ارائه خدمات آرشیو آنلاین در دوران جنگ

به گزارش خبرنگار ایلنا، به گفته معاون کتابخانه ملی، این کتابخانه ظرفیت محدودی برای خدمات‌رسانی دارد و به همین روی تنها دارندگان مدرک کارشناسی ارشد و دانشجویان این مقطع به بالا می‌توانند عضو کتابخانه ملی شوند. همچنین او بر حفظ امنیت سایبری آرشیو آنلاین کتابخانه ملی تاکید کرد.

رئیس کتابخانه ملی گفت: آرشیوی که در کتابخانه ملی از آثار مکتوب نگهداری می‌شود قدمت ۷۰۰ ساله دارند.

نشست خبری روز روابط عمومی و ارتباطات صبح امروز، ۲۸ اردیبهشت ماه در سالن سخن سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

در این نشست سید محمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتال، رضا مالکی،  معاون توسعه مدیریت و منابع، غلامرضا امیرخانی، رئیس کتابخانه ملی ایران، علیرضا دباغی، معاون اسناد ملی و... حضور یافته و به پرسش‌های خبرنگاران پاسخ دادند.

در ابتدای این نشست غلامرضا امیرخانی، مدیرعامل سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران درخصوص فعالیت‌های این مجموعه بیان کرد: در بسیاری از کشور‌ها کتابخانه‌ها و مراکز نگهداری اسناد دو مجموعه جداگانه‌اند، اما در نقاط دیگری مانند کانادا، مصر و ایران اسناد و کتابخانه ملی یک سازمان واحد است که در کشورمان از سال ۱۳۸۱ این اتفاق افتاده است.

 او افزود: وظیفه اصلی سازمان کتابخانه ملی، حفظ، نگهداری، سامان‌دهی، اشاعه و اطلاع‌رسانی از میراث مکتوب کشور است و بخش عمده دیگر کار ما، در ارتباط با آن چیزی است که سابقه اداری کشور است. یعنی هر آن چیزی که در موسسات دولتی و حکومتی رقم خورده است باید تماما در یک پروسه زمانی به کتابخانه ملی منتقل شود.

امیرخانی با اشاره به قدیمی‌ترین اسناد کتابخانه ملی بیان کرد: قدمت این آثار از دوره مغول، ایلخانان، دوره صفوی تا افشار و زند و قاجار و پهلوی و جمهوری اسلامی است.

رئیس کتابخانه ملی به نگهداری تاریخچه اداره کشور پرداخت و با بیان اینکه روزانه از هزار و 900 تا 2 هزار و 200 نفر مراجعه کننده از خدمات کتابخانه ملی استفاده می‌کنند، گفت: به عنوان بزرگترین کتابخانه کشور مفتخر به میزبانی مستمر از پژوهشگران هستیم.

امیرخانی در پاسخ به امکان خدمات‌دهی به نقاط مختلف ایران در کتابخانه ملی توضیح داد: همه کتابخانه‌های ملی در سطح جهان یک شعبه در مرکز کشور‌ها دارند که درصد محدودی از پژوهشگران به آنها رجوع می‌کنند و این یک روند استاندارد در دنیا است. به دلیل عدم وجود کتابخانه استاندارد مختلف در کشورمان بخش گسترده جامعه نخبگانی از کتابخانه ملی انتظار سرویس‌دهی گسترده دارند و ما با افتخار ما این خدمات و سرویس‌دهی را انجام می‌دهیم.

امیرخانی با انتقاد از وضعیت ساخت کتابخانه‌های عمومی در تهران بیان کرد: در ۲۰ سال اخیر، کتابخانه عمومی استاندارد قابل توجهی در تهران ساخته نشده است. کتابخانه‌های عمومی تهران عمدتا مربوط به قبل از انقلاب یا دهه هفتاد هستند و عملا همه وظایف بر دوش کتابخانه ملی افتاده است. متولیان کشور باید به این قضیه بپردازند.

کتابخانه ملی، میراث‌دار نسخ خطی و میراث مکتوب کشور

در ادامه رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی درباره تعداد نسخ خطی فارسی در خارج از کشور و میزان تعامل سازمان با سایر کشور‌ها در این حوزه، گفت: کتابخانه ملی به عنوان میراث‌دار نسخ خطی و میراث مکتوب کشور، همواره در جهت گردآوری منابع مرتبط با نسخ فارسی در داخل ایران از طریق خرید و اهدا اقدام کرده است.

او افزود: در خارج از کشور به ویژه در هند و پاکستان، منابع بسیار غنی از نسخ خطی فارسی وجود دارد. آخرین اقدام جدی کتابخانه ملی در این زمینه، مربوط به کتابخانه «گنج بخش» در پاکستان است که نزدیک به ۱۷ هزار نسخه خطی دارد.

معاون کتابخانه ملی با تاکید بر فهرست‌نویسی این نسخ گفت: نزدیک به ۳ هزار نسخه آخر این مجموعه، توسط یکی از اساتید فهرست‌نویسی شده است. ما پارسال اهتمام جدی داشتیم که این کار انجام شود و مقدمات آن فراهم گردید. هفته گذشته نیز با ایشان صحبت کردم و یکی از کار‌های جدی امسال، فهرست‌نویسی تکمیلی این ۳ هزار نسخه خطی است.

شهرابی در ادامه گفت: اگر این کار انجام شود، گام بسیار خوبی در جهت حفظ و حراست از میراث زبان فارسی در خارج از کشور برداشته خواهد شد.

او با اشاره به نسخ خطی در آسیای صغیر (آناتولی) و شبه‌قاره هند بیان کرد: در مورد شبه‌قاره، دوستانی که قبلا در این حوزه فعالیت می‌کردند، کار‌هایی انجام داده‌اند. با یکی از همکارانی که نسبت به گردآوری فهرست نسخ خطی شبه‌قاره هند اقدام کرده، صحبت کرده‌ایم تا کل بانک اطلاعاتی ایشان را در اختیار بگیریم.

شهرابی تاکید کرد: کتابخانه ملی به عنوان یک مرجع، لازم است همه رکورد‌های اطلاعاتی این آثار را ثبت و ضبط کند و در اختیار پژوهشگران قرار دهد. وقتی کار فهرست‌نویسی توسط دیگران انجام شده، نیازی نیست خودمان مستقیماً وارد کار شویم. قرار است این بانک اطلاعاتی به عنوان یکی از نیاز‌های کشور، به بانک اطلاعاتی کتابخانه ملی اضافه شود.

شعبه دوم در سی تیر

پس از آن رضا ملکی، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در پاسخ به پرسشی درباره راه‌اندازی شعبه دوم کتابخانه ملی در ساختمان سی تیر توضیح داد: زمانی که آقای امیرخانی به عنوان رئیس سازمان منصوب شدند، بحث راه‌اندازی ساختمان سی تیر به عنوان شعبه دوم کتابخانه ملی مطرح شد.

او با اشاره به وجود دو نهاد در این ساختمان تصریح کرد: در ساختمان سی تیر، دو مجموعه حضور داشتند؛ یکی باغ موزه علوم و فنون و دیگری کتابخانه مجلس که دستگاه چاپ در آنجا قرار داشت. خوشبختانه موضوع با موزه و اسناد مجلس رایزنی شد و اکنون دستگاه‌ها در حال انتقال هستند.

معاون توسعه مدیریت و منابع خاطرنشان کرد: ان‌شاالله تا ماه آینده، ساختمان سی تیر به طور کامل در اختیار کتابخانه ملی قرار می‌گیرد و کار‌های بازسازی و راه‌اندازی شعبه دوم کتابخانه ملی با سرعت انجام خواهد شد.

او در مورد زمان بازسازی این ساختمان گفت: با توجه به صحبت آقای دکتر امیرخانی مبنی بر ایجاد فضایی نوستالژیک از کتابخانه ملی قدیم در این مکان، پروسه بازسازی را حدود ۶ ماه تا یک سال در نظر بگیرید.

خدمات رسانی کتابخانه ملی در زمان جنگ

رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی در پاسخ به این پرسش خبرنگار ایلنا که در زمان جنگ و دورانی که کتابخانه ملی تعطیل است، خدمات آنلاین به پژوهشگران ارائه می‌شود یا خیر، بیان کرد: در دوران جنگ اینترنت کشور قطع بود. بنابراین قادر به خدمات‌رسانی آنلاین نبودیم. زمانی که اینترنت ملی متصل شد، ماهم خدمات آنلاین را به اعضای خود ارائه کردیم.

حفاظت از امنیت سایبری کتابخانه ملی

او در پاسخ به پرسش دیگر خبرنگار ایلنا مبنی بر حفظ امنیت ملی و جلوگیری از حملات سایبری به آرشیو آنلاین کتابخانه ملی در زمان جنگ و پس از آن، بیان کرد: همواره تلاش می‌کنیم امنیت سایبری کتابخانه ملی را ارتقا داده و از حملات سایبری جلوگیری کنیم. به همین منظور تیم خوبی از کارشناسان و متخصصان این امر در کتابخانه ملی مستقر هستند.

کتابخانه ملی ظرفیت محدودی برای خدمات رسانی دارد

شهرابی در پاسخ به پرسش دیگری از خبرنگار ایلنا درباره این‌که چرا فقط فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد به بالا می‌توانند عضو کتابخانه ملی شده و دیگران چنین حقی ندارند، بیان کرد: هم اکنون بیش از 2 هزارنفر از سالن‌ها و خدمات کتابخانه ملی به صورت حضوری استفاده کرده و عضو کتابخانه ملی هستند.

او افزود: بیش از این تعداد نه گنجایش داریم و نه امکان خدمات رسانی. کتابخانه‌های ملی در سراسر دنیا مختص عموم مردم نبوده و کتابخانه‌های عمومی هستند که باید به عموم خدمات‌رسانی کنند. وظیفه کتابخانه‌های ملی خدمات‌رسانی به پژوهشگران و دانشجویان است. البته دانشجویان کارشناسی ارشد نیز امکان عضویت در کتابخانه ملی را دارند.

شهرابی گفت: با اینهمه عضویت یک ماهه برای دارندگان دیپلم به بالا درنظرگرفته‌ایم تا از منابع کتابخانه برای تحقیقات خود استفاده کنند. در نظر داریم برای خبرنگاران نیز امکان عضویت در کتابخانه ملی را فراهم کنیم.