معرفی شادگان به عنوان «شهر ملی حصیربافی»؛
ثبت ملی هنر ریشهدار نخلستانهای خوزستان؛ رونق اقتصاد محلی و حفظ میراث ناملموس جنوب ایران را به دنبال دارد
شهرستان شادگان در استان خوزستان، سرزمینی که زندگی مردم آن از دیرباز با تالاب، نخلستان و رودخانه گره خورده است، پس از سالها تلاش هنرمندان و فعالان صنایعدستی، عنوان «شهر ملی حصیربافی» را به دست آورد؛ عنوانی که نه تنها جایگاه یکی از کهنترین هنرهای سنتی جنوب ایران را در سطح ملی تثبیت میکند، بلکه میتواند زمینهساز توسعه اقتصاد محلی، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و معرفی هرچه بیشتر ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری این شهرستان باشد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، معاونت صنایعدستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در خردادماه ۱۴۰۵ به طور رسمی شادگان را به عنوان شهر ملی حصیربافی معرفی کرد؛ رویدادی که حاصل سالها فعالیت هزاران هنرمند، صنعتگر و خانوادههایی است که نسل به نسل این هنر بومی را حفظ کردهاند.
شادگان که در جنوب استان خوزستان و در همسایگی یکی از بزرگترین تالابهای ایران و خاورمیانه قرار دارد، از دیرباز به واسطه نخلستانهای گسترده، نیزارها و منابع طبیعی پیرامون تالاب، یکی از مهمترین مراکز تولید انواع محصولات حصیری در کشور به شمار میرفته است. بسیاری از وسایل مورد نیاز زندگی روزمره مردم این منطقه، از زیرانداز و سبد گرفته تا ظروف نگهداری محصولات کشاورزی و وسایل سنتی خانه، طی قرنها با استفاده از الیاف طبیعی نخل، نی و گیاهان تالابی بافته شده است.
حصیربافی بخشی از فرهنگ، هویت و سبک زندگی بخشی از مردمان خوزستان در تالاب شادگان است که زندگی آنان با نخل و آب پیوند خورده است. این هنر در میان خانوادههای عربزبان منطقه، همچنان به عنوان یک مهارت خانوادگی از مادران و پدران به فرزندان منتقل میشود و در بسیاری از خانهها، به ویژه در روستاهای حاشیه تالاب، همچنان یکی از منابع اصلی درآمد خانوار به است.
سیداسماعیل موسوی، سرپرست اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شادگان در گفتوگو با ایلنا، ثبت ملی این شهرستان را نتیجه سالها تلاش هنرمندان صنایعدستی منطقه دانست و گفت: پس از سالها تلاش هنرمندان در عرصه صنایعدستی و رشته حصیربافی، جایگاه شادگان در سطح ملی ثبت شد و در خردادماه ۱۴۰۵ معاونت صنایعدستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی این عنوان را به صورت رسمی اعلام کرد.
وی این موفقیت را فراتر از یک عنوان اداری توصیف کرد و افزود: ثبت شادگان به عنوان شهر ملی حصیربافی دستاوردی است که میتواند هنر دست حصیربافان این شهرستان را در سطح ملی به نمایش بگذارد و گامی مهم در معرفی و توسعه مشاغل خرد باشد؛ موضوعی که اهمیت این هنر ریشهدار و پیوند آن با هویت تاریخی مردم دیار نخلستان را نشان میدهد.
هنری برخاسته از تالاب و نخلستان
حصیربافی در شادگان پیشینهای چند صد ساله دارد و شرایط طبیعی منطقه مهمترین عامل شکلگیری آن بوده است. وجود نخلستانهای وسیع، نیزارهای تالاب شادگان و دسترسی آسان به الیاف طبیعی باعث شده است مردم این منطقه از گذشتههای دور، مواد اولیه مورد نیاز خود را از طبیعت پیرامون تأمین کنند و با بهرهگیری از دانش بومی، انواع محصولات کاربردی را تولید کنند.
سرپرست اداره میراث فرهنگی شادگان در این باره گفت: حصیربافی ریشه در فرهنگ عربی منطقه دارد و در شادگان تنها یک هنر نیست، بلکه یک سنت دیرینه محسوب میشود. زندگی تالابی و نخلستانی مردم این شهرستان و دسترسی به نی، برگ و الیاف نخل و سایر گیاهان، زمینه شکلگیری این هنر را از گذشتههای دور فراهم کرده است.
به گفته او، امروز این هنر همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و به یکی از مهمترین مشاغل خانگی شهرستان تبدیل شده است.
شادگان بیش از دو هزار حصیرباف دارد
براساس آمار اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شادگان، اکنون بیش از دو هزار هنرمند در رشته حصیربافی در این شهرستان فعالیت میکنند و چهار تعاونی رسمی صنایعدستی نیز در این حوزه مشغول فعالیت هستند.
موسوی با اشاره به نقش اقتصادی این هنر گفت: حصیربافی امروز از یک مهارت سنتی فراتر رفته و به یکی از مهمترین مشاغل خانگی منطقه تبدیل شده است. این مهارت نسل به نسل در خانوادهها منتقل میشود و بسیاری از زنان و خانوادههای شادگانی از طریق تولید محصولات حصیری بخشی از درآمد خود را تأمین میکنند.
او افزود: حصیربافی در شادگان در واقع پیوندی میان نخل و هویت مردم این منطقه است و میتوان آن را یکی از مهمترین جلوههای میراث فرهنگی ناملموس جنوب ایران دانست.
سرپرست اداره میراث فرهنگی شادگان نیز با تأکید بر همین موضوع گفت: اکنون که شادگان عنوان شهر ملی حصیربافی را به دست آورده، انتظار میرود با بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی و فرهنگی پیشرو، جایگاه خود را در سطح ملی تثبیت کند. البته استمرار این جایگاه نیازمند توجه ویژه مسئولان و اجرای برنامههای حمایتی است.
وی افزود: اگر این حمایتها تداوم داشته باشد، شادگان میتواند در رقابت با استانهای پیشرو در حوزه حصیربافی مانند سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، خراسان جنوبی و کرمان، سهم بیشتری از بازار صنایعدستی کشور را به دست آورد و زمینه رونق کسبوکار هزاران حصیرباف منطقه را فراهم کند.
گفتنی است، شادگان در جنوب استان خوزستان و در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری اهواز قرار دارد؛ شهرستانی که بخش مهمی از شهرت خود را مدیون تالاب بینالمللی شادگان است؛ یکی از بزرگترین تالابهای ایران که در فهرست کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده و به دلیل تنوع زیستی، زیستگاه صدها گونه پرنده، آبزی و گیاهان بومی شناخته میشود.
اقتصاد سنتی شادگان از گذشته بر سه پایه کشاورزی، نخلداری و صیادی استوار بوده و همین شرایط طبیعی، زمینه شکلگیری بسیاری از صنایعدستی وابسته به طبیعت، از جمله حصیربافی را فراهم کرده است. وفور درختان نخل و نیزارهای گسترده تالاب، مواد اولیه این هنر را به آسانی در اختیار مردم قرار داده و موجب شده حصیربافی به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره مردم منطقه تبدیل شود.
در بسیاری از خانههای شادگان، بهویژه در روستاهای حاشیه تالاب، هنوز هم زنان و مردان خانواده در کنار یکدیگر به بافت انواع سبد، زنبیل، زیرانداز، سفره، بادبزن، ظروف سنتی و دیگر محصولات حصیری مشغول هستند؛ محصولاتی که علاوه بر تأمین نیازهای محلی، راه خود را به بازارهای استان خوزستان و دیگر نقاط کشور نیز باز کردهاند.
