ایلنا از فارس گزارش می دهد؛
بختگان در آستانه فروپاشی اکولوژیک/ تلفات گسترده جوجه فلامینگوها در ۳ تالاب فارس
فعال محیط زیست: شرایط فعلی بختگان اجازه نجات همه جوجهها را نمیدهد
جوجه فلامینگوها در تالابهای بختگان، طشک و کمجان این روزها در شرایطی بحرانی و کمسابقه قرار گرفتهاند؛ وضعیتی که با کاهش شدید منابع آبی و خشکشدن بخشهای گستردهای از تالاب، به تلفات گسترده در میان جوجههای این گونه منجر شده و نگرانیهای جدی در میان فعالان محیط زیست ایجاد کرده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، صبح که می رسد سکوت سنگین بختگان با حرکتهای پراکنده و بیجان جوجههای فلامینگو شکسته میشود؛ جاندارانی که در میان ترکهای عمیق زمین و لکههای کوچک آب، مسیر کوتاه اما پرخطر خود را برای زنده ماندن جستوجو میکنند. جایی که باید گسترهای پیوسته از آب، نی و زیست امن باشد، امروز به قطعات جداافتادهای از گورابهای کمجان تبدیل شده که هر لحظه ممکن است زیر آفتاب تند، فروبریزند و ناپدید شوند.
در این چشمانداز ناپایدار، جوجهها در گروههای کوچک کنار هم جمع میشوند؛ گویی تنها راه بقایشان، ماندن در کنار هم است. اما این نزدیکی، تضمینی برای ادامه حیات نیست. فاصله میان یک آبگیر تا آبگیر دیگر، گاهی چند صد متر از زمین خشک و داغ است؛ مسیری که برای جانداران ناتوان از پرواز، به یک گذرگاه مرگ و زندگی تبدیل شده است. هر قدم، آزمونی است میان رسیدن به نقطهای از رطوبت یا گرفتار شدن در خشکی بیپایان.
با گذشت روزها از آغاز فصل زادآوری، تصویر تالاب بختگان بیش از هر زمان دیگری به روایت تضاد میان حیات و فرسایش شباهت دارد. در یک سو، تلاش غریزی جوجهها برای رسیدن به آبهای باقیمانده و در سوی دیگر، عقبنشینی بیوقفه رطوبت از پهنهای که زمانی یکی از بزرگترین زیستگاههای پرندگان آبزی در منطقه بود.
مشاهدات میدانی نشان میدهد تنها چند آبگیر محدود، توانستهاند بخشی از این چرخه طبیعی را حفظ کنند؛ آبگیرهایی کوچک که زیر فشار گرما و مصرف مداوم، توان پایداری طولانی ندارند. همین محدودیت، تراکم جوجهها را در نقاط خاص افزایش داده و خطر کمبود غذا، تشنگی و تلفات را تشدید کرده است.
در چنین شرایطی، بختگان دیگر تنها یک تالاب خشکشده نیست؛ بلکه به صحنهای زنده از یک بحران اکولوژیک تبدیل شده که در آن، آینده یک نسل از فلامینگوها در میان چند لکه آب سرگردان مانده است.
بحران امروز نتیجه سالها سوءمدیریت منابع آبی است
یک فعال محیط زیست، با اشاره به وضعیت بحرانی تالابهای بختگان، طشک و کمجان، تأکید کرد: خشک شدن این تالابها و تلفات جوجههای فلامینگو نتیجه یک حادثه طبیعی نیست، بلکه پیامد سالها سوءمدیریت منابع آبی، سدسازیهای گسترده، برداشتهای بیرویه از رودخانه کر و نادیده گرفتن حقابه تالابهاست.
سیروس زارع در گفتوگو با «ایلنا» خواستار پاسخگویی متولیان آب و کشاورزی و اجرای فوری برنامههای احیای تالابها شد و درباره وضعیت این روزهای تالاب بختگان و جوجههای فلامینگو اظهار کرد: تصاویر پایش هوایی به خوبی نشان میدهد که متأسفانه سالهاست آب مؤثری در تالاب دیده نمیشود و این موضوع زنگ خطری جدی برای یکی از مهمترین زیستبومهای کشور است.
حقابه تالابها باید بدون هیچ تعللی تأمین شود
وی با تأکید بر اینکه نخستین راهکار، تأمین حقابه تالابهاست، افزود: حقابه تالاب باید بدون هیچگونه تعلل پرداخت شود و همزمان با بهرهگیری از راهکارهای فنی، از تکرار چنین بحرانهایی جلوگیری شود. در این میان انتظار میرود سازمان حفاظت محیط زیست نیز موضعی شفاف، قاطع و بدون ابهام اتخاذ کند و در دفاع از حق حیات تالابها دوپهلو عمل نکند.
گورابها؛ آخرین پناه جوجههای فلامینگو
زارع درباره وضعیت جوجهها فلامینگو نیز گفت: بارندگیهای امسال باعث شده گورابها و حوضچههای متعددی در بخشهایی از بستر تالاب شکل بگیرد. هرچند بخش زیادی از این آبگیرها خشک شدهاند، اما تعدادی از آنها هنوز باقی مانده و جوجههای فلامینگو از همین منابع محدود آب استفاده میکنند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی وقوع تلفات تا حدودی اجتنابناپذیر است، اما بخشی از جوجهها نیز با همین حداقل آب موجود، مراحل رشد خود را طی کرده و به سن پرواز میرسند. طبیعت همواره بخشی از این چرخه را مدیریت میکند، اما زمانی که تالاب خشک باشد، میزان خسارت به مراتب بیشتر خواهد بود.
این فعال محیط زیست با بیان اینکه هنوز آمار دقیقی از تعداد جوجههای امسال وجود ندارد، اظهار کرد: تالابهای بختگان، طشک و کمجان در گذشته از مهمترین مراکز زادآوری فلامینگو در کشور و حتی منطقه به شمار میرفتند و میلیونها فلامینگو در این تالابها زندگی و تولیدمثل میکردند. این تالابها یکی از ارزشمندترین زیستگاههای پرندگان آبزی و کنارآبزی ایران بودند.
برای نجات جوجهها دیر شده است
زارع با اشاره به انتشار تصاویر تلف شدن جوجههای فلامینگو در روزهای اخیر گفت: بدون تردید تلفات رخ داده است، اما اکنون که جوجهها متولد شدهاند و در این مرحله از رشد قرار دارند، امکان انجام اقدام مؤثر برای نجات همه آنها وجود ندارد. اقدامات اصلی باید پیش از آغاز فصل زادآوری انجام میشد؛ یعنی زمانی که باید آب کافی وارد تالاب میشد تا پرندگان در محیطی ایمن اقدام به لانهسازی و جوجهآوری کنند.
وی افزود: اکنون تنها یک گوراب بسیار کوچک در منطقه باقی مانده و جوجهها ناچارند خود را به آن برسانند. همین موضوع خطر تلف شدن آنها را افزایش داده است، زیرا این آبگیر کوچک پاسخگوی جمعیت زیاد جوجهها نیست. این در حالی است که وسعت دریاچه بختگان حدود ۱۴۰ هزار هکتار است و چنین پهنه عظیمی امروز به چند آبگیر کوچک محدود شده است.
سدسازی و برداشتهای بیرویه؛ ریشه اصلی بحران بختگان
این فعال محیط زیست ریشه اصلی این بحران را مدیریت نادرست منابع آبی دانست و تصریح کرد: آنچه امروز در انتهای رودخانه کر و تالابهای سهگانه بختگان، طشک و کمجان رخ میدهد، نتیجه سالها تصمیمگیریهای اشتباه در حوزه آب است. باید انگشت اتهام را به سمت متولیان مدیریت منابع آبی نشانه رفت، زیرا سدسازیهای افراطی، برداشتهای بیرویه و تخصیص آب فراتر از ظرفیت واقعی حوضه آبریز، شرایط کنونی را رقم زده است.
وی ادامه داد: اعطای مجوز برداشت آب به اراضی جدید و کشاورزانی که در زمینهای تصرفشده منابع طبیعی در بالادست رودخانه کر، از جمله در مناطق سده اقلید، تنگ بلاغی، تنگ براق، کر، کامفیروز و درودزن فعالیت میکنند، موجب شده سهم پاییندست رودخانه به شدت کاهش یابد. واگذاری حق برداشت آب بیش از ظرفیت واقعی حوضه و نادیده گرفتن حقوق آبی پاییندست، عملاً به معنای واگذاری حقی است که وجود خارجی ندارد.
حق حیات رودخانه کر و تالابها نادیده گرفته شده است
این فعال محیط زیست با بیان اینکه حق حیات رودخانه کر نیز در این میان نادیده گرفته شده است، اظهار کرد: رودخانه باید زنده بماند تا بتواند تالابهای پاییندست را تغذیه کند، اما امروز تقریباً تمام آب در بالادست مصرف میشود و چیزی به تالابها نمیرسد.
زارع همچنین عملکرد بخش کشاورزی را مورد انتقاد قرار داد و گفت: اداره کل جهاد کشاورزی استان نیز در اجرای عدالت در توزیع آب میان کشاورزان قدیمی و تاریخی حاشیه رودخانه کر موفق عمل نکرده است. توسعه بیرویه کشت در بالادست و تخصیص نامتوازن منابع آب، علاوه بر تضییع حقوق کشاورزان پاییندست، روند بیابانزایی را در مناطقی مانند کربال تشدید کرده و در نهایت به خشک شدن تالابهای انتهایی حوضه انجامیده است.
وی خاطرنشان کرد: وضعیت امروز فلامینگوهای بختگان، تنها یک بحران حیاتوحش نیست، بلکه شاخصی از ضعف مدیریت سرزمین و عملکرد نامناسب دستگاههای مسئول در حوزه آب و کشاورزی است. اگر این روند اصلاح نشود، خسارتهای زیستمحیطی و اجتماعی آن در سالهای آینده گستردهتر خواهد شد.
زارع تأکید کرد: لازم است عملکرد دستگاههای متولی در مدیریت منابع آب و کشاورزی به صورت دقیق مورد بررسی قرار گیرد، تخلفات احتمالی شناسایی و با متخلفان برخورد قانونی شود. همچنین احیای حقابه تالابها باید به عنوان یک اولویت ملی در دستور کار قرار گیرد تا از تکرار این چرخه تلخ و کاهش بیشتر آسیب به طبیعت و تنوع زیستی کشور جلوگیری شود.
