جان معدنچیان زیر تیغ نوسانات ارزی/ ایمنی فقط کفش و کلاه نیست!

به گزارش خبرنگار ایلنا، حوادث کارگری در ایران، به‌ویژه در بخش‌های پرخطر و سختی چون معادن، همچنان از مسائل بغرنج و پرتکرار است. در این میان، معادن زغال‌سنگ به دلیل شرایط دشوار محیط کار و خطرات ناشی از فرایند استخراج، همواره یکی از کانون‌های مهم حوادث کار بوده‌اند. طبس نیز به‌عنوان یکی از قطب‌های اصلی زغال‌سنگ کشور و محل فعالیت معادن متعدد، طی سال‌های اخیر بارها شاهد حوادثی بوده که به مصدومیت و جان‌باختن کارگران انجامیده است.

افزایش نرخ ارز، تحریم‌ها و دشواری تأمین تجهیزات تخصصی، در شرایطی به یکی از چالش‌های جدی معادن زغال‌سنگ تبدیل شده است که بخش قابل‌توجهی از معادن کشور همچنان با روش‌های سنتی یا نیمه‌مکانیزه فعالیت می‌کنند؛ وضعیتی که می‌تواند ایمنی کارگران را تحت تأثیر قرار دهد.

این شرایط، در کنار افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت دسترسی به تجهیزات پیشرفته، ضرورت توجه به ایمنی، آموزش مستمر و نوسازی زیرساخت‌های معدنی را بیش از پیش آشکار می‌کند.

۹ اردیبهشت‌ماه امسال، حوالی ساعت ۶ صبح، در زون ۷ شرکت زغال‌سنگ پروده طبس، محل فعالیت شرکت پیمانکاری الماس مته شمال، حادثۀ ریزش معدن رخ داد که به جان‌باختن یک کارگر و مصدومیت کارگری دیگر انجامید؛ حادثه‌ای که در ادامۀ حوادث مرگبار پیشین در معادن این منطقه، از جمله انفجار معدن زغال‌سنگ طبس در سال ۱۴۰۳ و جان‌باختن ۵۳ کارگر، بار دیگر موضوع ایمنی و شرایط کار در معادن را به مسئله‌ای جدی تبدیل کرد.

در همین زمینه، ابراهیم رحیمیان، دبیر اجرایی خانه کارگر طبس، با انتقاد از تداوم روش‌های سنتی در معادن، از دشواری تأمین تجهیزات و موانع موجود بر سر راه خرید دست دوم این فناوری خبر داد.

افزایش نرخ ارز و کاهش توان کارفرمایان در تأمین تجهیزات ایمنی

رحیمیان در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر گرانی ارز بر ایمنی کارگران گفت: در شرکت زغال‌سنگ پروده طبس، به دلیل وجود زیرساخت‌های قبلی دولتی، سامانۀ مانیتورینگ و الزامات ایمنی رعایت می‌شود. با این حال، بسیاری از قطعات مورد استفاده خارجی هستند و روند بومی‌سازی و مهندسی معکوس آن‌ها زمان‌بر است و با آزمون و خطا همراه خواهد بود.

وی افزود: افزایش نرخ دلار ارتباط مستقیمی با تأمین این تجهیزات دارد؛ زیرا این ابزارها وارداتی هستند و مشابه داخلی ندارند. اگرچه امیدواریم با مهندسی معکوس، این قطعات در داخل تولید شوند، اما در حال حاضر گرانی دلار مستقیماً ایمنی کارگران را تحت تأثیر قرار داده است.

دبیر اجرایی خانه کارگر طبس ادامه داد: اگر کارفرما اراده‌ای برای حفظ جان کارگران داشته باشد، راه‌های دیگری هم برای تأمین تجهیزات وجود دارد. حتی با ارز آزاد نیز امکان تأمین مالی تجهیزات وجود دارد. امیدواریم کارفرمایان تمایل لازم را برای جلوگیری از وقوع حوادث ناگوار نشان دهند.

رحیمیان با تأکید بر حق حیات کارگران تصریح کرد: همه می‌دانند که حفظ حیات معدن و نیروی کار، نیازمند تأمین الزامات ایمنی است. اما رابطه‌ای معکوس میان نرخ ارز و تأمین تجهیزات وجود دارد؛ هرچه ارز گران‌تر شود، توان مالی کارفرما برای تأمین ایمنی کاهش می‌یابد.

ایمنی در معدن زغال‌سنگ فقط کلاه و کفش  نیست

دبیر اجرایی خانه کارگر طبس با اشاره به تفاوت الزامات ایمنی در معادن گفت: معادن زغال‌سنگ به تجهیزات خاصی نیاز دارند. شاید در معادن سنگ یا روباز، بخشی از الزامات ایمنی کارگر با وسایلی مانند کفش و دستکش تأمین شود، اما در معدن زیرزمینی زغال‌سنگ، وجود سامانه‌های پیشرفته مانیتورینگ حیاتی است.

به گفتۀ او، این سامانه‌ها باید به‌صورت آنلاین میزان گازها و فشار لایه‌های بالایی را لحظه‌به‌لحظه رصد کنند؛ موضوعی که با سلامت و زندگی کارگران زغال‌سنگ گره خورده است.

رحیمیان در ادامه با اشاره به وضعیت فنی معادن کشور یادآور شد: در کل کشور فقط شرکت زغال‌سنگ پروده طبس از فناوری تمام‌مکانیزه «لانگ‌وال» استفاده می‌کند و نمونه مشابهی ندارد. در تمامی شرکت‌های معدنی طبس، کرمان، زرند و جیرفت، کارگران با روش‌های خطرناک نیمه‌مکانیزه یا سنتی مشغول به کار هستند.

وی دربارۀ ساختار شرکت زغال‌سنگ پروده طبس نیز گفت: این معدن زیر نظر شستا اداره می‌شود. این مجموعه بابت بدهی‌های دولت به صندوق فولاد واگذار شد و هم‌اکنون هلدینگ تاصیکو سهامدار عمده آن است.

۱۰ سال انتظار برای ست دوم لانگ‌وال

رحیمیان دربارۀ مشکلات ناشی از تحریم‌ها و نوسانات ارزی گفت: شرکت پروده طبس برای افزایش ضریب ایمنی و ارتقای راندمان، در پی خرید ست دوم لانگ‌وال است تا در زمان اورهال نیز خط تولید و ایمنی حفظ شود. با این حال، تحریم‌ها، کمبود ارز وعدم تخصیص منابع ارزی باعث شده تأمین این ست مکانیزه سال‌ها معطل بماند.

دبیر اجرایی خانه کارگر طبس ادامه داد: پیگیری‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۰ سال است کارگران منتظر تأمین این تجهیزات هستند، اما تنها ۲۵ درصد کار، آن هم در بخش اداری، پیش رفته و در تأمین ارز اتفاقی نیفتاده است.

رحیمیان افزود: سال گذشته حدود ۴۰۰ هزار دلار تخصیص یافت که با این ارقام نمی‌توان ست لانگ‌وال یا پودر جاذب خرید. اگرچه قطعات دارای مشابه داخلی نباید وارد شوند، اما بسیاری از قطعات ایمنی هنوز بومی‌سازی نشده‌اند و نظارت‌های ایمنی باید شدیدتر شود.

وی تأکید کرد: مکانیزاسیون معادن مستقیماً ضریب ایمنی و امنیت جانی کارگران را بالا می‌برد و این امر به نفع نیروی کار و کارفرماست.

ضرورت خطرسنجی حفره‌های گازی برای حفظ جان نیروی کار

دبیر اجرایی خانه کارگر طبس، با اشاره به خطرات ناشی از  گازهای پرخطر مانند متان در معادن ذغال‌سنگ گفت: وجود حفره‌های گازی ذات زغال‌سنگ است؛ اما باید تمهیداتی اندیشید تا این حفره‌ها شناسایی شوند و آسیب به نیروهای کار به حداقل برسد.

وی افزود: ایجاد حفاری‌های ۶ تا ۱۲ متری در لایه‌های زغالی برای زهکشی گاز، یکی از روش‌های کاهش خطر پیش از پیشروی کارگران است.

او ادامه داد: در صورت وقوع حادثه ناگهانی نیز، آموزش کارگران برای مواجهه با شرایط بحرانی اهمیت حیاتی دارد. آگاهی مدیران شیفت، سوپروایزرها و نیروهای خط تولید، در کنار تجهیزات مناسب، می‌تواند از گسترش ابعاد فاجعه جلوگیری کند.

تعطیلی مراکز آموزشی؛ تهدیدی جدید برای امنیت جانی کارگران

دبیر اجرایی خانه کارگر طبس با تأکید بر حقوق آموزشی کارگران گفت: تجربۀ حوادث نشان می‌دهد آموزش‌های ایمنی باید مدام بازنگری شوند. شرکت‌های معتبر اصول آموزشی را بروز می‌کنند، اما در مجموعه‌های فاقد زیرساخت، به دستورالعمل‌های ایمنی کمتر عمل می‌شود.

وی با انتقاد از برخی تصمیمات مدیریتی اظهار داشت: پس از حادثۀ دلخراش معدن طبس، مرکز تحقیقات و پژوهش ایمنی تبریز توسط وزارت کار راه‌اندازی شد که آموزش‌های مداومی به کارگران ارائه می‌داد اما اخیراً اخباری مبنی بر تعطیلی این مرکز شنیده می‌شود.

رحیمیان در پایان تأکید کرد: معادن زغال‌سنگ و کلیه معادن زیرزمینی کشور، محیط‌های پرخطری برای کارگران هستند. وزارت کار نباید بگذارد طرح‌های پژوهشی و آموزشی تعطیل شوند. آموزش و بازآموزی مستمر، حداقل حق نیروی کار است و نباید به هیچ قیمت متوقف شود.