تهران و واشنگتن در آزمون دیپلماسی؛ کدام طرف امتیاز می‌دهد؟
در حالی که میانجی‌گران قطری تلاش‌های تازه‌ای را برای احیای مذاکرات میان تهران و واشنگتن آغاز کرده‌اند، اختلاف بر سر پیش‌شرط‌ها و امتیازهای متقابل همچنان پابرجاست و مشخص نیست کدام طرف حاضر خواهد شد نخستین گام را بردارد.
به گزارش ایلنا، در تازه‌ترین تلاش‌ها برای دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا، میانجی‌گران قطری دو روز پیش بار دیگر به تهران سفر کردند. این تحرکات پس از آن صورت گرفت که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در پیامی به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پیشنهاد ازسرگیری گفت‌وگوها را مطرح کرد؛ این در حالی است که دونالد ترامپ همچنان گزینه اقدامات نظامی بیشتر را بررسی می‌کند.
پایگاه خبری «المونیتور» در تحلیلی با عنوان «در تازه‌ترین تلاش دیپلماتیک میان آمریکا و ایران، کدام طرف عقب‌نشینی می‌کند؟» نوشت: روایت‌های متفاوت درباره ابتکار دیپلماتیک اخیر، از ابهام و نبود قطعیت درباره ابعاد این تلاش‌ها حکایت دارد.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آگاه از مذاکرات گزارش داد که هیئت قطری در هماهنگی با واشنگتن فعالیت می‌کرده و در جریان سفر قبلی خود، پیش‌نویس پیشنهادی برای توافق صلح را به ایران ارائه داده است.
یک منبع آگاه نیز به رویترز گفت که مذاکره‌کنندگان ایرانی روز گذشته در دوحه با میانجی‌گران قطری دیدار کردند تا راه‌های پایان دادن به جنگ را بررسی کنند. این مذاکرات در شرایطی انجام شده است که دیپلمات‌ها تلاش دارند از آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در هفته جاری جلوگیری کنند.
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرد که دونالد ترامپ هنوز درباره انجام حملات جدید علیه ایران تصمیمی نگرفته، اما ترجیح می‌دهد مناقشه از مسیر دیپلماسی پایان یابد.
ترامپ طی هفته‌های اخیر و در آستانه انتخاباتی که جمهوری‌خواهان به رهبری او در پی حفظ اکثریت خود در کنگره هستند، از صدور دستور حمله به ایران خودداری کرده است.
منبع آگاه از مذاکرات که خواست نامش فاش نشود، همچنین گفت گفت‌وگوهای روز گذشته در دوحه پس از بیش از ۱۲ ساعت رایزنی میان فرستادگان ایران و قطر در تهران انجام شده است. به گفته وی، این مذاکرات از طریق تماس‌های مستمر با واشنگتن هماهنگ می‌شود.
نشانه‌های تمایل واشنگتن به دیپلماسی
با وجود تشدید لحن ترامپ در قبال ایران و تهدیدهای او به انجام حملات نظامی جدید، واشنگتن طی هفته‌های اخیر اقداماتی انجام داده که از تمایل این کشور به پیگیری مسیر دیپلماتیک حکایت دارد.
از جمله این اقدامات، پیام ونس، معاون دونالد ترامپ به محسن رضایی است که روزنامه‌های نیویورک‌تایمز و وال‌استریت ژورنال آن را ابتکاری برای بررسی امکان ازسرگیری مذاکرات توصیف کرده‌اند.
در مقابل، ایران از ماه سپتامبر طرح پیشنهادی هفت‌روزه خود را مطرح کرده که ترامپ تاکنون با آن موافقت نکرده است. بر اساس این طرح، واشنگتن باید محاصره بنادر ایران را لغو کند، دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد سازد و با سازوکاری مورد حمایت تهران برای عبورومرور از تنگه هرمز موافقت کند؛ پس از آن، تنگه هرمز دوباره بازگشایی خواهد شد.
اختلاف بر سر امتیازهای اولیه
بر اساس تحلیل المونیتور، مانع اصلی در مسیر دیپلماسی میان ایران و آمریکا صرفا این نیست که دو طرف تا چه اندازه برای گفت‌وگو آمادگی دارند، بلکه مسئله اساسی این است که هر یک از طرفین پیش از آغاز مذاکرات جدی، حاضر است چه امتیازهایی به طرف مقابل بدهد.
دولت ترامپ به دنبال دریافت تعهداتی است که مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شود. در مقابل، ایران خواستار لغو محاصره دریایی بنادر، کاهش محدودیت‌ها بر صادرات نفت و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده خود پیش از ورود به مذاکرات اساسی است.
به نظر می‌رسد تهران و واشنگتن در عین حفظ مسیر دیپلماسی، خود را برای احتمال شکست آن نیز آماده نگه داشته‌اند. این وضعیت ممکن است فرصت محدودی در اختیار میانجی‌گران قرار دهد تا پیش از آنکه بار دیگر محاسبات نظامی بر تحولات غلبه کند، زمینه مجموعه‌ای از امتیازدهی‌های متقابل را فراهم کنند.
با این حال، در صورت نبود راه‌حل‌های عملی و توافق بر سر امتیازهای متقابل، ابتکار دیپلماتیک اخیر ممکن است به آتش‌بسی موقت در چرخه‌ای از تنش‌های فزاینده تبدیل شود.
