اسرائیل به دنبال گشودن جبهه‌های جدید علیه ایران است/ روزهای آینده برای منطقه سرنوشت‌ساز است/ دیپلماسی باید مانع باز شدن پای بازیگران جدید به جنگ شود

محمد ایرانی، دیپلمات  و سفیر پیشین ایران در کویت، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره سفر اخیر بنیامین نتانیاهو و ولودیمیر زلنسکی به آمریکا و احتمال تأثیر آن بر تحولات منطقه، اظهار کرد: این موضوع، یعنی جمع شدن نتانیاهو و زلنسکی، به نظر من تشکیل جبهه جدیدی برای مواجهه، یا تدارک یک نظم جدید برای منطقه است.

وی گفت: ورود زلنسکی به این معادله هم از این بابت است که، توجه  اروپا، به‌ویژه افکار عمومی اروپا به این سمت سوق داده شود که موضوع روسیه و گسترش این درگیری بین اوکراین و روسیه، یک موضوع دو جانبه نیست و ممکن است این رویه به یک امر منطقه‌ای گسترش پیدا کند.

تلاش نتانیاهو و زلنسکی برای شکل‌دهی جبهه‌ای جدید

ایرانی افزود: از گذشته هم مشخص بود که اهداف اوکراین و اسرائیل، به دلیل رابطه‌ ویژه‌ای که داشتند، در بسیاری از مسائل، از جمله کمک‌های امنیتی و همچنین کمک‌های اطلاعاتی که اسرائیل علیه روسیه در اختیار  اوکراینی‌ها گذاشته بود فضای زیادی را در رسانه‌ها ایجاد کرده بود. یعنی این همکاری، همکاری جدیدی نیست، اما اکنون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و در واشنگتن، به نحوی، در حال هماهنگ کردن اندیشه‌های خود هستند و به نظر می‌رسد تدارکی هم برای آینده منطقه در نظر داشته باشند.

وی ادامه داد: به دلیل اختلافی که بین ترامپ و نتانیاهو وجود دارد. ترامپ هم به این مسئله اشاره کرده و تأکید کرده است که این اختلافات وجود دارد. بنابراین، به نظر می‌رسد حمله اوکراینی‌ها به کشتی ایرانی در دریای خزر، انتخاب یک جایگزین باشد؛ به این معنا که اگر اسرائیلی‌ها در شرایط فعلی نتوانند اقداماتی علیه ایران انجام دهند، اوکراین می‌تواند جایگزین آنها باشد و فضای امنیتی دریای شمال، یعنی در واقع همان دریای خزر، را بر هم بزند.

این دیپلمات پیشین تصریح کرد: من بیشتر از اینکه بخواهم بگویم این یک اقدام مستقل اوکراینی علیه منافع جمهوری اسلامی و ورود آنها به جنگ، یعنی جنگ خلیج فارس، بوده است، می‌توانم بگویم که این یک تحریک اسرائیلی یا هماهنگی میان اسرائیل و اوکراین می‌تواند باشد. این را به عنوان تحلیل عرض می‌کنم که وقتی اسرائیلی‌ها خودشان نمی‌توانند وارد شوند، یکی از هم پیمانان خود را تحریک می‌کنند که وارد این قصه شوند.

 توانایی جمهوری اسلامی برای پاسخ دادن به اوکراین مسلم و مسجل است

وی با بیان اینکه ضرورتی نداشت پس از گذشت چند سال از درگیری میان روسیه و اوکراین، اوکراین یک‌باره وارد این موضوع شود، گفت: این جنگ میان ایالات متحده و ایران در خلیج فارس هم مسئله جدیدی نیست که به‌تازگی آغاز شده باشد. لذا به نظر من، باید هوشیارانه با این موضوع برخورد کرد، زیرا توانایی جمهوری اسلامی برای پاسخ دادن به اوکراین مسلم و مسجل است و این توانایی وجود دارد. اما اینکه خودمان باعث شویم یک طرف ثالث هم وارد این درگیری‌ها شود و به دنبال آن، در صورت پاسخ، اروپایی‌ها و ناتو هم درگیر شوند، به نظر من بهتر است این برگه در اختیار ما باقی بماند و به‌عنوان یک اهرم فشار در محافل بین‌المللی از آن استفاده شود.

ایرانی ادامه داد: هشدارهای لازم باید به طرف‌های بین‌المللی داده شود و این پیام هم به آنها منتقل شود، اما اگر قرار باشد بلافاصله پاسخی داده شود، باید همه گزینه‌هایی که ممکن است علیه ما به کار گرفته شود هم در نظر گرفته شود تا در طرف مقابل این انسجام شکل نگیرد. بنابراین این حساسیت، موضوعی است که باید به آن توجه داشت البته معتقدم نتانیاهو و ترامپ تلاش زیادی دارند که وضعیت را کنترل کنند. اکنون هم به دلیل اینکه چند روزی است عملیات و حملاتی انجام نشده، آرامش نسبی در جنوب برقرار شده است.

این دیپلمات پیشین با بیان اینکه این موضوع از دو جهت باید مورد توجه قرار گیرد، گفت: نخست اینکه آیا این وضعیت به‌صورت مستمر ادامه خواهد داشت و آرامش حفظ می‌شود یا خیر و اساساً به چه دلیلی این وضعیت شکل گرفته است. آیا آمریکایی‌ها توان ادامه جنگ را نداشتند یا با ضعف تسلیحاتی مواجه بودند؟ همه این موارد مطرح است، اما شخصاً معتقدم موضوع مهم‌تر از این مسائل است و به اقداماتی بازمی‌گردد که آمریکایی‌ها برای نگاه‌های کلان و راهبردی خود در منطقه تدارک دیده‌اند؛ اینکه چگونه در آینده نه‌چندان دور با چین مواجه شوند و هرچه سریع‌تر وضعیت منطقه را سامان دهند. از این رو، تمایلی ندارند که درگیری طولانی یا عمیق شود.

وی ادامه داد: نکته دوم به واکنش جمهوری اسلامی ایران بازمی‌گردد. آیا این وضعیت باید به‌عنوان یک دستاورد برای ما تلقی شود؟ آیا باید یک فرصت تلقی شود و باید از این شرایط استفاده کرد  و به سمتی برویم که  بتوانیم فضایی ایجاد کنیم که امتیازات بیشتری به دست آوریم و منافع ملی را دنبال کنیم.

روزهای آینده بسیار سرنوشت‌ساز و مهم است

ایرانی تأکید کرد: روزهای آینده بسیار سرنوشت‌ساز و مهم است. باید از ورود هر طرف خارجی به این درگیری‌ها پرهیز شود. در عین حال که هوشیاری و هشدارهای لازم باید وجود داشته باشد، باید توجه کنیم که کشاندن کشورهای دیگر به منطقه نه به صلاح منطقه است و نه به صلاح خودمان. ما باید با حساسیت بیشتری این مسائل را دنبال کنیم همچنین نباید کوتاه آمد و حداقل اقدامات دیپلماتیک در این زمینه باید خیلی قوی دنبال شود.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا اسرائیل به دنبال گشودن جبهه‌ای جدید علیه ایران در شمال کشور است، گفت: بله، تحلیل من این است که این اقدام با تحریک اسرائیل انجام می‌شود. اوکراین تا امروز وارد این موضوع نشده بود. اکنون هم به دلیل فشارهای ترامپ، دست اسرائیل فعلاً کوتاه است، اما آنها مایل هستند طرف دیگری را وارد این درگیری کنند تا جنگ از سطح منطقه فراتر رفته و به حوزه‌های مختلف بین‌المللی کشیده شود.

هرگونه توافقی بین ایران و عمان در بحث مدیریت آینده تنگه هرمز می‌تواند بسیار تعیین‌کننده باشد

وی در پاسخ به این پرسش که آیا ممکن است گفت‌وگوهای ایران و عمان درباره خلیج فارس به نتیجه برسد و در صورت تحقق این موضوع، آرامش به خلیج فارس بازگردد و زمینه بازگشت به میز مذاکره را فراهم کند، با اشاره به اینکه خلیج فارس یکی از بندهای تفاهم‌نامه، یعنی بند پنجم آن، بوده است، گفت: من همین‌جا عرض کنم که فکر می‌کنم هرگونه توافقی بین ایران و عمان در بحث مدیریت آینده تنگه هرمز می‌تواند بسیار تعیین‌کننده باشد. باید در نظر داشته باشیم که مواضع عمانی‌ها، مواضع بسیار مناسب، مثبت و تقریباً همسو با جمهوری اسلامی بوده است؛ از ابتدای جنگ، چه در زمانی که مذاکرات در عمان بین ایران و آمریکا انجام می‌شد و چه بعد از آن، مواضعی که وزیر خارجه و مقامات آنها گرفتند، به نوعی گرایش به طرف ایران بود.

ایرانی افزود: در عین حال، باید در نظر داشت که اقدامات عمانی‌ها یعنی  تلاش عمان این نیست که بخواهد جنگ گسترش پیدا کند. ما عمان را، در کنار قطر، از کشورهای خلیج فارس می‌دانیم که جدا مایل هستند درگیری‌ها کاهش پیدا کند و منافع آنها در این است که آرامش در منطقه برقرار شود. در عین حال، همان‌طور که آمریکایی‌ها هم چند بار روی این مسئله اشاره کردند، هرگونه توافق بین ایران و عمان در بحث مدیریت تنگه هرمز، برای آنها این‌گونه تعبیر خواهد شد که اگر این دو طرف موافقت کنند، بقیه طرف‌ها مشکلی نخواهند داشت؛ گرچه آمریکایی‌ها اقداماتی را پشت پرده انجام دادند، از جمله جمع کردن کشورهای شیخ‌نشین خلیج فارس، تشکیل جلسه با آنها و صدور بیانیه‌های مشترک که همه اینها تحریک‌آمیز بود.

وی اظهار کرد: قطعاً اقدام اخیر عمان هم که تا حدودی واکنش‌های مختلفی از آن شاهد بودیم و تعبیر شد که در برابر اقدامات ایران مدت کوتاهی مورد حمله قرار گرفت، تحت تأثیر فشارهای آمریکایی‌ها در این منطقه بود، اما اگر عمان را در وضعیت خود عمان، خارج از فشارهای بیرونی، ببینیم، بسیار همراه و همسو است.

ایرانی گفت: بنابراین، کار با عمان را باید حتماً ادامه داد و دنبال کرد. اقداماتی هم که اکنون در بحث مذاکرات در حال انجام است، به نظر من می‌تواند موفق باشد، به خاطر اینکه هر دو طرف از آن سود می‌برند و عمانی‌ها هم دنبال تنش نیستند. این‌ها موارد مثبتی است که می‌تواند تأثیرگذار باشد.

وی افزود: شاید راه‌حل‌هایی را مدنظر داشته باشند که من اطلاعات دقیقی ندارم، اما می‌تواند به این شکل باشد که مسیرهای دیگری، غیر از مسیر طرف جنوب که آمریکایی‌ها دنبالش هستند و یا مسیر ایران، مطرح شود و یک راه‌حل بین‌الطرفینی مطرح شود که مورد پذیرش طرفین باشد. آن‌وقت تلاش عمانی‌ها بر این خواهد بود که اگر این اتفاق بیفتد، بروند کشورهای دیگر خلیج فارس را نیز قانع کنند تا این آرامش حفظ شود.

عربستان و امارات می‌خواهند تأثیرگذاری لازم را در موضوع مدیریت تنگه داشته باشند

این دیپلمات پیشین ادامه داد: من معتقدم عربستان و امارات می‌خواهند تأثیرگذاری لازم را در موضوع مدیریت تنگه داشته باشند و آنها هم در کنار فشارهای آمریکا، فشارهایی را بر عمانی‌ها وارد می‌کنند. به هر حال، اگر بخواهیم در یک بازه درازمدت به این مسئله نگاه کنیم، به‌ویژه عربستان سعودی، با توجه به فشارهایی که اکنون در باب المندب متوجه آن شده و محاصره‌ای که  می‌توانیم بگوییم باعث شده عدم صدور انرژی از طرف سعودی‌ها را شاهد باشیم، قاعدتاً باید انعطافی در این زمینه از طرف آنها شکل بگیرد، اگر چنانچه طرح جدیدی میان ایران و عمان به توافق برسد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا بعد از این توقف چند روزه حملات و آرامش نسبی موجود، ممکن است دوباره حملات گسترده از سر گرفته شود یا اینکه شرایط به سمت صلح و ثبات پیش برود، گفت: اعتقاد من این است که آمریکایی‌ها دنبال جنگ گسترده نیستند. تجربه چندان خوبی ندارند که بخواهند جنگ را عمیق‌تر یا گسترده‌تر کنند و دوباره به وضعیت قبل از توافق برگردند. هرچند بسیاری از ناظران و کارشناسان اعتقاد دارند که آمریکایی‌ها، با توجه به تجهیزاتی که وارد منطقه کرده‌اند، اکنون فرصتی را برای خود فراهم می‌کنند تا وضعیت‌شان را بازسازی کنند و مجدداً دست به یک‌سری عملیات‌ها علیه ما بزنند، اما این هرگز به معنای آن نیست که بخواهد جنگ به معنای سابق، گسترده شود.

آمریکایی‌ها نتوانستند هیچ تغییری در صحنه جنگ به نفع خودشان ایجاد کنند

ایرانی افزود: بنابراین، نباید کاملاً مطمئن باشیم که توقف فعلی اقدامات نظامی حتماً ادامه پیدا خواهد کرد. اکنون میانجی‌ها از آتش‌بس ۱۰ روزه یا دو هفته‌ای صحبت می‌کنند و این می‌تواند مبنای یک‌سری مذاکرات میان طرف ایرانی و میانجی‌ها باشد. در عین حال، این فرصتی است که بتوان در قبال این وضعیت امتیازاتی گرفت، زیرا آمریکایی‌ها نتوانستند هیچ تغییری در صحنه جنگ به نفع خودشان ایجاد کنند. علیرغم ضربات سنگینی که به ایران زدند و خسارت‌های زیادی که به بار آوردند، اقدامات ایران در تنگه هرمز متوقف نشد. این مربوط به مقطع فعلی است.

وی اظهار کرد: اما در درازمدت، به نظر من، باید تلاش کنیم به وضعیت احیای تفاهم‌نامه برگردیم؛ تفاهم‌نامه‌ای که تا حدود زیادی، حدود ۸۰ درصد بندهای آن، به نفع ایران و منافع ملی بود. آنها اعلام کردند که پایبند آن نخواهند بود، اما به نظر من، ایران با درایت لازم اعلام نکرد که از این تفاهم‌نامه خارج شده است. این می‌تواند مبنا قرار گیرد تا منافع ما مجدداً احیا شود.

ایرانی افزود: ادامه درگیری‌ها و ادامه جنگ در منطقه، با توجه به وضعیت اقتصادی فعلی و با توجه به محاصره‌ای که آنها از آن طرف شکل داده‌اند، می‌تواند موضوع تاب‌آوری ایران را مطرح کند تا وضعیت تا حدود زیادی به نفع ما تغییر پیدا کند، اما این می‌تواند یک ریسک باشد.

این دیپلمات پیشین تصریح کرد: به نظر من، اگر بتوانیم منافع خود را از قبلِ تفاهم‌نامه و گذار آن از یک فاصله زمانی یک‌ماهه یا ۶۰ روزه که تعریف شده بود، تبدیل به یک معاهده کنیم تا ثبات بیشتری داشته باشد و در واقع این منافع و این پیروزی تثبیت شود، برای ما بسیار بهتر است و دیپلماسی ما باید بیشتر به این سمت حرکت کند.