جهان در سال ۱۴۰۴/ پرونده هفتم: آفریقا
قنادباشی: رویارویی امارات و عربستان در سودان/ اسرائیل و تأیید موجودیت سومالیلند/ حذف سیف الاسلام قذافی در لیبی/ کودتا در بنین/ انتخابات خونین در کامرون/ رویارویی رواندا و کنگو
کارشناس مسائل آفریقا گفت: هدف اصلی کمک آمریکا به برخی کشورهای آفریقا بهدستآوردن تأثیرگذاری بیشتر در منطقه و محدود کردن حضور چین بود.
جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل آفریقا در تشریح مهمترین تحولات قاره سیاه در سال ۱۴۰۴ در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: روند تحولات در سودان در اواخر سال گذشته به اوج خود رسید. این جنگ به دو بخش تقسیم شد و در واقع یک تقسیمبندی سیاسی-نظامی بین دو گروه اصلی ایجاد شد و از یک سو، عبدالفتاح البرهان که مورد حمایت عربستان قرار دارد، و از سوی دیگر، محمدحمدان دقلو (معروف به حمیدتی) که یک دولت نیمهرسمی تشکیل دادند، اما هیچکس آن را به رسمیت نشناخت. این تقسیمبندی منجر به پیدایش دو بخش غربی و جنوبی سودان شد که با مرکزیت خارطوم شکل گرفت و استان دارفور و استانهای همسایهاش مثل کردوان جنوبی نیز در این تقسیمبندی قرار گرفتند. این جنگ در اوج خود قرار گرفت، اما پس از آغاز بحران خلیج فارس، شاهد آرامشی نسبی در سودان بودیم. دولت توانست یک شکست نظامی سخت به نیروهای اماراتی بزند و این آرامش ناشی از کاهش حمایتهای امارات از گروه شورشی بود که مورد محکومیت کشورهای مختلف، بهویژه کشورهای آفریقایی، قرار گرفت. البته هنوز این دو بخش با هم روبهرو هستند، اما اوج گرفتن این درگیریها نشاندهنده رقابت بین امارات و عربستان بر سر دو گروه به رهبری البرهان و حمیدتی بود.
وی ادامه داد: البرهان از سالهای گذشته مورد حمایت عربستان قرار داشت، حتی در زمانی که کودتا علیه عمر البشیر رخ داد، این حمایت عیان بود. امارات نیز از دو سال و نیم قبل حمایت مداومی از گروه وابسته به حمیدتی و نیروهای واکنش سریع داشت. اوج این درگیریها در سال ۱۴۰۴ (مطابق حدود دو سال پیش) اتفاق افتاد و به یک مناقشه بین امارات و عربستان در منطقه تبدیل شد. این موضوع در یمن نیز دیده شد، بهویژه در منطقه حضرموت که یک بندر مهم مورد بمباران قرار گرفت. برخی معتقدند که ریشه این درگیریها به سودان بازمیگردد و مربوط به اختلافات بر سر سلاحها و منابع طبیعی مانند نفت و طلا است. امارات به دلیل صادرات طلاهای سودان، تبدیل به دومین یا سومین کشور صادرکننده طلا در جهان شده و این موضوع یکی از دلایل اصلی ادامه حضور امارات در سودان بود. البته این اختلاف قبلا نیز وجود داشت، اما در سال ۱۴۰۴ به اوج خود رسید. پس از کشتارهای وسیع در شهر الفاشر که هزاران نفر کشته شدند، قحطی به حداکثر رسید و سودان درگیر مشکلاتی شد که ناشی از دو سال و نیم جنگ داخلی و رقابتهای نیابتی امارات و عربستان بود.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در سال گذشته، اسرائیل با اعلام پذیرش موجودیت سومالیلند، مورد محکومیت کشورهای آفریقایی قرار گرفت. این اقدام بهعنوان یک تجاوز به تمامیت ارضی کشورها و نقض مقررات بینالمللی مطرح شد. سومالیلند که هیچکس آن را به رسمیت نشناخته است، بهعنوان یک نمونه از تجزیه در سومالی مطرح شد و نگرانیهایی را در میان کشورهای آفریقایی ایجاد کرد. این اقدام اسرائیل بهجای بهبود سیاست خارجی و روابط در این قاره، موجب افزایش انتقادها شد و بهعنوان یک دهنکجی به تمامیت ارضی کشورها شناخته شد.
وی افزود: در مورد لیبی هم باید گفت که ترور سیفالاسلام قذافی، فرزند معمر قذافی حامل دو تحلیل اصلی است؛ یکی اینکه قذافی یک شخصیت محبوب و میانبر اصلی بین دو بخش لیبی بود. پس از ترور او، هیچ شخصیتی وجود ندارد که بتواند مورد پذیرش دو بخش لیبی قرار گیرد. دوم، قذافی عادت داشت ثروت خود را به صورت فیزیکی در کاخ خود نگه دارد. این ثروت بهویژه شامل اسکناسهای دلار و پوند بود که پس از مرگ او، این ثروت به دست انگلیس افتاد و این موضوع یکی از دلایل اصلی ترور قذافی بود.
قنادباشی گفت: در سال گذشته، جنگ در منطقه رواندا و کنگو ادامه داشت. این منطقه دارای معادن فلزات گرانقیمتی است که در صنایع کامپیوتری، موبایل و سایر حوزههای تکنولوژی استفاده میشود. فلزاتی مثل تیتانیوم، الماس و فلزات نادر دیگر در این منطقه وجود دارند و رقابت بین قدرتهای بزرگ مثل فرانسه، آمریکا و چین برای کنترل این معادن منجر به جنگهای متعددی شده و حالا مردم این منطقه سالهاست که شاهد جنگهایی هستند که آنها را به آواره تبدیل کرده است.
وی اضافه کرد: سال گذشته، حضور متفاوت آمریکا در آفریقا بهخوبی دیده شد. دونالد ترامپ تحت عنوان «آمریکا اول» به این منطقه آمد و کمکهای بهداشتی متعددی به کشورهایی مثل رواندا، اوگاندا و نیجریه ارائه کرد. هدف اصلی این کمکها، بهدستآوردن تأثیرگذاری بیشتر در منطقه و محدود کردن حضور چین بود که این سیاست بهخوبی در رواندا و اوگاندا اجرا شد.
قنادباشی در پایان خاطرنشان کرد: در سال گذشته، چندین کودتا در آفریقا اتفاق افتاد. یکی از آنها در بنین بود که موفقیت چندانی نداشت. در کامرون و تانزانیا نیز انتخاباتی برگزار شد که مشخصاً با تقلب همراه بود که در کامرون، هزاران نفر بهخاطر مخالفت با نتیجه انتخابات کشته شدند. در تانزانیا نیز شاهد جنگهای خونین بودیم اما رئیس جمهوری کامرون، یک فرد ۹۳ ساله، برای چندمین بار انتخاب شد و همچنان در قدرت است.
