نامه انجمن متخصصین بهداشت حرفهای ایران به وزیر بهداشت:
به بهانه «چابک سازی» حوادث کار را افزایش ندهید!
انجمن متخصصین بهداشت حرفهای ایران در نامهای به ظفرقندی، وزیر بهداشت، درخواست بازنگری در طرح تجمیع گروههای آموزشی و صیانت از جایگاه علمی و تخصصی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار داشتند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، انجمن متخصصین بهداشت حرفهای ایران در نامهای به ظفرقندی، وزیر بهداشت، درخواست بازنگری در طرح تجمیع گروههای آموزشی و صیانت از جایگاه علمی و تخصصی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار داشتند.
متن این نامه به شرح زیر است:
«پیرو طرح موضوع «تجمیع گروههای آموزشی» در دانشگاههای علوم پزشکی و با توجه به آثار احتمالی آن بر ساختار آموزش و پژوهش در حوزههای تخصصی، بدینوسیله مراتب نگرانی جامعه علمی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار در خصوص حفظ هویت و ظرفیت تخصصی این رشته به استحضار میرسد.
موضوع این نامه صرفاً ناظر بر وضعیت گروه آموزشی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار است و هدف آن مخالفت با اصل اصلاح و چابکسازی ساختارهای اداری نیست؛ بلکه درخواست میشود این سیاستها با رعایت الزامات قانونی، مأموریتهای وزارتخانه و اقتضائات علمی و تخصصی رشته اجرا شود. اعتقاد ما بر این است که اصلاح و چابکسازی ساختارهای دولت باید در چارچوب یک فرایند تدریجی، پیوسته و مبتنی بر مطالعه و ارزیابی آثار انجام شود و از اقدامات شتابزده، دفعی و فاقد پشتوانه کارشناسی پرهیز گردد.
۱. جایگاه قانونی آموزش، پژوهش و بهداشت کار
مطابق قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پژوهش در کنار وظایف بهداشتی و درمانی، از مأموریتهای اصلی وزارتخانه است.
همچنین بر اساس ماده ۱ قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب ۱۳۶۷، از جمله وظایف صریح وزارتخانه، برنامهریزی برای تربیت نیروی انسانی، پژوهش و ارائه خدمات بهداشتی و نیز «بهداشت کار و شاغلین» است.
بنابراین، آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه بهداشت حرفهای و ایمنی کار، صرفاً یک موضوع دانشگاهی نیست، بلکه مستقیماً با یکی از مأموریتهای قانونی وزارت بهداشت ارتباط دارد.
۲. ضرورت حفظ ظرفیت علمی و پژوهشی
بندهای ۳ و ۴ اصل سوم قانون اساسی بر تسهیل و تعمیم آموزش عالی و تقویت تحقیق و ابتکار علمی تأکید دارند. همچنین ماده ۵ قانون تشکیل وزارت بهداشت، تقویت تحقیقات بنیادی و کاربردی و توسعه واحدهای پژوهشی مرتبط را مورد تأکید قرار داده است.
مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار به دلیل ارتباط مستقیم با عوامل زیانآور محیط کار، بیماریهای ناشی از کار، حوادث شغلی، ارگونومی و پیشگیری از آسیبهای ناشی از کار، دارای نقش مستقیم در نظام پیشگیری کشور است.از این رو، اصلاح ساختار دانشگاهی نباید به تضعیف ظرفیت علمی، آموزشی و پژوهشی این رشته منجر شود.
۳. جایگاه تخصصی بهداشت حرفهای در قانون کار
در فصل چهارم قانون کار با عنوان «حفاظت فنی و بهداشت کار»، مسئولیتهای مشخصی در زمینه پیشگیری از بیماریهای حرفهای و تأمین بهداشت کار پیشبینی شده است.به موجب ماده ۸۵، وزارت بهداشت در زمینه جلوگیری از بیماریهای حرفهای و تأمین بهداشت کار و محیط کار دارای وظیفه قانونی است. همچنین ماده ۹۳ و تبصره آن، بر تشکیل کمیتههای حفاظت فنی و بهداشت کار و حضور افراد متخصص در زمینه حفاظت فنی و بهداشت حرفهای تأکید دارد.این تصریحات نشان میدهد که «بهداشت حرفهای» در نظام حقوقی کشور دارای جایگاه تخصصی مشخص است و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز آن، مستلزم حفظ زیرساخت علمی و آموزشی این رشته است.
۴. تفاوت ماهوی رشته با سایر حوزههای علوم بهداشتی
مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار دارای دانش و مهارتهای تخصصی در زمینه شناسایی، ارزیابی و کنترل عوامل فیزیکی، شیمیایی و زیستی، ارگونومی، ایمنی، سمشناسی، اپیدمیولوژی شغلی، ارزیابی ریسک و پیشگیری از بیماریها و حوادث ناشی از کار است.
وجود ارتباط میان این رشته و سایر رشتههای علوم بهداشتی، به معنای یکسان بودن مأموریت، برنامه آموزشی، صلاحیتهای حرفهای و نیازهای پژوهشی آنها نیست. از این رو، صرف تشابه در برخی دروس یا قرار گرفتن رشتهها در حوزه علوم بهداشتی، نمیتواند بهتنهایی مبنای مناسبی برای حذف هویت مستقل گروه تخصصی باشد.
۵. هویت تخصصی، تمایز علمی و جایگاه دانشگاهی
در نظام آموزش عالی بینالمللی، هویت و تمایز علمی رشتهها و برنامههای آموزشی، در معرفی دانشگاه و انتخاب مقصد تحصیلی توسط دانشجویان اهمیت دارد. از این منظر، تجمیع رشتههای تخصصی با مأموریتها و هویتهای متفاوت تحت یک عنوان عام، ممکن است موجب کمرنگ شدن هویت و تمایز تخصصی رشته در نگاه دانشجویان، جامعه حرفهای و کارفرمایان شود.
این موضوع میتواند در عرصه بینالمللی نیز پیامد داشته باشد؛ زیرا ابهام در عنوان، جایگاه و هویت مستقل یک رشته ممکن است قابلیت معرفی آن را کاهش داده و در بلندمدت بر اقبال دانشجویان بینالمللی و قدرت رقابتی دانشگاه برای جذب آنان اثر منفی بگذارد.
از این رو، شایسته است آثار تجمیع بر هویت علمی، قابلیت معرفی بینالمللی رشته، جایگاه حرفهای و ظرفیت جذب دانشجویان داخلی و خارجی نیز در کنار شاخصهای اداری و مالی مورد ارزیابی قرار گیرد.
۶. تجربه بینالمللی؛ ضرورت پرهیز از تجویز یک الگوی واحد
تجربههای بینالمللی نشان میدهد که یکپارچهسازی ساختارهای علمی لزوماً بهترین یا پایدارترین الگو نیست.
برای نمونه، در دانشکده بهداشت دانشگاه فلوریدای جنوبی، ساختار دپارتمانی برای مدتی با ساختاری یکپارچه جایگزین شد که از اهداف آن تقویت همکاری بینرشتهای بود؛ اما در ادامه، چالشهایی در زمینه تقسیم مسئولیت و مدیریت ایجاد شد و ساختار دپارتمانی مجدداً برقرار گردید.
این تجربه، که در مقالات علمی سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵ بررسی شده است، نشان میدهد انتخاب ساختار باید متناسب با مأموریت و ماهیت رشتهها باشد و نمیتوان یک الگوی واحد را بدون ارزیابی پیامدها به همه حوزههای تخصصی تعمیم داد.
۷. چابکسازی نباید به تضعیف ظرفیت تخصصی منجر شود
ماده ۱۰۵ قانون برنامه پنجساله هفتم بر ارتقای بهرهوری، کاهش هزینههای جاری، چابکسازی، هوشمندسازی و منطقیسازی ساختار اداری تأکید دارد. با این حال، کاهش ساختار اداری نباید با کاهش ظرفیت علمی و تخصصی کشور یکسان تلقی شود.
در همین زمینه، گزارش «اندازه دولت؛ تمرکز از اندازه به کارایی و تابآوری» مرکز پژوهشهای مجلس نیز بر ضرورت تمرکز اصلاحات ساختاری بر کارایی، کیفیت و تابآوری و پرهیز از تقلیل اصلاحات به صرفاً کوچکسازی تأکید دارد.گروه آموزشی نیز صرفاً یک واحد اداری نیست؛ بلکه بستر آموزش، پژوهش، تربیت نیروی انسانی و تولید دانش است. بنابراین، آثار هرگونه تجمیع باید فراتر از شاخصهای اداری و مالی، از منظر علمی و تخصصی نیز ارزیابی شود.
۸. ضرورت ارائه مستندات کارشناسی و اقتصادی
اساساً این پرسش مطرح است که طرح تجمیع گروههای آموزشی بر مبنای کدام مطالعه پژوهشی، ارزیابی کارشناسی یا اجرای پایلوت تدوین شده است؟ همچنین میزان صرفهجویی ریالی و واقعی حاصل از اجرای آن برای وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی چقدر برآورد شده است؟
شایسته است مستندات مطالعاتی و کارشناسی طرح و نیز برآورد دقیق هزینه ـ فایده و میزان صرفهجویی اقتصادی آن پیش از اجرای طرح ارائه و در تصمیمگیری مورد توجه قرار گیرد.
۹. ضرورت توجه به جایگاه بینالمللی آموزش و پژوهش
در اجزای ۳ و ۴ بند ۶ سیاستهای کلی علم و فناوری کشور، بر جذب متخصصان و محققان برجسته سایر کشورها و همچنین جذب نتایج پژوهشهای محققان و نخبگان علمی سایر کشورها تأکید شده است. بنابراین، سیاستهای ساختاری در نظام آموزش عالی باید در جهت تقویت جایگاه علمی و بینالمللی دانشگاهها باشد.
از این منظر، هرگونه تغییر ساختاری که موجب کمرنگ شدن هویت و تمایز رشتههای تخصصی و کاهش قابلیت معرفی آنها در عرصه بینالمللی شود، میتواند بر جذب دانشجویان، متخصصان و محققان خارجی اثرگذار باشد و شایسته است پیامدهای آن پیش از اجرا مورد ارزیابی قرار گیرد.
۱۰. ضرورت مشارکت ذینفعان و مراجع تخصصی
بر اساس بند ۹ سیاستهای کلی نظام قانونگذاری ابلاغی مقام معظم رهبری، بر «جلب مشارکت حداکثری مردم، ذینفعان و نهادهای قانونی مردمنهاد تخصصی و صنفی» در فرایند تصمیمگیری و قانونگذاری تأکید شده است.
با توجه به ماهیت تخصصی طرح تجمیع گروههای آموزشی، شایسته است پیش از اتخاذ تصمیم نهایی، نظر هیئتهای بورد تخصصی، اعضای هیئت علمی و نهادهای تخصصی و صنفی مرتبط با مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار اخذ و در تصمیمگیری مورد توجه قرار گیرد.
بر اساس مستندات موجود، دبیران هیئتهای بورد تخصصی مرتبط رشته های بهداشتی طی نامه مورخ ۲۳/۰۴/۱۴۰۵، دیدگاه و مخالفت کارشناسی خود را نسبت به پیامدهای طرح تجمیع غیر کارشناسی گروه های علمی در دانشکده ها را اعلام کردهاند.
۱۲. درخواست مشخص
با عنایت به مراتب فوق و مبانی قانونی و شواهد علمی مذکور، خواهشمند است دستور فرمایید:
اولاً: اجرای هرگونه تصمیم نهایی درباره تجمیع گروه آموزشی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار، تا انجام بررسی تخصصی و ارزیابی آثار آن بر آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی، مورد بازنگری قرار گیرد.
ثانیاً: موضوع با حضور نمایندگان هیئت بورد تخصصی و صاحبنظران مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار و انجمن های صنفی و علمی این حوزه بررسی شود.
ثالثاً: در صورت ضرورت اصلاح ساختار، شاخصهایی همچون ظرفیت و کیفیت اعضای هیئت علمی، برنامه درسی، آزمایشگاهها، فعالیتهای پژوهشی، نیاز کشور به نیروی متخصص، مأموریتهای قانونی و همچنین آثار تصمیم بر هویت و تمایز علمی رشته در نظر گرفته شود.
رابعاً: هرگونه اصلاح ساختاری به نحوی انجام شود که منجر به حذف یا تضعیف هویت علمی و ظرفیت تخصصی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار نشود.
جناب آقای وزیر؛
این درخواست مخالفت با اصلاح ساختار و افزایش بهرهوری نیست؛ بلکه تأکید بر این اصل است که چابکسازی اداری نباید به بهای تضعیف ظرفیتهای علمی و تخصصی کشور در حوزهای تمام شود که قانونگذار، مسئولیتهای مشخصی در زمینه پیشگیری از بیماریها و حوادث ناشی از کار برای آن پیشبینی کرده است.
امید است با دستور جنابعالی، موضوع با رویکردی علمی، حقوقی و مبتنی بر مأموریتهای قانونی وزارتخانه بررسی و تصمیمی اتخاذ شود که ضمن تحقق اهداف اصلاح ساختار، جایگاه علمی، هویت تخصصی و ظرفیت آموزشی و پژوهشی مهندسی بهداشت حرفهای و ایمنی کار حفظ و تقویت گردد."
