موضع ترامپ علیه اروپا نشان دهنده شکاف عمیق در دوسوی آتلانتیک است/روسیه برنده نزاع واشنگتن و بروکسل

مرتضی مکی، کارشناس مسائل اروپا در تشریح ابعاد طرح ترامپ برای تقابل با کشورهای اروپایی در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: اقدامی که ترامپ برای تنبیه کشورهایی (اعضای ناتو) که در حمله به ایران همراهی‌ نکردند انجام داد، نشان‌دهنده شکاف عمیق میان آمریکا و متحدانش است. این شکاف ناشی از رویکردها و اقداماتی است که در دوره روی کار آمدن ترامپ، به‌ویژه در دولت دوم او، در برابر متحدان اروپایی اتخاذ شده و عملاً این رفتار نشان می‌دهد که او به قواعد و الزامات هم‌پیمانی و اتحاد میان کشورها اعتقادی ندارد و بیشتر با نگاهی تحکمی و از بالا به پایین با متحدان رفتار می‌کند. سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایی او (مثلاً در موضوع جنگ اوکراین و تعرفه‌ها) برخلاف رویه‌ای است که پیش از ترامپ میان آمریکا و کشورهای اروپایی برای تصمیم‌گیری در فضای مشترک وجود داشت. در جریان جنگ اوکراین نیز دیدیم که ترامپ تا چه حد زلنسکی را تحقیر کرد و بیشتر منافع فوری آمریکا را مدنظر داشت تا منافع هم‌پیمانان اروپایی در مواجهه با روسیه و در نهایت آن همراهی و همسویی که پس از جنگ سرد میان این کشورها شکل گرفته بود، نزد ترامپ پایبندی و اولویت لازم را نداشته و ندارد. 

وی ادامه داد: این شکاف در موضوع تجاوز به ایران پررنگ‌تر شد؛ چراکه دولت‌های اروپایی صریحاً انتقاد کردند که آمریکا حتی آن‌قدر به آن‌ها احترام نگذاشته که اطلاع‌رسانی کند که قصد حمله به ایران را دارد. مقام‌های فرانسوی نیز به‌صراحت به این موضوع اذعان کرده‌اند و در مقابل، برخی کشورها و چهره‌ها (مثلاً مواضع آلمان) در قبال حمله رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران رویکرد متفاوتی نشان دادند، در حالی که در جریان جنگ ۱۲ روزه برخی گفتند «کار کثیف را اسرائیل انجام می‌دهد»، اما درباره حمله‌ای که پس از هشت ماه صورت گرفت، آلمان به‌صراحت اعلام کرد که تمامیت و حاکمیت ارضی ایران باید حفظ شود و رئیس‌جمهور آلمان این حمله را نقض قوانین بین‌المللی خواند. این کشوری است که در ۷۰ سال گذشته نزدیک‌ترین مناسبات امنیتی، سیاسی و اقتصادی را با آمریکا داشته، اما اکنون اعلام می‌کند حاضر نیست در زمین منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی در خلیج فارس بازی کند؛ خصوصاً وقتی که هیچ چشم‌انداز و وضوحی درباره اهداف آن‌ها در منطقه وجود ندارد.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: ترامپ به نظر می‌رسد از سر عصبانیت این مواضع را علیه اروپا و اعضای ناتو منتقل می‌کند؛ در دیداری که در واشنگتن با دبیرکل ناتو داشت، به‌صراحت دولت‌های اروپایی را تمسخر و تحقیر کرد و حتی تهدید به خروج از ناتو کرده بود. این در حالیست که ناتو چتر امنیتی آمریکا بر اروپا است و نشانه هژمونی آمریکاست و اگر آمریکا از این پیمان خارج شود، پیش از آن‌که اروپایی‌ها زیان ببینند، هژمونی آمریکا تضعیف خواهد شد. این‌ها قواعد و اصولی هستند که ترامپ به آن‌ها پایبند نیست، و همان‌طور که بسیاری از صاحب‌نظران گفته‌اند، ترامپ سیاست آمریکا را شخصی کرده و اتحادها و روابط استراتژیک با متحدان در اروپا و شرق آسیا را به خطر انداخته است. کشورهایی مانند آلمان، ژاپن، مالزی و اندونزی که پس از جنگ جهانی دوم روابط خوبی با آمریکا داشته‌اند، حاضر نیستند با رویکردهای ترامپ همراهی کنند. این اقدامات بیش از آن‌که تنبیه متحدان باشد، نشانه‌ای از افول و زوال قدرت آمریکا در جهان محسوب می‌شود.

وی افزود: در مورد پیامدهای احتمالی اقدام ترامپ علیه اعضای ناتو، اکنون برخی می‌گویند که ترامپ ممکن است صرفاً بلوف بزند و تهدید خود را عملی نکند، اما از سوی دیگر نگرانی‌هایی در کشورهای اروپایی درباره روسیه وجود دارد. روسیه با فرسایش موضوع اوکراین به افزایش درآمدهای نفتی و بهره‌برداری از وضع موجود پرداخته و از این وضعیت حداکثر استفاده سیاسی، امنیتی و نظامی کرده و بنابراین یکی از برندگان بزرگِ این وضعیت، روسیه است. در سوی دیگر، یکی از بازندگان بزرگ این جنگ، رژیم صهیونیستی و آمریکا در برابر ایران‌ هستند؛ هرچند این دو هم تبعات سنگین سیاسی و امنیتی را متحمل شده‌اند. دولت‌های اروپایی اگرچه به اقدامات آمریکا در منطقه انتقاد کردند، اما هرگز به‌صورت صریح جنایات یا اقدامات آمریکا و اسرائیل را در منطقه به‌طور کامل محکوم نکردند؛ آن‌ها نگرانند مدیریت تنش با ترامپ را حفظ کنند تا همچنان امید داشته باشند که آمریکا در موضوع اوکراین پشت اروپا خواهد ایستاد. 

مکی در پایان خاطرنشان کرد: واقعیت این است که اروپا بدون آمریکا در مواجهه با روسیه به‌تنهایی قادر به پیشبرد مؤثر نیست؛ بخش عمده کمک‌های نظامی و مالی به اوکراین از سوی آمریکا بوده است. اگر این کمک‌ها متوقف شود، به‌راحتی می‌توان روسیه را برنده جنگ اوکراین دانست و شاید در نهایت اروپایی‌ها مجبور شوند به سازشی مطابق چارچوب‌هایی مانند آن‌چه ترامپ پیشنهاد داده است تن دهند و حالا پیامدهای جنگ و تنش‌ها همچنان ادامه دارد. شکست یا پیشرفت مذاکرات می‌تواند سناریوهای مختلفی برای منطقه و جهان رقم بزند، اما تا کنون دولت‌های اروپایی از شوکِ اقتصادی و انرژی ناشی از این جنگ متحمل زیان‌های جدیدی شده‌اند. قیمت انرژی نقشی جدی در رشد و توسعه این کشورها دارد و هرچه قیمت انرژی افزایش یابد، زنجیره تولید در این کشورها تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ این امر می‌تواند رشد و توسعه، ثبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و امر صادرات را دچار مشکل کند و از همین حالا هم بسیاری از کشورهای اروپایی با وضعیت اقتصادی شکننده‌تری پس از این جنگ مواجه خواهند شد.