تکصدایی در رسانه ملی برای کشور خطرناک است/ ما باید شجاعت شنیدن نظرات مختلف را داشته باشیم

بیژن نفیسی کارشناس رسانه، مدرس و پیشکسوت روزنامه‌نگاری در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره عملکرد رسانه ملی در روزهای جنگ تحمیلی سوم اظهار کرد: جنگ شرایط ویژه‌ای در کشور رقم می‌زند و ما باید انتظارات خود را مطابق شرایط مطرح کنیم و همه ابزارهایی که در دست داریم را مدنظر داشته باشیم و بعد درباره عملکردها قضاوت کنیم. با وجود زحماتی که برای عملکرد مطلوب رسانه‌ای صورت گرفت به نظر من لازم بود ما بهتر از این عمل می‌کردیم و این شرایط را بهتر از قبل پیش‌بینی می‌کردیم. در شرایطی که اینترنت قطع بود رسانه ملی باید به شکلی عمل می‌کرد که بتواند جایگزین همه رسانه‌ها شود.

نفیسی خاطرنشان کرد: در حالیکه ما رسانه‌های داخل را با قطعی اینترنت ضعیف کردیم، رسانه‌های خارجی با قدرت به فعالیت خود ادامه می‌دادند و مردم از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای می‌توانستند به آن‌ها دسترسی داشته باشند. از آنجا که خودمان مرجعیت رسانه‌ای را به بیرون از مرزهای کشورمان برده‌ایم باید تلویزیون کشورمان عملکردی داشته باشد که این مرجعیت به داخل برگردد.

این پیشکسوت رسانه‌ای تصریح کرد: مشخصاً پیش از جنگ این شرایط پیش‌بینی شده بود، حتی دوره‌های آموزشی برای روزهای بحرانی در نظر گرفته شده بود تا در مدیریت رسانه بهترین عملکرد را داشته باشیم. یکی از مسائل مهم در عملکرد رسانه‌ای روزهای جنگ حضور میدانی رسانه است. در این زمینه با وجود جنگ سختی‌ها و مشکلات بسیاری وجود دارد اما به هر شکل یکی از اولویت‌هاست و خبرنگارها به خصوص از طرف رسانه ملی باید در میدان حضور داشته باشند. در روزهای جنگ یکی از تأکیدات امنیتی این بود که نباید از ویرانی‌ها عکس و فیلم چندانی منتشر شود چرا که دشمن می‌تواند از طریق همان عکس و فیلم‌ها درباره موفقیت یا عدم موفقیت عملیاتش مطلع شود. این تمهیدات امنیتی در شرایطی است که همه می‌دانیم دشمن به تجهیزات بسیار پیشرفته ماهواره‌ای دسترسی دارد و به راحتی می‌تواند از میزان تخریبی که صورت گرفته مطلع شود؛ ما امروز نمی‌توانیم این تصور را بپذیریم که اگر عکسی منتشر نشود و حرفی نزنیم و چیزی نگوییم هیچکس از رخدادها مطلع نمی‌شود.

وی افزود: در چنین شرایطی عملکرد مطلوب این است که ما خودمان در اطلاع‌رسانی سرعت عمل داشته باشیم تا روایت اول متعلق به ما باشد و خودمان از آنچه که اتفاق افتاده صحبت کنیم. اگر تصور این باشد که ما نباید درباره اتفاقات صحبت کنیم تا شاید دشمن هم متوجه نباشد و حرفی از آن نزند، مطمئن باشید که شانسی در رقابت رسانه‌ای نداریم. در روز اول جنگ یک جنایت جنگی رقم می‌خورد و دشمن مدرسه میناب را هدف قرار می‌دهد، ما این جنایت را پوشش دادیم و جهان از مظلومیت کودکان میناب آگاه شد اما به نظر من عملکرد مطلوب این بود که سرعت عملمان در اطلاع‌رسانی درباره این جنایت بیشتر باشد. به نظر من سرعت عمل صداوسیما در پوشش رخدادهای جنگ ضعیف بود و در بسیاری از روایت‌ها دقت لازم وجود نداشت. رسانه قدرتمند، رسانه‌ای است که نه تنها در پوشش اخبار سرعت عمل بالایی دارد بلکه در این شرایط برخی اتفاقات را پیش‌بینی می‌کند و خبرنگارانش برای پوشش آن اتفاقات پیش‌رو آماده هستند. علاوه بر این رسانه ما باید آنقدر معتبر و قدرتمند باشد که تأثیرگذاری‌اش فراتر از مرزها و افکار عمومی دنیا باشد اما من چنین قدرتی در تلویزیونمان نمی‌بینم.

نفیسی خاطرنشان کرد: البته با وجود انتقاداتی که مطرح می‌کنیم باید این نکته را هم در نظر داشته باشیم که تلویزیون ما در برابر طیف گسترده‌ای از رسانه‌های خارجی قرار دارد و نیروی انسانی، امکانات فیزیکی و ابزارهایی که در دست دارد هم محدود است و نمی‌توان انتظار داشت که یک رسانه بتواند آن حجم از رسانه‌های مقابل خود را کنار بزند. باید تأکید کنم انتقاد من متوجه این مسئله است که ما باید از تمام ظرفیتی که داریم استفاده کنیم و تلاشمان بیشتر باشد وگرنه من به کمبودها و تنگناهای موجود آگاه هستم.

این کارشناس رسانه با اشاره به لزوم چند صدایی در تلویزیون، گفت: در هر موضوعی لازم است که رسانه ملی نظرات موافق و مخالف را مطرح کند، صداها نباید بر اساس موضعی که دارند گزینش شوند و سعی تلویزیون باید بر تضارب آرا باشد، سلایق مختلفی در جامعه ما وجود دارد و همه باید احساس کنند که این رسانه صدای آن‌ها را هم می‌شنود و هم بازتاب می‌دهد. به عنوان مثال در مورد جنگ اخیر مردم ایران با هم در این موضوع که به کشورمان تجاوز شده و باید از تمامیت ارضی‌مان دفاع کنیم اتحاد دارند اما درباره موارد جزئی مثل شیوه عملکردمان در این شرایط ممکن است اختلاف نظر وجود داشته باشد. بیان اختلاف نظرها کمک می‌کند تا در برخوردی که نظرات با هم دارند به جمع‌بندی معقول و درستی برسیم و نقاط ضعف و قدرتمان را بهتر متوجه شویم. به نظر من در روزهای جنگ تلویزیون تلاش‌هایی داشت تا مثل گذشته نگاهی یکسویه به مسائل نداشته باشد اما این تلاش کافی نبود و رسانه ملی می‌توانست بهتر از این عمل کند و چند صدایی نمود واضح‌تری در آن داشته باشد.

وی افزود: تکصدایی در رسانه ملی برای کشور خطرات بسیاری دارد، در شرایطی که کشور درگیر جنگ شده ما نیازمند تصمیم‌گیری‌های درست و دقیق هستیم. وقتی ما می‌خواهیم درباره یک رویداد به نتیجه‌گیری مطلوب و معقولی برسیم باید آن را از منابع مختلف خبری دنبال کنیم، هر رویداد را باید از جوانب مختلف دید و پیگیری موضوع از جوانب مختلف ما را به آگاهی بهتری می‌رساند و برای تصمیم‌گیری تسلط بهتری به ما می‌دهد. اگر در رسانه ملی تکصدایی حاکم باشد، این وضعیت می‌تواند در نتیجه‌گیری‌ها هم مشکل ایجاد کند و نکته دیگر این است که تکصدایی اعتبار رسانه را از بین برده و باعث می‌شود که مردم برای دنبال کردن روایت‌های دیگر به رسانه‌های خارجی رجوع کنند. سوق دادن مردم به رسانه‌های خارجی به آن‌ها این فرصت را می‌دهد که اگر نظرات مغرضانه‌ای دارند از فرصت استفاده کنند. ما با قدرت بخشیدن به رسانه‌هایمان باید این فرصت را از رسانه‌های خارجی بگیریم و تلویزیون باید جنبه‌های انتقادی را خودش دنبال کند و از این طریق است که آن رسانه‌ها اصطلاحاً خلع سلاح می‌شوند.

نفیسی تصریح کرد: قطع شدن اینترنت هم با همین نگاه بود که ما نگاه‌ها و نگرش‌های مختلف را حذف کنیم. همانطور که پیش‌تر به آن اشاره کردم دلایلی مثل اینکه قطعی اینترنت برای جلوگیری از انتشار تصاویر جنگ بود چندان قابل قبول نیست. فضای مجازی اتفاقاً می‌توانست در جامعه همبستگی ایجاد کند، نظرات مختلف مطرح می‌شدند و مردم نقطه اشتراکشان که حفظ میهن است را پیدا می‌کردند و با هم در این اصل به همبستگی بیشتری می‌رسیدند.

وی افزود: مردم دنیا در کشورهای مختلف امروز از طریق اینترنت صدای خود را به نقاط دیگر جهان می‌رسانند، ما هم می‌توانستیم از آن استفاده کرده و صدایمان را به دنیا برسانیم اما به جای این کار اینترنت را قطع کردیم و به جایش مسئولان و مقامات به اینترنت دسترسی دارند و در آن اظهارنظر می‌کنند در حالیکه اظهارات مسئولان و مقامات یک کشور تأثیر چندانی بر افکار عمومی جهان ندارد. ما باید شجاعت شنیدن نظرات مختلف را داشته باشیم، با باز بودن فضای مجازی ممکن است نظرات مخالف هم مطرح شوند اما مطمئن باشید در این شرایط نظرات مطلوب بسیار بیشتر است.

این روزنامه‌نگار در پایان تصریح کرد: ما امروز با قطع اینترنت و ضعف‌هایی که تلویزیون دارد نمی‌توانیم صدایمان را به دنیا برسانیم. شواهدی وجود دارد که ما خودمان هم می‌دانیم که تلویزیون مرجعیت رسانه‌ای ندارد؛ نشانه‌های این آگاهی به ضعف رسانه ملی را می‌توان در تلاشی که برای قطع شبکه‌های ماهواره‌ای به وسیله پارازیت صورت گرفته، مشاهده کرد. وقتی ما تلاش می‌کنیم که دسترسی مردم به این شبکه‌ها را قطع کنیم به این معناست که خودمان هم می‌دانیم مردم آن شبکه‌ها را به تلویزیون خودمان ترجیح می‌دهند. ما این روزها شاهد هستیم که اخبار مهم از طریق پیامک به مردم اعلام می‌شوند. همین پیامک‌ها نشان می‌دهد که ما می‌دانیم مردم تلویزیون نمی‌بینند وگرنه درصورتیکه اگر رسانه ملی قدرتمند بود باید به این اطمینان می‌رسیدیم که پیام مدنظر از این طریق به مردم می‌رسد و دیگر نیازی به پیامک نیست.