صدقیان در گفتوگو با ایلنا:
بهم خوردن توازن سیاسی اقلیم، دلیل عدم انتخاب رییسجمهور عراق است/احتمال اعمال فشار آمریکا بر احزاب کردستان عراق
کارشناس مسائل عراق گفت: بحران سیاسی عراق، بیش از آنکه فنی یا حقوقی باشد، ریشه در رقابتهای عمیق قدرت و ملاحظات منطقهای و بینالمللی دارد.
محمدصالح صدقیان، کارشناس مسائل عراق در تشریح دلایل به تعویق افتادن انتخاب رییسجمهور عراق و چالشهای موجود در این مسیر در گفتوگو با ایلنا عنوان کرد: واقعیت این است که در موضوع انتخاب رئیسجمهور عراق، رقابت میان اربیل و سلیمانیه نقش بسیار مهم و تعیینکنندهای دارد؛ چراکه این رقابت نهتنها جدی، بلکه ریشهدار و تاریخی است و به امروز و دیروز محدود نمیشود. در اقلیم کردستان، اربیل بهعنوان پایتخت سیاسی شناخته میشود و در مقابل، سلیمانیه نیز همواره یکی از کانونهای اصلی قدرت بوده است. این تقسیم قدرت از همان ابتدای شکلگیری ساختار سیاسی اقلیم، بهویژه در دوران جلال طالبانی و مسعود بارزانی، بهصورت عرفی و نانوشته شکل گرفت. در آن مقطع، نوعی توافق نانوشته میان احزاب اصلی برقرار شد که بر اساس آن، ریاست اقلیم کردستان در اختیار یک حزب و ریاستجمهوری عراق در اختیار حزب دیگر قرار گیرد. نتیجه این توافق آن بود که مسعود بارزانی بهعنوان رئیس اقلیم کردستان انتخاب شد و جلال طالبانی به بغداد رفت و رئیسجمهور عراق شد و پس از آن نیز این الگو، کموبیش ادامه پیدا کرد.
وی ادامه داد: در داخل اقلیم کردستان نیز ساختار قدرت بهگونهای تنظیم شد که سه منصب اصلی (رئیس اقلیم، نخستوزیر اقلیم و رئیس پارلمان اقلیم) میان احزاب تقسیم شود. در دورهای، تصمیم بر این شد که ریاست اقلیم و نخستوزیری اقلیم از یک حزب باشد و ریاست پارلمان اقلیم به حزب دیگر واگذار شود. این الگو بعدها به سطح بغداد نیز تسری پیدا کرد. در انتخابات اخیر اما این توازن دچار اختلال شد. حزب دموکرات کردستان که وابسته به جریان بارزانی است، نتوانست اکثریت قاطع را بهگونهای که قادر باشد بهتنهایی دولت اقلیم را تشکیل دهد، به دست بیاورد. این وضعیت، نیاز این حزب به ائتلاف با سایر جریانها، بهویژه اتحادیه میهنی کردستان مستقر در سلیمانیه، را افزایش داد. در کنار این دو جریان اصلی، حزب «نسل نو» (الجیل الجدید) نیز بهعنوان یک بازیگر جدید وارد معادله شد و توانست حدود ۲۰ تا ۲۵ کرسی بهدست آورد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در ابتدا، نسل نو به حزب دموکرات نزدیک بود، اما در ادامه به توافقی با اتحادیه میهنی کردستان رسید و عملاً در کنار جریان سلیمانیه قرار گرفت. این ائتلاف باعث شد مجموع کرسیهای مخالف حزب دموکرات از یکسوم فراتر رود و در نتیجه، حزب بارزانی دیگر نتواند بهتنهایی دولت تشکیل دهد. به این ترتیب، توازن قوا در اقلیم کردستان بههم خورد و فضای سیاسی وارد مرحلهای از تنش و بنبست شد؛ بهگونهای که نه اربیل حاضر به عقبنشینی است و نه سلیمانیه. در این میان، موضوع معرفی رئیسجمهور عراق نیز به چالشی جدی تبدیل شد. ابتدا قرار بود بافل طالبانی، فرزند جلال طالبانی، بهعنوان گزینه ریاستجمهوری مطرح شود، اما این انتخاب با مخالفتهایی روبهرو شد. ائتلاف هماهنگی (چارچوب هماهنگی) که یک فراکسیون بزرگ سیاسی به شمار میرود، این گزینه را نپذیرفت. دلیل اصلی این مخالفت آن بود که بافل طالبانی به زبان عربی تسلط کافی ندارد و این مسئله برای جایگاه ریاستجمهوری عراق، که کشوری عربزبان است، یک ضعف اساسی تلقی میشود و در نهایت، او قانع شد که از این گزینه صرفنظر شود.
وی افزود: پس از آن، اتحادیه میهنی کردستان برهم صالح را کنار گذاشت و گزینهای دیگر یعنی آقای «امیدی» (وزیر محیط زیست) را مطرح کرد، در حالی که حزب دموکرات کردستان نیز فؤاد حسین را بهعنوان نامزد خود معرفی کرد. با این حال، اختلافات همچنان باقی ماند و این بحران تاکنون حل نشده است. طبق قانون اساسی عراق، روند تشکیل دولت به این صورت است که ابتدا رئیس پارلمان انتخاب میشود، سپس رئیسجمهور با رأی مجلس تعیین میگردد و در نهایت رئیسجمهور مأموریت تشکیل دولت را به نخستوزیر میسپارد. در شرایط فعلی، بهدلیل عدم انتخاب رئیسجمهور، این زنجیره قانونی متوقف شده و عملاً هیچ فردی وجود ندارد که مأموریت تشکیل دولت را صادر کند. به همین دلیل، عراق همچنان در مرحله انتخاب رئیسجمهور متوقف مانده است. در این میان، این پرسش مطرح است که آیا ایالات متحده آمریکا در حال اعمال فشار بر احزاب کرد است تا روند انتخاب رئیسجمهور به تعویق بیفتد؟
صدقیان در پایان خاطرنشان کرد: این احتمال وجود دارد که آمریکا از کردها خواسته باشد صبر کنند تا ابتدا تکلیف نخستوزیر مشخص شود. اگر رئیسجمهور انتخاب شود، بلافاصله مجلس رأی اعتماد میدهد و رئیسجمهور نیز مأموریت تشکیل دولت را صادر میکند؛ بنابراین، تعویق در انتخاب رئیسجمهور میتواند بخشی از یک بازی سیاسی بزرگتر باشد. البته این موضوع بهصورت رسمی اعلام نشده، اما بهعنوان یک احتمال جدی مطرح است. در جمعبندی میتوان گفت با وجود روابط نسبتاً خوب اربیل با ائتلاف هماهنگی و همچنین روابط مناسب سلیمانیه با برخی جریانهای شیعی، بنبست سیاسی همچنان ادامه دارد. به نظر میرسد انتخاب رئیسجمهور ممکن است تا آخرین لحظات به تعویق بیفتد و حتی احتمال لغو دوباره جلسات رأیگیری نیز وجود دارد. این وضعیت نشان میدهد که بحران سیاسی عراق، بیش از آنکه فنی یا حقوقی باشد، ریشه در رقابتهای عمیق قدرت و ملاحظات منطقهای و بینالمللی دارد.
