عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی:
حضور مردم، «منطق سواری رایگان» دشمن را در ایران بیاثر ساخت
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید کرد: حضور حماسی مردم در صحنههای مختلف کشور، نظریات مرسوم آکادمیک غرب نظیر «منطق سواری رایگان» و «زیستسیاست» را با چالش جدی مواجه کرده است.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، حجتالاسلام والمسلمین احمد اولیایی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در نشست علمی «مردم در قلب میدان» که در سالن کوثر این پژوهشگاه برگزار شد، با تحلیل ابعاد حضور مردم در صحنههای سرنوشتساز کشور، اظهار داشت: حضور کنونی مردم، بازتابی بینالمللی داشته و پیام مهمی را به جهانیان صادر میکند؛ پیامی که نشاندهنده غلبه فرهنگ بر تمامی گزارههای نظامی و اقتصادی است که اندیشمندان غربی آنها را برای شکست یک نظام قطعی میدانند.
اولیایی ضمن هشدار نسبت به تقلیلگرایی در تحلیل رفتار مردم، تصریح کرد: ما باید از دو نوع تقلیلگرایی در امان باشیم؛ یکی تقلیل مردم به «طرفداران خاص» و دیگری تفسیر سلیقهای رفتار آنان. باید توجه داشت که گاهی مردم فراتر از خبرگان عمل میکنند و حتی افرادی که در گزارههای مختلف همسلیقه و همعقیده با ما نیستند، با انجام کنشی اجتماعی، در نهایت به نفع کلیت جامعه و نظام گام برمیدارند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نظریه «منطق سواری رایگان» مانکور اولسون، خاطرنشان کرد: طبق این نظریه اقتصادی، فرد ترجیح میدهد هزینه ندهد و پس از موفقیت دیگران، از نتایج آن بهرهمند شود. با این حال، حضور پرشور مردم در میدانهای مختلف ایران، نشان داد که این منطق در جامعه ما شکست خورده است. آحاد ملت با درک حس وظیفه فراتر از محاسبات عقلانیِ فردی، کنش جمعی رقم میزنند که نشان میدهد روحیه ایثار و مسئولیتپذیری فراتر از مباحث آکادمیکِ صرف عمل میکند.
وی در بخش دیگری از تحلیل خود به مفهوم «زیستسیاست» میشل فوکو اشاره کرد و گفت: دشمن تلاش میکند با هدف قرار دادن تجربه زیسته مردم و ایجاد فضای رعب و هراس در زندگی روزمره، جامعه را به عقبنشینی وادارد. اما حضور مردم در این شبها نشان داد که این زیستسیاستِ مبتنی بر تهدید، با شکست مواجه شده است؛ چرا که مردم نه تنها مرعوب نمیشوند، بلکه هراس را کنار زده و آن را به «مقاومت روزمره» تبدیل میکنند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با ارجاع به نظریه «تعهد باورپذیر» شلینگ، توضیح داد: این نظریه به معنای ایجاد موقعیتی است که در آن راهی جز پیروزی باقی نمیماند. حضور مردم در قلب میدان، در واقع ایجاد یک «تعهد باورپذیر» برای دفاع از آرمانهای انقلاب است که تمامی محاسبات دشمن را در عرصههای نظامی و روانی به هم میزند و نشان میدهد ملت ایران برای حفظ کیان خود، با تمام وجود در صحنه ایستاده است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، به تشریح ابعاد حضور مردم در عرصههای اجتماعی و تأثیرات آن بر معادلات داخلی و بینالمللی پرداخت و گفت: حضور مستمر و فداکارانه مردم در میادین مختلف، اعم از کنشگری اجتماعی، کمک به دیگران و یا حضور در صحنههای حساس، تعهدی باورپذیر در ذهن دشمن ایجاد میکند که نشان میدهد این ملت، شکست را نخواهد پذیرفت.
وی با قرار دادن خود در جایگاه دشمن، اذعان داشت: وقتی دشمن با پدیدهای چون مقاومت و ایستادگی مردم در شرایط دشوار روبرو میشود، درمییابد که شکست دادن چنین ملتی با ارادهای راسخ، امری ناممکن است. این تابآوری شبکهای و کنش هوشمندانه جمعی، حتی برخی نخبگان را نیز به چالش میکشد و نظریههای کلاسیک کنش عقلانی را زیر سوال میبرد.
اولیایی، بازتاب بینالمللی و الگوسازی این کنشهای جمعی را از دیگر دستاوردهای حضور مردم دانست و افزود: این الگو میتواند الهامبخش جوامع دیگر در مواجهه با ظلم، استعمار و دشمن باشد.
وی مصادیق این مظلوم را ایران، رزمندگان و جبهه مقاومت دانست و تأکید کرد: این نوع کنشگری، نزد خداوند متعال ممکن است تفاوتی با جهاد نظامی نداشته باشد.
این پژوهشگر، با استناد به نامه ۵۳ نهجالبلاغه، به تأکید امیرالمؤمنین علی (ع) بر اولویت مردم در برابر خواص اشاره کرد و گفت: خشم عمومی مردم میتواند خشنودی خواص را از بین ببرد، در حالی که خشم خواص با خشنودی عمومی مردم بیاثر میشود.
وی بر بازتاب بینالمللی حضور مردم، ایجاد تعهد باورپذیر در دشمن، ابطال منطق «سواره مجانی» و تغییر نظریههای کلاسیک کنش عقلانی تأکید کرد و حضور مردم در قلب میدان را مصداق جهاد و پشتیبانی از جبهه مقاومت دانست.
