بارون پیر انگلیسی ، کتابی در ژانر گوتیک

به گزارش خبرنگار ایلنا، کتاب بارون پیر انگلیسی، نوشته کلارا ریو، با ترجمه مریم مهدوی منتشر شده است. این کتاب را انتشارات ققنوس در 203 صفحه و هزار و 100 نسخه به چاپ و انتشار رسانده است.

«بارون پیر انگلیسی» اولین اثر گوتیک است که به قلم یک نویسنده زن نوشته شده. از دیگر وجوه اهمیت این رمان، نسبتش با رمانی‌ست که از آن به عنوان اولین رمان گوتیک تاریخ ادبیات غرب یاد می‌شود؛ رمان «قلعه‌ی اوترانتو» اثر هوراس والپول. کلارا ریو «بارون پیر انگلیسی» را در پاسخ به «قلعه‌ی اوترانتو» نوشته است و رمان او دومین رمان گوتیک کلاسیک به شمار می‌آید.

از آثار بنیادین و شکل‌دهنده‌ی رمان گوتیک در قرن هجدهم است؛ رمانی که آگاهانه در گفت‌وگو با قلعه‌ی اوترانتو هوراس والپول نوشته شد و کوشید راهی میانه میان شگفتی ماورایی و باورپذیری روایی بگشاید. ریو که در نخستین انتشار اثرش در سال ۱۷۷۷ آن را با عنوان قهرمان فضیلت و به‌صورت ناشناس عرضه کرد، یک سال بعد با بازبینی متن و تغییر عنوان، موضع زیبایی‌شناختی خود را روشن‌تر ساخت: گوتیکی اخلاق‌محور، منضبط و عقلانی‌تر. داستان با بازگشت سر فیلیپ هارکلی از جنگ‌های صلیبی آغاز می‌شود؛ اشراف‌زاده‌ای که با مرگ دوست دوران کودکی‌اش، آرتور لرد لاول، و از دست رفتن میراث او روبه‌روست. در این میان، نوجوانی به نام ادموند-که در خانه‌ی صاحبان فعلی قلعه زندگی می‌کند-با نجابت اخلاقی و شباهتی رازآلود به لرد لاول، توجه سر فیلیپ را جلب می‌کند. رمان به‌تدریج تمرکز خود را از روایت بازگشت و فقدان به مسیر کشف هویت ادموند منتقل می‌کند: جوانی که قربانی حسادت، بدگمانی و بی‌عدالتی می‌شود و از خلال رشته‌ای از رازها، اسناد و رویدادهای هراس‌آلود-از جمله ماجراهای «اتاق تسخیرشده»-به حقیقت تبار خویش نزدیک می‌گردد. سرانجام، با گردآوری شواهد و مداخله‌ی قاطع سر فیلیپ، حقانیت ادموند اثبات می‌شود، میراث به صاحبش بازمی‌گردد و نظم اخلاقی مخدوش‌شده ترمیم می‌شود. درون‌مایه‌های رمان آشکار و منسجم‌اند. هویت و وراثت در مرکز روایت قرار دارند و مسیر قهرمان نشان می‌دهد که فضیلت اخلاقی، پیشاپیش نشانه‌ی مشروعیت است؛ گویی نجابت کردار، پیش‌درآمد نجابت خون است. عدالت و نظم اجتماعی نیز با پایان‌بندی ترمیم‌گرانه تثبیت می‌شوند؛ توطئه‌ها افشا می‌گردند و سلسله‌مراتب برحق از نو استقرار می‌یابد-تصویری که با ارزش‌های اخلاقی قرن هجدهم هم‌خوان است. در سطح زیبایی‌شناسی، ریو عامدانه عناصر ماورایی را مهار می‌کند: شبح‌ها و هراس‌ها حضور دارند، اما غالبا توضیح‌پذیر باقی می‌مانند و از افراط‌های شگفت‌انگیز فاصله می‌گیرند. این انتخاب، نه ضعف، بلکه موضعی نظری است؛ تلاشی برای حفظ تعلیق گوتیک در چارچوب منطق روایی و باور تاریخی. قدرت اثر در اهمیت تاریخی و انسجام اخلاقی آن است. بارون انگلیسی کهن به ژانر گوتیک جهت داد و نشان داد که وحشت می‌تواند با عقلانیت، شخصیت‌پردازی و اخلاق پیوند بخورد. البته برای خواننده‌ی امروز، وحشت ملایم و نثر رسمی دوره‌ای ممکن است کم‌رمق یا کند جلوه کند؛ اما همین ویژگی‌ها سندی از خاستگاه ژانر و معیارهای زیبایی‌شناختی زمانه‌اند. در جمع‌بندی، رمان کلارا ریو با تلفیق فضایی رازآلود، روایت منضبط و اخلاق‌گرایی روشن، جایگاهی متمایز در تکوین گوتیک اولیه دارد. این اثر نه‌تنها پلی میان افراط‌های آغازین ژانر و واقع‌گرایی روایی می‌سازد، بلکه با تأکید بر بازگشت عدالت و هویت برحق، الگویی پایدار برای رمان‌های گوتیک پسین فراهم می‌آورد و همچنان خواندنی و آموزنده باقی می‌ماند.

در پشت جلد این کتاب آمده است؛ در قرن هجدهم، وقتی داستان با وحشت و وهم، با راز و ابهام، مرگ و نفرین، موجودات غیرطبیعی و قوانین فراواقعی درآمیخت، گونه‌ای ادبی متولد شد با عنوان گوتیک، ادبیات گوتیک پر است از پدیده غیرعادی، از تصویر و خیال؛ گاه موجودات عجیب و غریب درش دلبری می‌کنند و دل می‌بازند، گاه آدم‌های عادی پا از دنیای معقول و معمولی‌شان فراتر می‌گذارند. بنابراین در آثار گوتیک در عین حال که تاکید بر احساسات است، وجه لذت‌بخش ترس نیز چاشنی روایت می‌شود. چنین است که داستان‌ها و رمان‌های این گونه ادبی، از قلعه اوترانتو و دراکولا و فرانکنشتاین گرفته تا سرود کریسمس و شبح اپرا، بارها و بارها تلخیص شده‌اند، روایت‌ها و قرائت‌های متعدد دارند، به زبان‌های بسیار ترجمه شده‌اند و اقتباس‌های سینمایی موفقی از آن‌ها ارائه شده است.

بارون پیر انگلیسی، از نخستین رمان‌های گوتیک، که با ترکیب ترس، عشق و انتقام خواننده را به دنیایی تاریک و جذاب می‌کشاند، ماجرای اشراف‌زاده‌ای مرموز است و رازهای خانوادگی پنهانش، این کتاب که الهام‌بخش بسیاری از نویسندگان گوتیک پس از خود بود، با روایتی گیرا و فضاسازی منحصر به فرد، شما را تا آخرین صفحه میخکوب خواهد کرد. آیا رازهای بارون پیر برملا خواهد شد؟