شمارش معکوس برای توافق ایران و آمریکا؛ از امضای الکترونیکی تا چالشهای دقیقه 90
همزمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک در منطقه، گزارشها از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به یک تفاهم سیاسی حکایت دارد؛ تفاهمی که به گفته منابع مختلف میتواند مقدمهای برای مذاکرات گستردهتر درباره پرونده هستهای و رفع تحریمها باشد.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، در آستانه آنچه برخی منابع از آن به عنوان مرحله پایانی مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده یاد میکنند، تحرکات دیپلماتیک و رایزنیهای منطقهای وارد فاز تازهای شده است. با وجود انتشار گزارشهای متعدد درباره نزدیک شدن دو طرف به توافق، شواهد موجود نشان میدهد آنچه اکنون در دستور کار قرار دارد، بیش از آنکه یک توافق جامع و نهایی باشد، نوعی تفاهم سیاسی موقت برای مهار تنشها و فراهمسازی زمینه مذاکرات گستردهتر در آینده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، این تفاهم احتمالی با هدف کاهش تنشهای موجود و ایجاد چارچوبی برای ادامه گفتوگوها درباره پرونده هستهای ایران و سایر موضوعات مورد اختلاف طراحی شده است.
در این میان، پاکستان که طی هفتههای اخیر نقش فعالی در روند میانجیگری ایفا کرده، از احتمال برگزاری مراسم امضای الکترونیکی تفاهم میان تهران و واشنگتن خبر داده است. مقامهای پاکستانی اعلام کردهاند این مراسم ممکن است به صورت مجازی و بدون حضور مستقیم مقامات ارشد دو طرف برگزار شود و در مراحل بعدی درباره سازوکار امضای نهایی تصمیمگیری خواهد شد.
همزمان، تماسهای فشرده میان مقامات منطقهای ادامه دارد. دفتر نخستوزیری پاکستان از گفتوگوی شهباز شریف با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، خبر داده و اعلام کرده است که دو طرف روند مذاکرات را مثبت ارزیابی کردهاند. شهباز شریف نیز پیشتر مدعی شده بود تهران و واشنگتن به متن نهایی یک تفاهم دست یافتهاند و احتمال نهایی شدن آن در آینده نزدیک وجود دارد.
با این حال، موضع رسمی ایران همچنان محتاطانه است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، ضمن رد برخی گمانهزنیها درباره زمان امضای تفاهم، تأکید کرده است که هنوز نمیتوان درباره تاریخ دقیق امضای سند اظهارنظر قطعی کرد. به گفته وی، تفاهم مورد بحث یک توافق نهایی محسوب نمیشود و صرفا چارچوبی برای پرداختن به مسائل اصلی و کاهش تنشهای موجود است.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام کرده است که احتمال دستیابی به تفاهم بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته، اما تا زمان نهایی شدن همه جزئیات، نمیتوان از حصول توافق سخن گفت.
در همین حال، روایتهای متفاوتی درباره مفاد تفاهم احتمالی منتشر شده است. برخی منابع غربی مدعیاند پیشنویس مورد بحث شامل آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران، کاهش برخی محدودیتهای مرتبط با صادرات نفت و آغاز مذاکرات جدید درباره پرونده هستهای است. در مقابل، مقامهای آمریکایی تأکید دارند هرگونه کاهش تحریمها تنها پس از اجرای تعهدات مورد نظر واشنگتن از سوی ایران امکانپذیر خواهد بود.
موضوع تنگه هرمز نیز به یکی از محورهای اصلی مذاکرات تبدیل شده است. برخی گزارشها از تلاش برای تضمین تداوم عبور و مرور دریایی در این آبراه راهبردی خبر میدهند و منابع غربی مدعی شدهاند در صورت دستیابی به تفاهم، برنامههایی برای بازگرداندن کامل وضعیت کشتیرانی به شرایط عادی در نظر گرفته شده است.
در سوی دیگر، رسانهها و مقامات صهیونیستی نیز تحولات جاری را با حساسیت دنبال میکنند. برخی منابع اسرائیلی تأکید کردهاند که تلآویو خواهان حفظ آزادی عمل خود در برابر آنچه تهدیدات امنیتی میخواند، خواهد بود و انتظار دارد ملاحظات امنیتی این رژیم در هرگونه توافق احتمالی لحاظ شود.
همزمان با ادامه مذاکرات، نقش کشورهای میانجی بهویژه پاکستان و قطر بیش از گذشته برجسته شده است. گزارشها حاکی از آن است که رایزنیهای فشرده این دو کشور طی روزهای اخیر به کاهش تنشها و جلوگیری از تشدید درگیریها کمک کرده و زمینه را برای ادامه مسیر دیپلماتیک فراهم ساخته است.
با وجود فضای نسبتا مثبت حاکم بر گفتوگوها، هنوز هیچ توافقی به صورت رسمی اعلام نشده و تجربه دورهای پیشین مذاکرات نشان میدهد که مهمترین چالشها معمولا در مراحل پایانی بروز میکند. از این رو، سرنوشت تفاهم احتمالی میان تهران و واشنگتن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و نگاهها به تحولات روزهای آینده دوخته شده است.
