هیأت امنایی شدن حافظیه و سعدیه گره مدیریت و تأمین مالی را باز می‌کند/ درآمد مجموعه‌های تاریخی نباید برای هزینه‌های جاری از خزانه مطالبه شود

به گزارش خبرنگار ایلنا، زمزمه‌های اجرای طرح پایلوت اداره هیات امنایی حافظیه و سعدیه در شیراز اکنون وارد مرحله بررسی کارشناسی شده و مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور در گفت‌وگو با ایلنا اعلام کرد: هدف این طرح واگذاری بناهای تاریخی نیست، بلکه ایجاد ساختاری است که با حضور مدیران اجرایی، استادان دانشگاه و خیرین میراث فرهنگی بتوان مشکلات مالی و مدیریتی این مجموعه‌ها را بدون وابستگی کامل به بودجه متمرکز وزارت میراث فرهنگی برطرف کرد.

علیرضا ایزدی تأکید کرد: ایده اداره هیأت امنایی مجموعه‌های تاریخی، موضوع تازه‌ای نیست و سال‌هاست در وزارت میراث فرهنگی مطرح می‌شود، اما پیشنهاد استاندار فارس می‌تواند این مدل را برای نخستین بار در دو مجموعه شاخص کشور به مرحله اجرا نزدیک کند.

طرحی که سال‌ها معطل مانده بود

ایزدی با اشاره به سابقه این ایده گفت: بحث تشکیل هیأت امنا برای مجموعه‌های تاریخی از دوره‌های گذشته و حتی از زمان مدیریت دولت‌های هشتم و پس از آن نیز در سازمان میراث فرهنگی مطرح بود. 

به گفته او، فلسفه این مدل آن است که اداره مجموعه‌ها تنها بر دوش مدیران میراث فرهنگی نباشد و افرادی خارج از ساختار اداری دولت نیز در حل مسائل اجرایی و تأمین منابع مشارکت کنند.

او افزود: اگر تمام اعضای هیأت امنا از بدنه وزارت میراث فرهنگی یا حوزه میراث فرهنگی انتخاب شوند، عملاً هیچ تغییری در وضعیت موجود ایجاد نخواهد شد؛ زیرا مسئله اصلی، ورود ظرفیت‌های مدیریتی، علمی و اقتصادی به فرآیند اداره بناهای تاریخی است.

مدیرکل دفتر ثبت و حریم آثار تاریخی تاکید کرد: قرار نیست در طرح اداره هیات امنایی مجموعه‌های تاریخی همه اعضا میراثی باشند. بلکه باید کسانی در هیات امنای این مجموعه‌ها حضور داشته باشند که بتوانند مشکلات این مجموعه‌ها را حل کنند؛ افرادی صاحب‌فکر، دانشگاهی، خیرین و مدیرانی که قدرت تصمیم‌گیری و تأمین منابع برای مجموعه‌های تاریخی و فرهنگی دارند. 

گره درآمدهای حافظیه

یکی از مهم‌ترین بخش‌های پیشنهاد اداره هیات امنایی مجموعه ها یتاریخی از جمله سعدیه و حافظیه، تغییر شیوه مدیریت درآمدهای اختصاصی مجموعه‌های تاریخی است. 

ایزدی گفت: امروز درآمد حاصل از فروش بلیت و خدمات در حافظیه به خزانه دولت واریز می‌شود و مدیران مجموعه برای تأمین هزینه‌های روزمره دوباره باید منتظر تخصیص اعتبار از خزانه بمانند.

به اعتقاد او، اگر هیأت امنا دارای اختیارات قانونی و مالی مشخص باشد، بخشی از درآمد همان مجموعه می‌تواند در چارچوب ضوابط حفاظتی و مرمتی صرف نگهداری و ارتقای کیفیت خدمات شود و بسیاری از بروکراسی‌های موجود از میان برود.

او افزود: هم اکنون درآمد مجموعه‌های تاریخی از جمله حافظیه به خزانه می‌رود و بعد برای انجام کارهای همان مجموعه باید دوباره دنبال اعتبار باشیم درحالیکه این روند باید اصلاح شود.

سعدیه و کمبود ابتدایی‌ترین امکانات

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی برای توضیح ضرورت اداره هیات امنایی مجموعه‌های تاریخی به تجربه بازدید دو سال قبل خود از مجموعه سعدیه اشاره کرد و گفت: دو سال پیش در اوج شلوغی مجموعه متوجه شدیم سعدیه حتی دو نیروی خدماتی برای نظافت محوطه ندارد و تنها با همکاری شهرداری آن منطقه توانستیم این مشکل به طور موقت برطرف کنیم.

به گفته ایزدی، چنین اتفاقی نشان می‌دهد که بسیاری از مسائل مجموعه‌های تاریخی نه به کمبود تخصص، بلکه به ضعف ساختار مدیریتی و نبود اختیار در تصمیم‌گیری بازمی‌گردد.

او گفت: اگر شهردار در قالب یک سازوکار قانونی کنار مجموعه باشد، دیگر برای تأمین دو نیروی خدماتی لازم نیست این همه مسیر اداری طی شود.

ایزدی توضیح داد که الگوی پیشنهادی برای اداره هیات امنایی مجموعه‌های تاریخی و فرهنگی، حضور حدود ۱۰ نفر در اداره هر مجموعه است. هیأتی که در آن استاندار به عنوان مقام عالی اجرایی استان، شهردار، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، چند استاد دانشگاه در حوزه معماری و مرمت و تعدادی از خیرین و شخصیت‌های اثرگذار فرهنگی حضور داشته باشند. 

این مقام وزارت میراث فرهنگی تاکید کرد: حضور این افراد به معنای دخالت در امور فنی مرمت نیست، بلکه هدف آن است که تصمیم‌های مالی و اجرایی با سرعت بیشتر گرفته شود و ظرفیت‌های محلی در خدمت حفاظت از آثار تاریخی قرار بگیرد.

مدیرکل ثبت آثار تاریخی با تاکید بر اینکه در اداره هیات امنای مجموعه ها و محوطه های تاریخی نباید نسخه واحد برای همه آثار و مجموعه‌ها تدوین کرد افزود: هر مجموعه باید دستورالعمل اختصاصی خود را داشته باشد. چون نوع مدیریت حافظیه با مجموعه‌ای مانند تخت‌جمشید یا قلعه الموت کاملاً متفاوت است و اختیارات هیأت امنا نیز باید متناسب با ویژگی‌های هر اثر تعریف شود.

او گفت: چارچوب‌های مالی، حفاظتی و مرمتی باید از سوی وزارت میراث فرهنگی تدوین شود تا با تغییر استانداران یا مدیران استانی، اصول حفاظت از آثار تاریخی در شیوه اداره هیات امنایی دچار تغییر نشود.

ایزدی تاکید کرد: رفتار مدیریتی در حافظیه با تخت‌جمشید یکی نیست. اما همه آن‌ها باید در چارچوب ضوابط مشخص اداره شوند.

الگویی برای دیگر آثار تاریخی

علیرضا ایزدی با اشاره به این موضوع که در صورت موفقیت تجربه اداره هیات امنایی مجموعه‌های حافظیه و سعدیه می‌توان آن را برای مجموعه‌های مهم دیگر مانند الموت نیز به کار گرفت، تاکید کرد: اداره هیات امنایی مجموعه‌های تاریخی به ‌ویژه در مناطقی که مشارکت جامعه محلی و جذب منابع غیردولتی مورد نیاز است نقش مهمی در حفاظت از میراث فرهنگی دارد.

او همچنین به تجربه کشورهای دیگر اشاره کرد و گفت: بسیاری از موزه‌ها و مجموعه‌های بزرگ جهان، از جمله موزه لوور با ساختار هیأت امنایی اداره می‌شوند؛ مدلی که ضمن حفظ مالکیت عمومی آثار، امکان بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها، خیرین و مدیران محلی را برای توسعه و نگهداری میراث فرهنگی فراهم می‌کند.