرستان‌های اراک و ساوه شده‌اند اشاره داشته و تصریح کرد: وقوع اتفاقاتی نظیر کاهش میزان بارندگی، افزایش تبخیر و تعرق، افزایش دما، بارگذاری‌های شدید کشاورزی و صنعتی و مسکونی و همچنین برداشت نادرست منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی توانسته است تعادل منابع و مصارف حوزه آب را به هم بریزد و در شهرستا‌های اراک و ساوه تنش آبی ایجاد کند.

وی بیان داشت: تعریف تنش آبی در بحث‌های مدیریتی شرایطی است که میزان تقاضا بیشتر از آب دست در دسترس است. این آب در دسترس 2 حالت دارد که آب باکیفیت و آب بی‌کیفیت را شامل می‌شود. در بسیاری از مناطق آب وجود دارد، اما آب باکیفیتی نیست که بتوانیم آن آب را در راستا و به جهت مصارف مختلف مسکونی، صنعتی، تجاری و کشاورزی استفاده کنیم. بر همین اساس منظور از تنش آبی، مدیریت آب در دسترس و همچنین متعادل‌سازی میزان عرضه و تقاضای آب است.

به روز صفر آبی در شهرستان‌های اراک و ساوه نزدیک می‌شویم

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت می‌کند، تأکید کرد: در حال حاضر به روز صفر آبی در شهرستان‌های اراک و ساوه نزدیک می‌شویم، روزی که شاید دیگر منابع آبی برای تأمین آب‌های مناطق وجود نداشته باشد. البته اگه بحث انتقال آب بین حوزه‌ای را در نظر بگیریم، شاید به درجه روز صفر آبی تقریباً رسیده باشیم. اگر سد کمال صالح اراک و سد الغدیر ساوه نبود، خیلی زودتر از این زمان بحران آب را حس می‌کردیم.

آقاخانی به تبعات منفی انتقال آب بین حوزه‌ای اشاره کرده و در این خصوص ابراز داشت: انتقال ناپایدار آب بین حوزه‌ای باعث شده است تا چه در منطقه مبداء یا میزبان که آب از آن منتقل می‌شود و چه در منطقه مقصد یا مهمان که آب در آن انتقال می‌یابد، چالش و یا همان تنش آبی ایجاد شود. در این راستا به علت آنکه بارگذاری‌ها و مصارف جدید را با تأمین کاذب آب ایجاد کرده‌ایم، تنش آبی را در دشت‌های اراک و ساوه در بازه زمانی چند سال آینده بسیار بغرنج و حادتر خواهد کرد.

وی بر ضرورت چاره‌اندیشی برای تنش‌های آبی به وجود آمده و ارائه راهکارهای متعدد برای عبور از بحران آبی موجود تأکید داشته و در این رابطه اضافه کرد: اما چه باید کرد؟! چگونه می‌توان از تنش و بحران آبی عبور کرد؟! این مهم‌ترین نکته‌ای است که امروز باید به آن توجه شود. اینکه راهکارهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را برای موضوع تنش آبی استان مرکزی به ویژه در شهرستان‌های اراک و ساوه در نظر بگیریم و چاره‌اندیشی ویژه‌ای برای این موضوع داشته باشیم.

ضرورت اجرای راهکارهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت برای مدیریت تنش آبی

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت می‌کند، به راهکارهای کوتاه‌مدت اشاره کرده و گفت: در حال حاضر کوتاه‌مدت‌ترین راهی که می‌توان در نظر گرفت و در بازه زمانی یک ساله آن را تعریف کرد، مدیریت مصرف آب است که باید با توجه به نقش هر بخشی تعیین شود. به این معنا که راهکارهای کوتاه‌مدتی را برای مصارف آب در تمامی بخش‌ها اعم از کشاورزی، صنعت و خانگی تعریف کرده و آنها را اجرایی کنیم.

آقاخانی افزود: به عنوان مثال در بخش کشاورزی با ارائه راهکارهای یک ساله تولید محصولات کشاورزی را به صورت ویژه ساماندهی کرده و مصرف آب حوزه کشاورزی که حجم زیادی در بر می‌گیرد را تا جای ممکن مدیریت کنیم. بحث بعدی بخش صنعت است که بتوانیم با راهکارهای یک ساله مصارف آبی این حوزه را نیز ساماندهی کنیم. در بخش خانگی نیز که یکی از اولویت‌های مهم به شمار می‌رود، بتوانیم با ارائه راهکارهای یک ساله مصرف آب این بخش را نیز مدیریت کنیم.

وی ادامه داد: از جمله راهکارهای میان‌مدت که در بازه زمانی یک تا 3 ساله می‌توانند اجرایی شوند، بازچرخانی آب در بخش صنعت است که موضوع بسیار مهمی است. توسعه واحدهای صنعتی کم‌آب‌بر و توجه به صنایعی که با نیاز آبی پایین، راندمان تولیدی بالایی دارند. تغییر الگوی کشت در بخش کشاورزی بسیار ضروری است. طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری که سفره‌های آب زیرزمینی را تغذیه کرده و احیای رودخانه‌ها را بدون نگاه به سیاست‌های سازه‌محور حوزه کشاورزی اجرایی کنند.

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت می‌کند، اظهار داشت: راهکارهای بلندمدت شامل طرح‌های جامع مدیریت منابع آب است که باید به آن توجه شود. ساماندهی و پایش هوشمند منابع آب سطحی و زیرسطحی چالش جدی حوزه آب است. کاهش هدررفت آب در مباحث انتقال بسیار ضروری است. مصارف آب در بخش‌های خانگی، صنعتی و کشاورزی که باید در قالب برنامه‌های آمایش سرزمینی به آنها توجه ویژه‌ای شود.

6 سال متوالی خشکسالی در استان مرکزی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان مرکزی نیز با بیان اینکه در حال حاضر در ششمین سال پیاپی خشکسالی قرار داریم، گفت: 6 سال متوالی است که این استان به علت کمبود بارش‌ها، وضعیت خشکسالی را تجربه کرده و سال‌های کم‌آبی را سپری می‌کند. در این بازه زمانی 6 ساله می‌بایست به صورت میانگین سالانه حدود 270 میلی‌متر بارش در استان اتفاق می‌افتاد، اما متأسفانه حجم بارش‌های ایجاد شده معمولاً 200 میلیمتر و یا زیر 200 میلیمتر به صورت سالانه بوده است.

حسین اسدی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، به حجم آب موجود در سد کمال‌صالح اراک و میزان آبی قابل برنامه‌ریزی در این سد اشاره داشته و در این رابطه افزود: در حال حاضر سد کمال‌صالح اراک از 95 میلیون مترمکعب ظرفیت گنجایشی خود تنها 21.6 میلیون مترمکعب حجم آب دارد. از این میزان 21.6 میلیون مترمکعب نیز 16 میلیون مترمکعب آن حجم آب غیرقابل استحصال یا همان آب مرده است. بر این اساس حدود 5.6 میلیون مترمکعب آب قابل برنامه‌ریزی در این سد وجود دارد.

وی به حجم آب موجود در سد الغدیر ساوه و همچنین میزان آبی قابل استفاده و برنامه‌ریزی در این سد اشاره کرده و در این خصوص ادامه داد: در حال حاضر سد الغدیر ساوه نیز از 277 میلیون مترمکعب ظرفیت گنجایشی خود تنها 22.2 میلیون مترمکعب حجم آب دارد. از این میزان 22.2 میلیون مترمکعب نیز حدود 16 میلیون مترمکعب آن حجم آب غیرقابل استحصال یا همان آب مرده است. بر این اساس حدود 6.2 میلیون مترمکعب آب قابل برنامه‌ریزی در سد شهرستان ساوه وجود دارد.

ضرورت استفاده بهینه از منابع آبی در بخش‌های کشاورزی و صنعتی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان مرکزی اظهار داشت: در چنین شرایطی کشاورزان باید از بردن آب به اراضی غیرتحت‌شرب، برداشت از چاه‌های آب مازاد بر حجم پروانه‌های بهره‌برداری و همچنین حفاری و تجهیز چاه‌های غیرمجاز جداً خودداری کنند. همچنین برای مدیریت مصرف بهینه آب از شیوه‌های آبیاری نوین استفاده کنند. جلوگیری از کشت محصولات پرآب‌بر و اصلاح الگوی کشت مورد تأیید جهاد کشاورزی از دیگر مواردی است که کشاورزان باید مد نظر قرار دهند.

اسدی به تدابیر اندیشیده شده در حوزه صنعت اشاره داشته و تصریح کرد: در حوزه صنعت طبق قانون برنامه هفتم توسعه بازچرخانی پساب به معنای جایگزین کردن پساب به جای آب تازه‌ای که در اختیار آنها است، به عنوان قانون در دستور کار قرار گرفته است. در این راستا صنایع را شناسایی و تفکیک کرده و برای آنها مهلت زمانی در نظر گرفته شده است تا در فرصت مقرر فرایند استفاده از پساب را در واحدهای صنعتی خود اجرایی کرده و آب تازه‌ای را که در اختیار دارند به دولت تحویل دهند.

وی به پیامدهای عدم استفاده صنایع از فرایند پساب اشاره کرده و بیان داشت: اگر صنایع از فرایند بازچرخانی پساب استفاده نکنند، مطابق قانون با تعرفه‌های تمام‌شده‌ای که رقم آن خیلی گران است، آب‌بهای واحدهای صنعتی محاسبه خواهد شد. اما در مقابل اگر صنعتگران از پساب به جای آب تازه استفاده کنند، تاب‌آوری پساب و توسعه صنعت خود را در آینده بیمه خواهند کرد و بهتر از گذشته می‌توانند برای توسعه و مدیریت واحدهای صنعتی خود تدابیر و برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهند.

کمبود‌های فاحش در پی مصرف بسیار زیاد منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان مرکزی تأکید کرد: متأسفانه در پی مصرف بسیار زیاد منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی کمبود‌های فاحشی ایجاد شده است. در این راستا می‌طلبد که شهروندان این استان به ویژه در شهرستان‌های اراک و ساوه کمافی‌السابق در مدیریت بهینه مصرف منابع آبی تلاش کنند و با همراهی آنها بتوانیم ماه‌های گرم سال را که به انتهای آن نزدیک می‌شویم، پشت سر بگذاریم. امیدواریم پاییز پربارشی را تجربه کنیم و شاهد وقوع نزولات جوی در استان باشیم.

گزارش: شایسته سلامی