مکی در گفتوگو با ایلنا:
تضاد منافع روسیه و غرب مانع خاتمه جنگ اوکراین میشود/دلایل انتقاد مسکو از ترکیه برای حمایت از کییف
کارشناس مسائل اروپا گفت: نگرانی اصلی این است که ادامه این جنگ فرسایشی، آسیبهای بیشتری هم به اوکراین و هم به مجموعه ناتو وارد کند.
مرتضی مکی، کارشناس مسائل اروپا با اشاره به تشدید جنگ میان اوکراین و روسیه و هشدارهای مسکو به ترکیه و غرب برای حمایت از کییف در گفتوگو با ایلنا عنوان کرد: تحولات اوکراین و جنگی که میان مسکو و کییف جریان دارد، به نوعی در چارچوب یک جنگ نیابتی میان روسیه و ناتو نیز قابل ارزیابی است. این جنگ در چند ماه گذشته، به دلیل تجاوز آمریکا به جمهوری اسلامی ایران و توجه جهانی به تحولات این منطقه، با توجه به تفاوتها و پیامدهای گستردهای که جنگ در منطقه به دنبال داشته، تا حدودی به حاشیه رفته بود. در این مدت، اوکراین تلاش کرده است با هدف قرار دادن زیرساختهای روسیه، بهویژه زیرساختهای نفتی و انرژی، فشار بر این کشور را افزایش دهد و روسیه نیز متقابلاً اقداماتی را در این زمینه انجام داده است. با این حال، در جنگ زیرساختها، اوکراین قطعاً آسیبپذیرتر از روسیه است؛ هم از نظر مساحت و هم از نظر تواناییها و قدرت اقتصادی و نظامی، میان دو کشور تفاوت قابلتوجهی وجود دارد. روسیه خود یکی از بزرگترین دارندگان منابع نفت و انرژی جهان است و از این جهت، در برابر جنگ زیرساختی و فشارهای ناشی از آن، از تابآوری بالاتری نسبت به اوکراین برخوردار است.
وی ادامه داد: با وجود این، روسها نیز در این جنگ تحت فشار زیادی قرار گرفتهاند و به تبع این فشارها، پیشنهادها برای آغاز دور جدید مذاکرات از سوی روسیه بیشتر از گذشته مطرح شده است. در همین فاصله، تحولات دیگری نیز رخ داده که یکی از مهمترین آنها افزایش صادرات سلاح آمریکا، ناتو و ترکیه به اوکراین است. این موضوع دولت روسیه را وادار به واکنش، بهویژه در قبال سیاستهای ترکیه کرده است. ترکیه همواره تلاش کرده در بحرانهایی که در پیرامونش ایجاد میشود، مواضعی اتخاذ کند که حداکثر بهرهبرداری سیاسی، اقتصادی و تجاری را برای این کشور به همراه داشته باشد. آنکارا هم با اوکراین و هم با روسیه روابط خوبی داشته و تلاش کرده نوعی توازن را در روابط خود با دو کشور ایجاد کند. حتی توافقی برای صادرات غلات اوکراین از طریق دریای سیاه با مشارکت روسیه امضا کرد که این مسئله نشان میدهد ترکیه تلاش داشته است از جایگاه بالاتری به عنوان میانجی و شریک تجاری روسیه و اوکراین برخوردار باشد و در تحولات منطقه، نقش و کنشگری مثبتی ایفا کند.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: اکنون ترکیه به نوعی در حال سنگینتر کردن روابط خود با روسیه و اوکراین به سمت اوکراین است. افزایش صادرات سلاح ترکیه به اوکراین نیز موجب واکنش روسیه شده و روسها از این جهت هشدارهایی را به مقامات ترکیه دادهاند. اینکه این هشدارها و تذکرات تا چه حد میتواند موجب تغییر مواضع ترکیه شود، به تحولات روسیه و هفتههای آینده بستگی دارد؛ اما به نظر میرسد ترکها با توجه به فشاری که از سوی روسیه احساس میکنند و همچنین شکلگیری دوباره نوعی اجماع میان اروپا و آمریکا برای افزایش فشار بر روسیه، تصور میکنند در این فضا و با توجه به جایگاه ترکیه در ناتو، موقعیت سیاسی و جغرافیایی این کشور اقتضا میکند پیوندهای خود با اوکراین و در چارچوب ناتو را بیشتر کند تا از این طریق بتواند کنشگری مورد انتظار خود را در سطح منطقه ادامه دهد. از سوی دیگر، در نوع مناسباتی که میان اروپا و آمریکا درباره جنگ اوکراین شکل گرفته، بار دیگر شاهد آن هستیم که دولتهای انگلیس، فرانسه و آلمان نسبت به سیاستهای یکجانبهگرایانه آمریکا در قبال روسیه ابراز نگرانی کردهاند. این کشورها تلاش میکنند با اتخاذ مواضع مشترک، جایگاه اوکراین و حمایت از این کشور را در برابر رویکردهای متفاوتی که آمریکاییها برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین در نظر گرفتهاند، تقویت کنند.
وی افزود: آمریکاییها، بهویژه در چند هفته اخیر، به اوکراینیها پیام دادهاند که کمتر زیرساختهای روسیه را هدف قرار دهند. در عین حال، طرح ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین همچنان مطرح است؛ طرحی که خلاصه آن را میتوان در ایده «زمین در برابر صلح» دانست. با این حال، اروپاییها و اوکراینیها هنوز این پیششرط را نپذیرفتهاند. در این فاصله، سفرهایی نیز به واشنگتن انجام شده، اما این سفرها خروجی مشخصی نداشته که بتواند نشانهای از تحکیم روابط آمریکا و اوکراین در برابر روسیه باشد. هرچند در مقایسه با گذشته، آمریکاییها نیز کمتر نسبت به زلنسکی بیتوجهی نشان دادهاند و نوع رفتار و کنشگری آنها به گونهای بوده که تلاش کردهاند دستکم از نظر سیاسی، نوعی رابطه متوازن میان روسیه و اوکراین داشته باشند و همچنان به دنبال راهی برای پایان دادن به جنگ اوکراین از طریق ایدهها و طرحهای مختلف باشند. نکته مهم دیگر این است که، با توجه به اینکه فصل تابستان در حال اتمام بوده، وضعیت زیرساختهای انرژی اوکراین نیز یک مشکل برای کییف است. این زیرساختها بهشدت آسیب دیدهاند و اگر اوکراین وارد فصل سرد زمستان شود، این مسئله میتواند توان اقتصادی و نظامی این کشور در قبال روسیه را بیش از پیش کاهش دهد.
مکی در پایان خاطرنشان کرد: در حال حاضر، شرایط منطقه نیز به نوعی در وضعیت تعلیق قرار دارد؛ همان تعلیقی که به شکل دیگری در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز با آن مواجه هستیم. در فضای فعلی، روسها پیشنهادهایی را مطرح میکنند که نشانهای از اهداف حداکثری در آنها دیده نمیشود. از سوی دیگر، اروپاییها با تشدید تحریمهای اقتصادی و تجاری تلاش میکنند فشار بر روسیه را بیشتر کنند. آمریکا نیز به نظر میرسد به دلیل درگیری با جنگ و تحولات خلیج فارس و تنگه هرمز، در نوعی بلاتکلیفی قرار گرفته است. به نظر میرسد تا زمانی که وضعیت در این منطقه مشخص نشود، آمریکا نمیتواند تمرکز لازم را بر روسیه و جنگ اوکراین برای پیشبرد اهداف خود داشته باشد. در هفتههای آتی نیز در منطقه غرب اروپا شاهد تحولاتی خواهیم بود که همچنان ابهام در آنها بسیار زیاد است. نگرانی اصلی این است که ادامه این جنگ فرسایشی، آسیبهای بیشتری هم به اوکراین و هم به مجموعه ناتو وارد کند. جنگ اوکراین در حال ورود به پنجمین سال خود است و این جنگ تاکنون اوکراین را تقریباً به بخش عمدهای از معادلات امنیتی اروپا تبدیل کرده و بسیاری از ترتیبات امنیتی این قاره را نیز به هم ریخته است؛ بدون آنکه تاکنون طرح جایگزین روشنی برای آینده این منطقه ارائه شده باشد.
