آهنگساز نمایش «کلاغها» در گفتگو با ایلنا مطرح کرد:
از اجرای موسیقی زنده در نمایشهای کودک حمایت کنیم/ موسیقی نمایش کودک باید شاد، پویا، ریتمیک و پرتحرک باشد/ حمایتهای خوبی از گروه شد
مسعود ضربی، آهنگساز، نوازنده و مدرس ویولن، با تأکید بر اهمیت موسیقی در تئاتر کودک گفت: موسیقی این گونه نمایشی باید شاد، پویا، ریتمیک و پرتحرک باشد تا بتواند ذوق شنیدن و دیدن را در کودکان ایجاد و توجه آنها را به نمایش جلب کند. او با اشاره به ساخت ۱۸ قطعه بلند و کوتاه برای نمایش «کلاغها» افزود: کار کردن با کودکان توانیاب نیازمند تمرین و صبر بیشتری است و یکی از مهمترین چالشهای او در این پروژه، آموزش و تمرین قطعات موسیقی با بازیگران این نمایش بوده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، موسیقی در تئاتر کودک صرفاً عنصری برای همراهی با بازی و تصویر نیست و در بسیاری از آثار میتواند به یکی از ابزارهای اصلی روایت تبدیل شود. در نمایشهای موزیکال، این نقش پررنگتر است؛ چراکه موسیقی باید همزمان با حرکت بازیگران، میزانسن، ریتم صحنه و روند داستان پیش برود و بتواند ارتباط مستقیمی با مخاطب کودک برقرار کند.
نمایش «کلاغها» به کارگردانی علیرضا شریفینیا، اثری موزیکال است که موسیقی بخش مهمی از ساختار آن را تشکیل میدهد. این اثر با حضور بازیگران کودک، بزرگسال و توانیاب شکل گرفته و موسیقی آن نیز متناسب با فضای نمایش و ویژگیهای بازیگران طراحی شده است.
مسعود ضربی، آهنگساز، نوازنده و مدرس ویولن، آهنگسازی این اثر را برعهده داشته و در کنار او زهره یاسریفر به عنوان شاعر و ترانهسرا و سبحان ضربی به عنوان نوازنده کیبورد و افکتور در شکلگیری موسیقی نمایش مشارکت داشتهاند.
فرایند خلق و آمادهسازی موسیقی نمایش حدود یک سال به طول انجامیده و بخش قابل توجهی از این زمان نیز صرف تمرین قطعات با بازیگران توانیاب شده است.
ضربی طی گفتگو با ایلنا در بخشی از صحبتهایش گفت: مخاطب کودک برخلاف تصور رایج، درک عمیقی از موسیقی دارد و نباید به دلیل سن پایین، آثار موسیقایی ساده و کمکیفیت در اختیار او قرار گیرد. او همچنین اجرای زنده موسیقی را یکی از نقاط قوت این نمایش میداند و امیدوار است در آینده حمایت از آهنگسازان و موسیقی زنده در تئاتر افزایش پیدا کند.
موسیقی یک نمایش کودک چه تفاوتی با موسیقی فیلم یا نمایش بزرگسال دارد؟ و شما در نمایش «کلاغها» چه ملاحظات ریتمیک و ملودیکی را در نظر گرفتید؟
موسیقی نمایش کودک، به لحاظ ملاحظاتی که باید برای کودکان در نظر گرفت، باید شاد، پویا، ریتمیک و پرتحرک باشد تا در کودکان ذوق شنیدن و دیدن ایجاد کند، توجه آنها را به نمایش جلب کند و برایشان ایجاد انگیزه کند. وقتی برای کودک موسیقی میسازیم، باید ویژگیهای مخاطب را در نظر داشته باشیم. کودک باید بتواند با موسیقی ارتباط برقرار کند و این ارتباط باعث شود که با فضای نمایش همراه شود. بنابراین ریتم، پویایی و جذابیت موسیقی اهمیت زیادی دارد.
با توجه به اینکه نمایش «کلاغها» یک اثر موزیکال است، چند قطعه موسیقی و ترانه در این اثر داریم و کدام یک بیشترین زمان تمرین و اجرا را گرفت؟
در نمایش «کلاغها» تعداد ۱۸ قطعه بلند و کوتاه ساخته شده است. بعضی از قطعات با اقتباس از آهنگهای قدیمی ساخته شدهاند و تنظیم جدید دارند و بقیه قطعات کاملاً جدید هستند. تقریباً تمام آهنگها تمرین زیادی داشتند، چون کار کردن با بچههای توانیاب نیاز به تمرین و صبر بیشتری دارد. با این حال، برای قطعه ابتدای نمایش، قطعه «بر پامون» و قطعه انتهای نمایش، بیشترین تمرین را انجام دادیم. در واقع روند کار فقط به ساخت موسیقی ختم نمیشد و بعد از ساخته شدن قطعات، باید آنها را با بچهها تمرین میکردیم تا بتوانند در اجرای نهایی به هماهنگی لازم برسند.
تعامل شما با کارگردان اثر علیرضا شریفینیا برای هماهنگی موسیقی با حرکت بازیگران و ریتم صحنه، چگونه بود؟ آیا بخشهایی از موسیقی بر اساس میزانسنها تغییر کرد؟
تعامل با جناب شریفینیا بسیار عالی بود. در تمامی مراحل، نظرات ایشان و همسر محترمشان بسیار راهگشا بود و ما در روند تولید موسیقی همفکری زیادی داشتیم. بخشهای زیادی از موسیقی بر اساس میزانسنها ساخته شدند. یعنی حرکت بازیگران و اتفاقاتی که روی صحنه رخ میداد، در ساخت موسیقی تأثیر داشت. این هماهنگی برای ما اهمیت داشت تا موسیقی بتواند با میزانسنها و ریتم اجرای نمایش همراه باشد.
با توجه به حضور زهره یاسریفر به عنوان ترانهسرا و سبحان ضربی به عنوان نوازنده، فرایند خلق یک قطعه موسیقایی از ایده تا ضبط نهایی چقدر طول کشید؟
شاعر، ترانهسرا و نوازنده این نمایش، خانم زهره یاسریفر، همسر بنده هستند و نوازنده کیبورد و افکتور هم سبحان عزیز، فرزندمان، بود. این دو نفر در خلق آثار این نمایش کمک بسیاری به من کردند و هم فکریهای زیادی با هم داشتیم. فرایند تولید آثار این نمایش تقریباً یک سال طول کشید. در این مدت، ایدهها شکل گرفتند، موسیقی و ترانهها آماده شدند و بعد در روند تمرین و اجرای نمایش با یکدیگر هماهنگ شدند. همکاری خانوادگی ما در این پروژه هم تجربه خوبی بود و باعث شد در مراحل مختلف تولید موسیقی بتوانیم درباره قطعات، ترانهها و شیوه اجرای آنها با هم صحبت و تبادل نظر کنیم.
آیا در این اثر از سازهای زنده استفاده میکنید یا موسیقی از پیش ضبطشده؟ انتخاب شما چه تأثیری بر فضای زنده نمایش داشت؟
در این اثر از ساز اصیل و زنده استفاده میکنیم که ذوق و شوق فزایندهای در بینندگان ایجاد میکند و با حالت ضبط شده تفاوت بسیاری دارد. وقتی موسیقی به صورت زنده اجرا میشود، بخشی از اتفاقی است که همان لحظه روی صحنه رخ میدهد. مخاطب فقط صدای ضبط شده نمیشنود، بلکه اجرای ساز را هم در فضای نمایش احساس میکند. به نظرم این موضوع در تئاتر اهمیت زیادی دارد و میتواند فضای متفاوتی برای مخاطب ایجاد کند.
وضعیت موسیقی تئاتر کودک را در ایران چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا آهنگسازان به اندازه کافی به این حوزه وارد شدهاند؟
موسیقی تئاتر کودک وضعیت خوبی ندارد و این موضوع تا حد زیادی به کم توجهی به این حوزه بر میگردد. گاهی با موسیقیهای بسیار ساده، ضعیف یا الکترونیک در کودکان حس رخوت ایجاد میکنیم و باید بدانیم که کودکان هم مانند بزرگسالان دارای درک و فهم عمیق هستند. کودکان از همان ابتدای تولد با شنیدن یک قطعه موسیقی خوب و عالی از خودشان واکنش نشان میدهند. بنابراین باید به این موضوع توجه شود و کیفیت موسیقیای که برای کودکان تولید میکنیم، جدی گرفته شود. موسیقی غذای روح انسان است و چه عالی که این غذا، غذای سالم و خوبی باشد. اگر قرار است برای کودکان موسیقی تولید کنیم، باید این موسیقی از کیفیت لازم برخوردار باشد. به نظرم آهنگسازان به این حوزه توجه زیادی نکردهاند و یکی از دلایل آن هم مسائل مالی و تجاری کار است که همه ما از آن اطلاع داریم. وقتی شرایط اقتصادی مناسب نباشد، طبیعی است که بخشی از هنرمندان کمتر وارد این حوزه شوند.
بزرگترین چالش شما به عنوان آهنگساز برای نمایش «کلاغها» چه بود؟
بزرگترین چالش من به عنوان آهنگساز این نمایش، کار کردن با بچههای توانیاب بود. هر کدام از بچهها مسائل و مشکلات خودشان را داشتند و همین موضوع باعث میشد آموزش و تمرین قطعات نیازمند صبر و حوصله بیشتری باشد. گاهی به بعضی از بچهها باید مسائل اولیه موسیقی، مثل ریتم، را هم آموزش میدادم. بنابراین بخش مهمی از کار، آموزش و تمرین با بچهها بود. باید با هرکدام از آنها متناسب با شرایط خودش کار میکردیم. البته این موضوع در کنار سختیهایی که داشت، برای من تجربه ارزشمندی بود و باعث شد نگاه متفاوتی نسبت به روند کار با بازیگران توانیاب پیدا کنم.
نقش ترانهها در انتقال پیام داستان نادر ابراهیمی را چطور دیدید؟ آیا ترانهها کاملاً وفادار به داستان بودند یا تفسیر آزادانهای داشتید؟
اشعار و ترانهها توسط همسر بنده، خانم زهره یاسریفر، سروده شدهاند و کاملاً در انتقال پیام داستان در سراسر نمایش نقش فعالی دارند. این ترانهها کاملاًدر راستای داستان نمایش سروده شدهاند. بنابراین ترانهها فقط برای ایجاد تنوع یا جذابیت موسیقایی در نمایش قرار نگرفتهاند، بلکه در انتقال پیام داستان هم نقش دارند و با اتفاقات نمایش همراه هستند.
بازخورد کودکان نسبت به موسیقی در تمرینات یا اجراهای قبلی چگونه بود؟ آیا قطعهای وجود داشت که به شدت مورد استقبال قرار گیرد؟
بازخورد کودکان بسیار جالب بود. با شروع نمایش، شروع به دست زدن میکردند. حتی در جایی که قطعه غمگینی هم داشتیم، باز دوست داشتند دست بزنند و شادی کنند. در مجموع تمام قطعات مورد توجه قرار گرفتند، اما قطعات شاد بیشتر مورد استقبال قرار گرفتند. این واکنش کودکان برای ما بسیار جالب بود و نشان میداد که موسیقی توانسته با آنها ارتباط برقرار کند.
آیا در مشهد فضای مناسبی برای آهنگسازان تئاتر و اجرای زنده موسیقی صحنهای وجود دارد؟
امیدوارم حمایتها از آهنگسازان و اجرای موسیقی زنده بیشتر شود. در مشهد، همکاری با گروه «کلاغها» هم سختیهای زیادی داشت و هم جذابیتهای فراوان. فضای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بسیار عالی بود و حمایتهای خیلی خوبی از ما شد. این حمایتها برای گروه اهمیت داشت و باعث شد بتوانیم کار را با شرایط مناسبتری پیش ببریم. امیدوارم چنین حمایتهایی در آینده بیشتر شود و موسیقی زنده هم در تئاتر، به خصوص تئاتر کودک، جایگاه بیشتری پیدا کند.
همکاری با گروه «کلاغها» چه تفاوتی با تجربههای قبلی شما در تئاتر داشت؟
همکاری با گروه «کلاغها» هم سختیهای زیادی داشت و هم جذابیتهای فراوان. همانطور که گفتم، کار با بچههای توانیاب به تمرین و صبر بیشتری نیاز داشت، اما در کنار این دشواریها، تجربه بسیار خوبی هم بود. فضای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان هم بسیار عالی بود و حمایتهای خوبی از ما شد. برای من حضور در چنین فضایی و کار کردن با این گروه تجربه ارزشمندی بود.
اگر این نمایش در جشنوارههای ملی یا بینالمللی اجرا شود، آیا موسیقی آن را بازآرایی یا بومیسازی میکنید؟
شاید متناسب با اجراهای دیگر، چه اجراهای ملی و چه بینالمللی، هم موسیقی جدیدی اضافه شود و هم تنظیم جدیدی انجام شود. اگر شرایط اجرا یا فضای جشنواره متفاوت باشد، میتوان متناسب با آن تغییراتی در موسیقی ایجاد کرد. این تغییرات میتواند شامل اضافه شدن قطعات جدید یا تنظیم دوباره بعضی از قطعات باشد.
به نظر شما چه سبک یا ژانر موسیقایی برای تئاتر کودک جذابتر است؟
برای کودکان باید مخلوطی از موسیقیهای شاد و جذاب داشته باشیم که کودکان را به تماشای نمایشها و تئاترها بکشاند. مهم این است که موسیقی بتواند با کودک ارتباط برقرار کند و متناسب با فضای نمایش باشد. در عین حال، نباید تصور کنیم چون مخاطب کودک است، میتوان کیفیت موسیقی را نادیده گرفت. کودک هم مخاطبی است که موسیقی را درک میکند و باید برای او اثر مناسب و باکیفیت تولید کنیم.
آیا برای تولید آلبوم موسیقی این نمایش یا انتشار نتهای آن برنامهای دارید؟
انشالله تولید آلبوم موسیقی این نمایش و انتشار نتها را در آینده انجام میدهیم. این کار میتواند باعث شود موسیقی نمایش فقط به زمان اجرا محدود نماند و آثار تولیدشده امکان انتشار و استفاده بیشتری پیدا کنند. امیدوارم بتوانیم این برنامه را در آینده عملی کنیم.
چشمانداز خود را به عنوان آهنگساز تئاتر کودک در ایران چگونه میبینید؟ آیا قصد همکاری با سایر مراکز فرهنگی را دارید؟
امیدوارم تئاتر کودک در ایران رونق بیشتری بگیرد و بچهها بیشتر با این هنر آشنا شوند. به نظرم تئاتر کودک ظرفیت زیادی دارد و باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد. اگر حمایت بیشتری از این حوزه صورت بگیرد، هم گروههای نمایشی میتوانند فعالیت بیشتری داشته باشند و هم آهنگسازان فرصت بیشتری برای کار در این زمینه پیدا میکنند. امیدوارم موسیقی تئاتر کودک هم جدیتر گرفته شود و اجرای موسیقی زنده در نمایشها بیشتر مورد حمایت قرار بگیرد. در مورد ادامه همکاری با جناب شریفینیا هم باید بگویم که اگر تئاتر و موسیقی هم نباشد، ایشان و خانواده محترمشان از دوستان بسیار خوب بنده و همسرم هستند. بنابراین ارتباط ما فقط به این نمایش و همکاری هنری محدود نمیشود.
و سخن آخر؟
از شما هم سپاسگزارم که پیگیر این موضوعات هستید و درباره تئاتر کودک و موسیقی آن گفتگو میکنید. امیدوارم این حوزه بیشتر دیده شود و شرایط برای فعالیت هنرمندان و تولید آثار باکیفیت فراهم شود.
