در گفتوگو با ایلنا عنوان شد:
تهدید جدی و خطر انقراض گیاهان مرتعی و دارویی استان مرکزی / ناقوس مرگ برداشتهای بیرویه به صدا درآمد
برخوردهای قانونی با متخلفان تعرض به گونههای گیاهی ممنوعه
رئیس اداره امور مراتع ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی نسبت به تشدید برداشتهای بیرویه گیاهان دارویی و مرتعی هشدار داده و گفت: همزمان با افزایش رویشهای این گونه از گیاهان در سطح مراتع استان، ناقوس مرگ برداشتهای بیرویه گیاهان دارویی و مرتعی توسط سودجویان به صدا درآمده است. در صورت تداوم بهرهبرداریهای غیراصولی، برخی گونههای ارزشمند در معرض تهدید جدی و حتی خطر انقراض قرار خواهند گرفت.
نصرتالله اکبری در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، افزود: بهبود ظاهری پوشش گیاهی به خصوص گیاهان مرتعی که جنبههای دارویی نیز دارند، نباید با اضافه برداشت منجر به افزایش فشار بر منابع طبیعی شود. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که با آغاز فصل رویش این نوع از گیاهان، برخی افراد با انگیزههای اقتصادی و بدون توجه به اصول فنی، اقدام به برداشت گسترده گیاهان دارویی و مرتعی میکنند. روندی که در صورت عدم کنترل، میتواند خسارات جبرانناپذیری به ذخایر طبیعی استان مرکزی وارد کند.
وی از روند نگرانکننده برداشتهای غیراصولی گونههای گیاهی استان مرکزی به خصوص گیاهان با خاصیتهای دارویی ابراز ناخرسندی کرده و در این رابطه ادامه داد: متأسفانه در برخی مناطق، افراد سودجو چه از داخل و چه از خارج استان با هدف کسب سود، اقدام به برداشتهای بیرویه و خارج از ضوابط گیاهان دارویی و مرتعی میکنند. این اتفاقات نه تنها موجب تخریب پوشش گیاهی در سطح مراتع میشود، بلکه استمرار حیات برخی گونههای گیاهی را نیز با تهدیدات جدی و جبرانناپذیر مواجه میسازد.
برخوردهای قانونی با متخلفان تعرض به گونههای گیاهی ممنوعه
رئیس اداره امور مراتع ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی به معرفی بخشی از گونههای گیاهی مهم استان در حوزههای دارویی و صنعتی پرداخته و در این خصوص اظهار داشت: گیاهانی نظیر باریجه، آویشن، کتیرا و آنغوزه از جمله گونههای ارزشمند دارویی و صنعتی این استان به شمار میروند. این گیاهان علاوه بر کاربردهای گسترده در حوزه دارو و صنایع مختلف، نقش مهمی در تعادل اکولوژیک مراتع دارند. همچنین گونههای گیاهی خوراکی مانند ریواس و تنگرس نیز بسیار مورد توجه قرار دارند.
اکبری تصریح کرد: بر اساس دستورالعملهای موجود، گونههای گیاهی به 3 دسته مجاز، مشروط و ممنوع، تقسیمبندی شدهاند. بهرهبرداری تنها از گونههای مجاز و در چارچوب طرحهای مصوب امکانپذیر است. این رویکرد با هدف ایجاد توازن میان بهرهبرداری، حفاظت و صیانت از ذخایر ژنتیکی کشور پیگیری میشود. برخی گیاهان به دلیل پراکنش محدود و حساسیت زیستی، در فهرست گونههای ممنوعه قرار دارند. هرگونه تعرض به گونههای گیاهی ممنوعه، تخلف محسوب شده و با متخلفان برخوردهای قانونی میشود.
وی به تبیین شرایط اقلیمی سال جاری و تأثیر آن بر وضعیت پوشش گیاهی استان پرداخته و در این رابطه بیان داشت: اگرچه در فصل پاییز سال 1404 بارندگیها کمتر از حد انتظار بود، اما بارشهای نسبتاً مناسب در اسفند ماه سال گذشته و ماههای ابتدایی بهار سال جاری، زمینه بهبود نسبی پوشش گیاهی را در سطح مراتع استان مرکزی فراهم کرده است. با این حال شرایط موجود در سطح مراتع این استان هنوز با میانگینهای نرمال فاصله دارد و همین امر ضرورت مدیریت دقیق و علمی مراتع را دوچندان میکند.
تدوین طرحهای مرتعداری برای 900 هزار هکتار از مراتع استان مرکزی
رئیس اداره امور مراتع ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی به تدوین طرحهای مرتعداری در سطح استان اشاره داشته و تأکید کرد: این ادارهکل در قالب برنامهای جامع، برای حدود 900 هزار هکتار از مراتع استان طرحهای مرتعداری تهیه کرده است. این طرحها شامل مجموعهای از اقدامات تخصصی از جمله پروژههای بیولوژیک و بیومکانیکی، عملیات اصلاح و احیای مراتع، مدیریت چرای دام و همچنین ساماندهی بهرهبرداری از گیاهان دارویی است که در چارچوب زمانبندیهای مشخص اجرا میشوند.
اکبری به اجرای فرایندهای پایش مراتع استان اشاره کرده و ابراز داشت: در کنار این برنامهها و طرحهای ارائه شده، یگان حفاظت منابع طبیعی استان مرکزی به صورت مستمر در حال پایش و گشتزنی در عرصههای مرتعی است تا از ورود زودهنگام دام، تخریب پوشش گیاهی و همچنین برداشتهای غیرمجاز جلوگیری شود. با این وجود، گستردگی قابل توجه عرصههای طبیعی و محدودیت امکانات و نیروی انسانی، ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی و مشارکت جوامع محلی را بیش از گذشته نمایان میسازد.
وی به نقش کلیدی بهرهبرداران بومی در حفاظت از منابع طبیعی و مراتع استان مرکزی اشاره داشته و در این خصوص اضافه کرد: مشارکت مرتعداران و بهرهبرداران بومی در مدیریت و حراست از مراتع، یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش تخریب و افزایش پایداری اکوسیستمهای طبیعی است. بر همین اساس، بهرهبرداری از برخی گونههای گیاهی در قالب طرحهای مصوب و به صورت اصولی به متقاضیان واگذار میشود تا از یک سو معیشت این قشر تأمین شده و از سوی دیگر کمترین آسیب به طبیعت وارد شود.
مسئولیت اجتماعی شهروندان و نقشآفرینی رسانهها در حفاظت گیاهان دارویی و مرتعی
رئیس اداره امور مراتع ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی بر ضرورت مسئولیت اجتماعی شهروندان تأکید کرده و گفت: طبیعت سرمایه مشترک تمامی شهروندان است و حفاظت از آن نیازمند عزم و مشارکت همگانی است. در این راستا انتظار میرود شهروندان در صورت حضور در عرصههای طبیعی، از برداشتهای بیرویه خودداری کرده و صرفاً در حد نیاز شخصی اقدام به بهرهبرداری کنند. همچنین گزارش تخلفات از سوی شهروندان میتواند نقش مهمی در پیشگیری از تخریب منابع طبیعی ایفا کند.
اکبری همچنین بر ضرورت نقشآفرینی رسانهها در راستای حراست از گونههای گیاهان دارویی و مرتعی استان مرکزی و تأثیرگذاری بر رفتار شهروندان تأکید داشته و در این رابطه افزود: نقش رسانهها را در حوزه حفاظت و صیانت از گیاهان مرتعی و دارویی بسیار تعیینکننده است. رسانهها با اطلاعرسانی دقیق و فرهنگسازی هدفمند میتوانند به عنوان بازوی مؤثر در راستای حفاظت از منابع طبیعی به خصوص گیاهان مرتعی و دارویی عمل کرده و زمینه ارتقاء آگاهی عمومی و کاهش رفتارهای مخرب را فراهم کنند.
