«آزمون سراسری قرآن و عترت»؛ از ترویج حفظ قرآن تا کنشگری در فضای مجازی
مرتضی خدمتکار آرانی با اشاره به احیای بیستمین دوره آزمون سراسری قرآن و عترت پس از پنج سال وقفه، از مشارکت حدود ۷۵۰ مؤسسه و ثبتنام نزدیک به ۲۸ هزار نفر در این دوره خبر داد و گفت: این رویداد تلاشی برای بازگرداندن یک جریان ملی به فضای قرآنی کشور و ایجاد انگیزه و تحرک تازه در مؤسسات و تشکلهای مردمی است.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی و اطلاع رسانی مرکز عالی قران و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پس از پنج سال وقفه، آزمون سراسری قرآن و عترت بار دیگر در تقویم فعالیتهای قرآنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفته است؛ رویدادی که در ۱۹ دوره گذشته، یکی از برنامههای فراگیر این وزارتخانه برای سنجش و تقویت فعالیتهای قرآنی در سطح کشور بود. بیستمین دوره این آزمون، اما با رویکردی متفاوت طراحی شده و علاوه بر حافظان و قرآنآموزان، مؤسسات و تشکلهای قرآنی مردمی را نیز به صورت مستقیم در فرایند ارزیابی و رقابت وارد کرده است.
در این دوره، چهار محور اصلی شامل حفظ و مفاهیم قرآن کریم، معارف قرآن و عترت، مهارتهای هنری و رسانهای قرآنی و کارویژه حفظ و مفاهیم سوره مبارکه فتح پیشبینی شده و رشتههایی همچون قرآن و هوش مصنوعی، تولید محتوای قرآنی با تلفن همراه و کنشگری قرآنی در فضای مجازی نیز به مجموعه رشتههای آزمون افزوده شده است. همچنین قرار است برخلاف بسیاری از رویدادهای رقابتی، حمایتها صرفاً به نفرات برتر محدود نباشد و افرادی که حدنصاب قبولی را کسب کنند نیز مشمول برنامههای تشویقی شوند.
در همین راستا، مرتضی خدمتکار آرانی، مدیرکل دفتر برنامهریزی، آموزش و توسعه مشارکتهای مردمی مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در گفتوگو با ایکنا از اهداف احیای آزمون پس از پنج سال، میزان مشارکت مؤسسات و داوطلبان، محتوای رشتههای بیستمین دوره، برنامههای حمایتی و تفاوتهای این دوره با رویدادهای مشابه سخن گفته است که در ادامه میخوانید.
وی با اشاره به سابقه برگزاری آزمون سراسری قرآن و عترت گفت: آزمون سراسری قرآن و عترت ۱۹ دوره سابقه برگزاری داشته است، اما به واسطه شرایط کرونا و پس از آن نیز جابهجایی دولت، حدود پنج سال متوقف شد. در دوره جدید، با توجه به اهتمام ویژه حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا اربابسلیمانی، معاون وزیر و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نسبت به احیای برنامههای موفقی که در گذشته به هر دلیلی متوقف شده بودند، موضوع آزمون سراسری قرآن و عترت نیز در دستور کار قرار گرفت.
وی افزود: در کنار آزمون سراسری قرآن و عترت، احیای طرحهایی مانند پایتخت قرآن، نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه ایران نیز در دستور کار قرار گرفته و جلسات راهبری آنها به صورت منظم در حال برگزاری است.
مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش و توسعه مشارکتهای مرکز عالی قرآن وزارت ارشاد ادامه داد: طی یک سال گذشته و در جلسات کاری، کارشناسی و گفتوگوهایی که با فعالان قرآنی و مؤسسات و همچنین در سفرهای کاری به استانهای مختلف داشتیم، یک مطالبه جدی از سوی مجموعههای قرآنی مطرح شد. فعالان این حوزه معتقد بودند آزمونهای سراسری قرآن و عترت در گذشته جریان و انگیزه قابل توجهی در فضای مؤسسات ایجاد میکرد و موجب جهتدهی و هدایت فعالیتهای قرآنی میشد.
وی تصریح کرد: مجموعه این مطالبه مؤسسات و تشکلهای مردمی از یک سو و ارزیابیهای ما نسبت به برنامههای موفق گذشته از سوی دیگر، موجب شد جمعبندی کنیم که در سال ۱۴۰۵ بیستمین دوره آزمون سراسری قرآن و عترت را احیا و برگزار کنیم.
خدمتکار اظهار کرد: مقدمات این کار فراهم شد و توانستیم برگزاری بیستمین دوره آزمون سراسری قرآن و عترت را در برنامههای مصوب سال ۱۴۰۵ مرکز عالی قرآن و عترت بگنجانیم. مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز همراهی و حمایت کرد و این آزمون اکنون به عنوان یکی از برنامههای مصوب سال ۱۴۰۵ در حال پیگیری است.
ضرورت ایجاد یک رویداد ملی برای احیای فعالیت مؤسسات قرآنی
وی با بیان اینکه برای این آزمون چند هدف اصلی مدنظر قرار گرفته است، گفت: بسیاری از رویدادها، مسابقات و جشنوارههایی که در کشور برگزار میشوند، چه به صورت دستگاهی و چه عمومی، عمدتاً مخاطبشان فعالان قرآنی اعم از قاری، حافظ، هنرمند و... هستند، اما مؤسسات و تشکلهای قرآنی مردمی به صورت جدی در این رویدادها درگیر نمیشوند.
مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش و توسعه مشارکتهای مرکز عالی قرآن و عترت افزود: این در حالی است که پایگاه اصلی تربیت حافظان و قاریان و شکلگیری جریان قرآنآموزی و فراگیری قرآن، فضای مؤسسات و تشکلهای مردمی است. البته جلسات خانگی و ظرفیتهای دیگر نیز وجود دارند، اما بخش عمده تربیت حافظان و قاریان در مؤسسات مردمی انجام میشود.
وی ادامه داد: به همین دلیل، نیازمند یک رویداد جدی، ملی، سراسری و فراگیر بودیم تا بتوانیم به واسطه آن انرژی تازهای در کالبد مؤسسات مردمی ایجاد کنیم و آنها بتوانند خودشان را بازآفرینی و بازطراحی کنند؛ هم برای فعالیتهای جدید قرآنی انگیزه ایجاد شود و هم این رویداد بهانهای برای حمایت از مؤسساتی باشد که همچنان سرپا، فعال، دارای عملکرد شفاف و موفق هستند.
ثبتنام ۷۵۰ مؤسسه و حدود ۲۸ هزار نفر
خدمتکار با اشاره به روند ثبتنام این دوره اظهار کرد: ثبتنام آزمون پس از ابلاغ دستورالعمل از نیمه شهریور آغاز شده و تا ۲۰ مهرماه ادامه دارد. براساس اطلاعات سامانه آزمون که به صورت لحظهای بهروزرسانی میشود، تاکنون حدود ۷۵۰ مؤسسه وارد عرصه آزمون سراسری قرآن و عترت شده و مشارکت کردهاند.
وی افزود: تعداد ثبتنامکنندگان نیز تاکنون حدود ۲۸ هزار نفر است. پیشبینی ما این است که با توجه به اینکه معمولاً بخش قابل توجهی از مردم در روزهای پایانی برای ثبتنام و مشارکت اقدام میکنند، در روزهای پایانی مهلت ثبتنام شاهد افزایش قابل توجه این آمار باشیم.
خدمتکار ادامه داد: به دلیل پنج سال وقفه در برگزاری آزمون، طبیعی است که احیای این جریان به شرایط اوج کارآمدی خود، زمان ببرد. شاید لازم باشد یکی دو دوره آزمون برگزار شود تا مؤسسات مجدداً خودشان را با این رویداد تنظیم کنند. در سفرهای روزهای گذشته به استانها مشکلات فعالان قرآنی، مؤسسات و تشکلهای مردمی، برای ما روشن شد.
حضور داوطلبان آزاد در کنار مؤسسات
مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش و توسعه مشارکتهای مرکز عالی قرآن و عترت تأکید کرد: فضای آزمون را صرفاً اختصاصی مؤسسات و تشکلهای قرآنی نکردهایم و برای همه علاقهمندان باز است. افرادی که در حال حاضر ذیل هیچ مؤسسهای فعالیت نمیکنند نیز میتوانند به عنوان داوطلب آزاد در این رویداد ثبتنام کنند.
وی افزود: اکنون بالغ بر ۲۳ تا ۲۴ درصد مخاطبان این رویداد قرآنی، داوطلبان آزاد هستند که به صورت خودجوش از طریق رسانههای مختلف در جریان برگزاری آزمون قرار گرفته، وارد صفحه ثبتنام شده و نامنویسی کردهاند. در کنار این گروه، مؤسسات و تشکلهای مردمی حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد سهم ثبتنامها را به خود اختصاص دادهاند.
خدمتکار بیان کرد: گروههای دیگری نیز در این آزمون حضور دارند تا بتوانیم در مرحله رصد و تحلیل دادهها، ظرفیتهای فعال قرآنی کشور را در اختیار داشته باشیم و این اطلاعات را در اختیار نهادهای بالادستی مانند دبیرخانه شورای توسعه فرهنگ قرآنی، ستاد راهبری حفظ قرآن کریم و سایر مجموعهها قرار دهیم تا در طراحی و برنامهریزیهای آینده به این ظرفیتها توجه شود.
وی با اشاره به حضور کانونهای فرهنگی و هنری مساجد گفت: سهم کانونهای فرهنگی و هنری مساجد تاکنون حدود سه درصد بوده است. همچنین برای مراکز دینی و قرآنی اهل سنت نیز سهم در نظر گرفته شده و آنها نیز در حال ثبتنام هستند. خانههای قرآن، پایگاههای قرآنی بسیج، دانشگاهها و حوزههای علمیه نیز در این رویداد حضور دارند و داوطلب میتواند متناسب با ارتباط خود با این مراکز و پایگاههای قرآنی، گزینه مورد نظرش را انتخاب کند.
چهار محور محتوایی آزمون
خدمتکار درباره محورهای محتوایی بیستمین دوره آزمون سراسری قرآن و عترت گفت: برای این دوره چهار سرفصل اصلی متناسب با اسناد بالادستی، تکالیف قانونی، مأموریتهای مرکز عالی قرآن و عترت و همچنین شرایط عمومی کشور و واقعیت میدان پیشبینی شده است.
وی نخستین محور را «حفظ و مفاهیم قرآن کریم» اعلام کرد و افزود: این موضوع هم از تکالیف برنامه هفتم پیشرفت و هم از تکالیف سند حفظ و اسناد بالادستی حوزه قرآن است و سهم مناسبی نیز برای آن در نظر گرفتهایم. حدود ۵۰ درصد رشتههای آزمونی مربوط به حفظ و مفاهیم قرآن است و این بخش در سطوح و رشتههای مختلف، از افراد مبتدی مانند حفظ جزء سی تا افرادی که موفق به حفظ کل قرآن شدهاند، طراحی شده است.
خدمتکار گفت: محور دوم، «معارف قرآن و عترت» یا معارف قرآن و اهلبیت (ع) است که هفت رشته برای آن پیشبینی شده است. نهجالبلاغه، صحیفه سجادیه، معارف مهدوی، تدبر در قرآن و «زندگی با آیهها» در این بسته قرار گرفتهاند.
وی ادامه داد: رشته جدید دیگری نیز با عنوان «اندیشههای قرآنی رهبر شهید» به این دوره اضافه شده است. دو اثر ارزشمند «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» و «انسان ۲۵۰ ساله» به عنوان منابع این رشته تعریف شدهاند و علاقهمندان میتوانند یکی از این دو کتاب را انتخاب کرده و در آزمون پایانی شرکت کنند.
مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش و توسعه مشارکتهای مرکز عالی قرآن و عترت، سومین محور را «مهارتهای هنری و رسانهای قرآنی» دانست و گفت: باور ما این است که امروز فعالان، مربیان، اساتید، کنشگران و مدیران مؤسسات قرآنی باید خودشان را به مهارتهای هنری و رسانهای مجهز کنند و با فناوریهای نوین و تکنولوژیهای جدید آشنا باشند.
وی افزود: این سرفصل یکی از کارهای جدید و نو در این رویداد است و به عنوان یک بسته مستقل، پنج رشته دارد؛ «قرآن و هوش مصنوعی»، «تولید محتوای قرآنی با تلفن همراه»، «داستاننویسی»، «قصهگویی برای کودکان» و «کنشگری قرآنی در فضای مجازی».
خدمتکار اظهار کرد: طبیعتاً، چون این کار جدید است و در ابتدای مسیر قرار داریم، کار سختی پیش رو داریم، اما تلاش میکنیم فعالان قرآنی را با این فضا آشنا کنیم و به این نقطه برسیم که بدون استفاده از ابزارهای هنری و رسانهای، انتقال پیام و آموزههای قرآنی به نسل جدید، بهویژه در فضاهای جدید مانند فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، بسیار دشوار است.
وی یکی از نقاط قوت این بخش را همراهی آموزشی با داوطلبان دانست و گفت: در کنار ثبتنام، بلافاصله تیم پشتیبان ما با هر داوطلب تماس میگیرد و کار آموزشی با او آغاز میشود؛ بنابراین صرفاً ثبتنام مطرح نیست، بلکه یک بسته کامل شامل ثبتنام، آموزش و در نهایت تولید اثر یا محتوای قرآنی پیشبینی شده است و مبنای ارزیابی و آزمون نیز همان اثر قرآنی خواهد بود که داوطلب تولید میکند.
خدمتکار چهارمین و آخرین سرفصل را «کارویژه بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت» اعلام کرد و گفت: در این بخش، حفظ و مفاهیم سوره مبارکه فتح به عنوان کارویژه آزمون پیشبینی شده است که با توجه به توصیه رهبر شهید و شرایط میدان و تجمعات شبانه طراحی شده و بحمدالله استقبال خوبی نیز از آن صورت گرفته است.
وی تأکید کرد: تلاش کردهایم یک بسته جامع، متناسب با اسناد بالادستی، شرایط واقعی مؤسسات و فعالیتهای قرآنی در میدان طراحی کنیم تا افراد متناسب با ذائقه، علاقه و سابقه خود بتوانند یکی از رشتههای ۲۷گانه بیستمین دوره آزمون سراسری قرآن و عترت را انتخاب کنند.
حمایت از قرآنآموزان و مؤسسات
خدمتکار درباره جوایز و حمایتهای این دوره گفت: طبق برنامهریزی انجامشده، دو لایه تشویق خواهیم داشت. یک لایه مربوط به حافظان و قرآنآموزان است که امیدواریم از محل اعتبارات برنامه هفتم بتوانیم این کار را انجام دهیم و با تخصیص کامل اعتبارات در سال ۱۴۰۵ از سوی سازمان برنامه و بودجه و دولت، به تعهدات خود عمل کنیم.
وی ادامه داد: لایه دوم، حمایت از مؤسسات قرآنی است. مؤسسات در شرایط سخت اقتصادی در حوزه فعالیتهای قرآنی و همچنین فعالیتهای تجمعی و برگزاری کلاسها و تربیت حافظان و قرآنآموزان، با وجود تنگناهای مالی، مشغول فعالیت هستند. به همین دلیل، بر مبنای عملکردی که مؤسسات در این آزمون خواهند داشت، محاسبه انجام میشود و حمایت مستقیم و مالی از مؤسسات و تشکلهای قرآنی مردمی نیز خواهیم داشت.
ویژگی متمایز آزمون؛ حمایت از همه واجدان نصاب قبولی
خدمتکار در پاسخ به پرسش خبرگزاری ایکنا درباره وجه تمایز این رویداد با دیگر جشنوارهها و مسابقات قرآن و عترت گفت: یکی از مهمترین تفاوتها این است که در تمامی رویدادها و جشنوارههایی که به صورت مسابقهای برگزار میشوند، معمولاً به نفرات برتر جایزه یا هدیه تعلق میگیرد، اما در این رویداد، بهویژه در رشتههای حفظ، تمام افرادی که بتوانند نصاب قبولی را به دست آورند، مشمول برنامههای تشویقی و حمایتی قرار میگیرند و این حمایت بدون محدودیت خواهد بود.
وی افزود: این ویژگی تقریباً نمونه مشابهی ندارد و میتواند انگیزه حافظان و قرآنآموزان را برای حضور در آزمون و استفاده از برنامههای حمایتی و تشویقی افزایش دهد.
مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش و توسعه مشارکتهای مرکز عالی قرآن و عترت ادامه داد: تفاوت دوم این است که در هیچ یک از رویدادها و مسابقات قرآنی، مؤسسات و تشکلهای مردمی به عنوان پایگاههای اصلی آموزش و ترویج قرآن و معارف اهلبیت (ع) به صورت مستقیم هدف برنامه قرار نمیگیرند. معمولاً قرآنآموزان و حافظان این مؤسسات به عنوان افراد قرآنی در مسابقات و جشنوارهها شرکت میکنند.
وی گفت: در این آزمون، خود مؤسسات و تشکلهای مردمی وارد فرایند رقابت میشوند، رتبهبندی میشوند و در یک رقابت سالم میتوانند انگیزه، فعالیت و برنامههای خود را ارتقا دهند. در طراحی و سازوکارهای این دوره، به موازات حافظان، قرآنآموزان و داوطلبان، خود مؤسسات نیز میتوانند در چرخه رقابت و فعالیت حضور داشته باشند، بر مبنای عملکردشان امتیاز بگیرند، در جدول رتبهبندی و رنکینگ مؤسسات و استانها جایگاه خود را پیدا کنند و فعالیتهایشان را به نمایش بگذارند.
خدمتکار در پایان درباره معرفی برترینها اظهار کرد: پس از برگزاری آزمون، در سطوح شهرستانی، استانی و ملی، برترینهای آزمون را در بخشهای مختلف، از قرآنآموزان و حافظان گرفته تا مؤسسات و تشکلها، استانها و شهرهای برتر شناسایی خواهیم کرد و در مراسمی، برترینهای بیستمین دوره آزمون سراسری قرآن و عترت معرفی خواهند شد.
