تخریب «پادگان روسها» در سبزوار؛ شهرداری متهم، میراث فرهنگی معترض
بنای واجد ارزش های ثبت ملی موسوم به تاریخی «پادگان روسها» در سبزوار، از آثار واجد ارزش تاریخی مربوط به اواخر دوره قاجار و پهلوی اول، صبح روز چهارشنبه با ورود یک دستگاه لودر و بدون مجوز میراث فرهنگی تخریب شد. این اقدام در روز روشن و در جریان عملیات عمرانی صورت گرفت و واکنش فوری اداره میراث فرهنگی شهرستان و ورود قضایی را به دنبال داشت.
به گزارش خبرنگار ایلنا، مجتبی کاویانی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سبزوار نیز با ابراز تأسف از تخریب پادگان روسها افزود: «این بنا یکی از بناهای واجد ارزش تاریخی سبزوار محسوب میشد و اعلام جرم میراث فرهنگی علیه تخریبکنندگان آن قطعی است».
وی با اشاره به پیشینه تاریخی بنا افزود: «معماری این بنا متعلق به دوره پهلوی اول بوده و در زمان اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی دوم، ارتش روسیه برای مدتی در این مکان مستقر شده است. به همین دلیل این بنا در میان مردم با عنوان پادگان روسها شناخته میشود.»
کاویانی تأکید کرد: این اثر در لکهگذاری طرح بازنگری بافت تاریخی سبزوار بهعنوان یک اثر واجد ارزش تاریخی مشخص شده بود و تخریب آن جرم است.
او گفت: «ثبت نشدن یک بنا در فهرست آثار ملی به معنای نادیده گرفتن ارزش تاریخی آن نیست. این بنا از لکههای تاریخی شهر سبزوار به شمار میرفت.»
وی همچنین از متواری شدن راننده لودر پس از تخریب خبر داد و گفت: او به زودی شناسایی و برخورد قانونی لازم با وی صورت خواهد گرفت.
واکنش مدیرکل ثبت آثار تاریخی
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی، نیز در واکنش به این تخریب، شهرداری سبزوار را مقصر دانست.
او گفت: «سالها بود چنین موردی ندیده بودیم که بخشی از هویت یک شهر به این شکل از بین برود».
ایزدی با اشاره به بازنگری محدوده بافت تاریخی سبزوار در سال ۱۴۰۳ اظهار کرد: «در این بازنگری، اجزا و عناصر تاریخی نیز مشخص شده و این پلاک به صورت لکهگذاری شده در طرح آمده و اعلام شده که تابع ضوابط و مقررات قانونی است. بنابراین هیچ دستگاهی نمیتواند ادعا کند که از موضوع اطلاع نداشته است».
او افزود: شهرداری سبزوار «با وجود تأکید کارشناس خود بر استعلام از میراث فرهنگی، بدون طی مراحل قانونی به مالک اعلام کرده بنا را تخریب کند».
ورود قضایی و توقف عملیات
در پی این تخریب، دادستانی سبزوار بلافاصله به موضوع ورود کرد. روابط عمومی دادسرای عمومی و انقلاب سبزوار اعلام کرد: «دادستان سبزوار به ماجرای تخریب 'پادگان روسها' ورود قاطع کرده است و عملیات متوقف و آمران و عاملان تحت پیگرد قرار گرفتند».
بر اساس این گزارش، ادوات و تجهیزات مورد استفاده در تخریب نیز توقیف شده و پرونده قضایی در این خصوص تشکیل شده است. همه آمران و عاملان دخیل احضار شده و تحت تعقیب قضایی قرار گرفتهاند.
ایزدی در ادامه با تأکید بر ارزش بالای تاریخی این بنا گفت: «تخریب این اثر با توجه به معماری و جزئیات معماری و تزیینات و دوره احداث، بیشک یک اثر با ارزشهای بالای تاریخی است و تخریب آن جرم است. در این مورد تخلف شهرداری سبزوار در تخریب پادگان روسها کاملاً محرز است».
او همچنین تصریح کرد که «تخریب بدون استعلام میراث فرهنگی و با چنان سرعت عجیب و غریبی انجام شده که عملاً چیزی از بنا باقی نمانده است. برای تخریب این بنا هیچ توجیهی وجود ندارد و پیگیری قضایی میشود».
ابعاد حقوقی و لزوم حفاظت
بر اساس قوانین حفاظت از میراث فرهنگی ایران، هرگونه اقدام در حریم آثار تاریخی که موجب لطمه به اثر شود، تخلف محسوب میشود و برای آن علاوه بر اعاده وضعیت، مجازات حبس یا جزای نقدی در نظر گرفته شده است.
همچنین تخریب بناهای تاریخی که در فهرست آثار ملی ثبت شده باشند، جرم محسوب و مرتکب به حبس محکوم میشود. در این پرونده نیز، با وجود اینکه بنا در فهرست آثار ملی ثبت نشده بود، در طرح بازنگری بافت تاریخی سبزوار بهعنوان اثر واجد ارزش لکهگذاری شده بود و تخریب آن بدون استعلام از میراث فرهنگی، نقض صریح ضوابط قانونی به شمار میرود.
تخریب «پادگان روسها» در شرایطی رخ داد که این بنا نهتنها یک اثر معماری از دوره پهلوی اول محسوب میشد، بلکه به دلیل میزبانی از ارتش روسیه در جریان اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، بخشی از حافظه تاریخی و هویت شهری سبزوار را شکل داده بود.
ایزدی با اشاره به این ابعاد گفت: «این بنا در ابتدا گاراژ بوده و در سالهای مختلف کاربریهای متفاوتی داشته است. در مقطعی با عنوان ژاندارمری مورد استفاده قرار گرفته و حتی زمانی نیز نیروهای روسی در آن مستقر بودند. همین سه مقطع، بخشی از حافظه شهری و نوستالژی مردم را شکل داده است».
پرونده تخریب «پادگان روسها» اکنون در دادسرای سبزوار در جریان است و مقامات قضایی وعده پیگیری جدی تخلف را دادهاند. این حادثه بار دیگر ضرورت نظارت مؤثر بر آثار واجد ارزش تاریخی خارج از فهرست ثبت ملی و تعامل الزامی نهادهای شهری با میراث فرهنگی پیش از هر اقدام عمرانی را برجسته میکند.
