«توفیق اسماعیل» شعر اندونزی را دگرگون کرد

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، توفیق اسماعیل از برجسته‌ترین شاعران ادبیات مدرن اندونزی و از چهره‌های شاخص جریان ادبی «نسل ۶۶» بیش از شش دهه در عرصه شعر، ترجمه، ویرایش، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی حضور داشته است. شاعری که با پیوند زدن شعر به تحولات اجتماعی و تاریخی، دین و اخلاق و همچنین ارتباط ادبیات با دیگر هنرها جایگاهی متمایز در ادبیات معاصر اندونزی یافته است.

توفیق اسماعیل از مهم‌ترین شاعران ادبیات مدرن اندونزی و یکی از چهره‌های اصلی جریان ادبی (نسل ۶۶) به شمار می‌رود. جایگاه او در تاریخ ادبیات این کشور تنها به سرودن شعر محدود نیست و فعالیت‌های او در عرصه‌های مطبوعات ادبی، ویرایش و تدوین آثار، ترجمه، آموزش ادبیات، شعرخوانی و ارتباط میان ادبیات و هنرهای دیگر نیز امتداد یافته است.

به گفته یحیی جهانگری رایزن فرهنگی ایران در جاکارتا دانشنامه ادبیات اندونزی وابسته به وزارت آموزش و فرهنگ این کشور، توفیق اسماعیل را از شاعران شاخص نسل ۶۶ معرفی کرده است.

بنا به گفتته این مقام مسئول شهرت گسترده او نیز از سال ۱۹۶۶ و همزمان با تحولات اجتماعی و سیاسی آن دوره آغاز شد؛ زمانی که شعرهای او با فضای اعتراضات و جنبش‌های اجتماعی پیوند خورد و در دو مجموعه استبداد و دژ انتشار یافت.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شعر توفیق اسماعیل ارتباط مستقیم آن با تحولات تاریخی و اجتماعی اندونزی است. او در دهه ۱۹۶۰ به عنوان روزنامه‌نگار در روزنامه Harian KAMI فعالیت داشت و در جریان اعتراضات دانشجویی سال ۱۹۶۶، شعر را به ابزاری برای بیان فضای سیاسی و اجتماعی تبدیل کرد.

مجموعه‌های مانند «استبداد» حاصل همین دوره هستند؛ آثاری که در آنها موضوعاتی همچون آزادی، عدالت، اعتراض به استبداد، مسئولیت اجتماعی، اخلاق، سرنوشت ملت، دین، مبارزه با فساد و رابطه روشنفکر با قدرت مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در این اشعار شاعر صرفاً به بیان احساسات فردی نمی‌پردازد بلکه خود را در برابر جامعه و تاریخ مسئول می‌بیند. از همین رو شعرهای او اغلب لحنی خطابی، اعتراضی و اجتماعی دارند و شاعر در آنها می‌کوشد به صدای وجدان عمومی در دوره‌های بحرانی تبدیل شود.

دو مجموعه Tirani و Benteng که در سال ۱۹۶۶ منتشر شدند از مهم‌ترین آثار دوره آغازین فعالیت حرفه‌ای توفیق اسماعیل به شمار می‌روند. این دو مجموعه با فضای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اندونزی در آن دوره ارتباطی نزدیک دارند و نقش مهمی در تثبیت جایگاه او در ادبیات معاصر این کشور ایفا کرده‌اند.

حضور دین، اخلاق و معنویت از دیگر وجوه قابل توجه شعر توفیق اسماعیل است. پیشینه خانوادگی و رشد او در محیطی مذهبی و مرتبط با جریان محمدیه، در شکل‌گیری نگاه دینی او تأثیر داشته است.

با این حال دین در شعر او تنها در قالب واژگان و مفاهیم مذهبی ظاهر نمی‌شود بلکه با مفاهیمی همچون مسئولیت اخلاقی، عدالت، حقیقت، وجدان انسانی و رابطه انسان با خدا پیوند می‌خورد. این رویکرد یکی از ویژگی‌های متمایزکننده آثار او در میان شاعران معاصر اندونزی محسوب می‌شود.

فعالیت هنری توفیق اسماعیل به شعر مکتوب محدود نمانده و شعرخوانی و اجرای شعر نیز بخش مهمی از کارنامه او را تشکیل داده است.

او از دهه ۱۹۷۰ در شهرهای مختلف آسیا، آمریکا، استرالیا، اروپا و آفریقا در برنامه‌های شعر و جشنواره‌های ادبی حضور داشته و به عنوان نماینده ادبی اندونزی در رویدادهای بین‌المللی شرکت کرده است. بر اساس اطلاعات رسمی مرکز زبان اندونزی او در برنامه‌های ادبی در ۲۴ شهر در مناطق مختلف جهان حضور داشته و این حضور بین‌المللی در معرفی شعر و ادبیات اندونزی به مخاطبان خارج از این کشور نیز اهمیت دارد.

بخش دیگری از فعالیت‌های توفیق اسماعیل به ویرایش، گردآوری و تدوین آثار ادبی و فرهنگی اختصاص دارد؛ حوزه‌ای که اگرچه در مقایسه با شاعری او کمتر مورد توجه قرار گرفته اما در انتقال و حفظ میراث ادبی اندونزی اهمیت زیادی دارد.

اسماعیل در حوزه شعر کودک نیز فعالیت داشته است. کتاب «با من آشنا شوید، من یک حیوان هستم» از جمله آثار او در این حوزه است که نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ منتشر شد.

ورود او به حوزه ادبیات کودک نشان می‌دهد که فعالیت ادبی وی تنها معطوف به مخاطبان بزرگسال و محافل روشنفکری نبوده و انتقال زبان و تجربه شعر به نسل‌های جوان‌تر نیز بخشی از دغدغه‌های او بوده است.

ترجمه نیز بخش دیگری از فعالیت‌های ادبی توفیق اسماعیل است. از جمله فعالیت‌های شناخته‌شده او در این زمینه می‌توان به ترجمه رمان Bonjour Tristesse اثر فرانسواز ساگان و همچنین بازسازی اندیسه دینی در اسلام اثر محمد اقبال اشاره کرد که ترجمه اثر اقبال با همکاری علی عوده و گوناوان محمد انجام شده است.

در سوی دیگر شعرهای توفیق اسماعیل نیز به زبان‌های مختلفی از جمله فارسی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، روسی، چینی، جاوه‌ای، سوندایی و بالیایی ترجمه شده‌اند.

در میان آثار شاخص توفیق اسماعیل می‌توان به مجموعه‌های شعر استبداد و دژ در سال ۱۹۶۶، Bدفتر مهمانان موزه مبارزه در سال ۱۹۷۲، شعر مزرعه ذرت در سال ۱۹۷۴، شعرهای آسمان در سال ۱۹۹۰ و از اندوزیایی بودنم شرم دارم در سال ۱۹۹۸ اشاره کرد.

در کنار آثار شعری، فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی او نیز با آثاری همچون «آشفتگی فرهنگی»، «وقتی کلمات وقتی رنگی می‌شوند» و «افق ادبیات اندونزیایی» شناخته می‌شود.

مجموعه این فعالیت‌ها نشان می‌دهد که جایگاه توفیق اسماعیل در ادبیات معاصر اندونزی فراتر از عنوان «شاعر» است. او در دوره‌ای مهم از تاریخ معاصر این کشور، شعر را با مسائل اجتماعی و سیاسی پیوند زد و در ادامه، از طریق شعرخوانی، ترجمه، ویرایش، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی، به گسترش ادبیات اندونزی در داخل و خارج از کشور کمک کرد.

از این منظر توفیق اسماعیل را می‌توان یکی از چهره‌هایی دانست که در شکل‌گیری و تداوم ادبیات مدرن اندونزی، به‌ویژه ادبیات اجتماعی و متعهد نقش مؤثری داشته است؛ جایگاهی که موجب شده نام او با تاریخ ادبی و فرهنگی اندونزی در نیمه دوم قرن بیستم و دوره معاصر پیوندی ماندگار پیدا کند.