سناریوهای احتمالی پس از رد پاسخ ایران توسط ترامپ؛ از تشدید تنش تا گزینه نظامی
اظهارات تند ترامپ علیه پاسخ ایران، بار دیگر احتمال شکست روند مذاکرات را تقویت کرده است؛ همزمان کارشناسان از افزایش گزینههای نظامی و تشدید فشار اقتصادی به عنوان سناریوهای محتمل پیشرو یاد میکنند.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، «دوست نداشتم… کاملا غیرقابل قبول است»؛ دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با این جملات کوتاه و تند، موضع خود را درباره پاسخ ایران به پیشنهاد واشنگتن برای پایان دادن به جنگ اعلام کرد؛ موضعی که پس از چند روز انتظار و انتشار فضای خوشبینی نسبت به احتمال توافق یا تفاهمنامه مطرح شد.
ترامپ ساعاتی پیش در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» ایران را به وقتکشی متهم کرد و مدعی شد تهران طی ۴۷ سال گذشته از سیاست تعلل و بازی دیپلماتیک علیه آمریکا و جهان استفاده کرده است.
در همین حال، ایران پاسخ رسمی مستقیمی به این موضعگیری ترامپ نداده است، اما یک منبع مطلع به خبرگزاری تسنیم گفته است: «هر زمان ترامپ ابراز نارضایتی میکند، معمولا نشانه آن است که مسیر انتخابشده درستتر است.» این منبع همچنین تأکید کرده که «در ایران هیچکس برای جلب رضایت ترامپ برنامهریزی نمیکند.»
محتوای پاسخ ایران چه بود؟
اگرچه جزئیات کامل پاسخ تهران منتشر نشده، اما بر اساس گزارش تسنیم، محورهای اصلی آن شامل موارد زیر بوده است:
- توقف فوری جنگ در تمام جبههها
- ارائه تضمین برای عدم حملات آینده علیه ایران
- لغو کامل تحریمهای آمریکا، از جمله محدودیتهای صادرات نفت ظرف ۳۰ روز
- پایان محاصره دریایی بلافاصله پس از توافق اولیه
- آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران
- واگذاری مدیریت تنگه هرمز به ایران در ازای تعهدات آمریکا
در مقابل، رسانه رسمی ایران اعلام کرده است که تهران این طرح را نپذیرفته و آن را معادل «تسلیم در برابر زیادهخواهیهای ترامپ» دانسته است.
سناریوهای احتمالی پیشرو
با توجه به وضعیت فعلی، هنوز مشخص نیست که ترامپ مسیر مذاکره را ادامه خواهد داد یا به سمت گزینه نظامی حرکت میکند. با این حال، برخی تحلیلگران از جمله«مایکل مولروی، معاون پیشین وزیر دفاع آمریکا، دو سناریوی اصلی را مطرح کردهاند:
1. سناریوی «آزادی پلاس»
در این سناریو، یک درگیری و فشار دریایی طولانیمدت در منطقه شکل میگیرد؛ بهگونهای که تنگه هرمز عملا در وضعیت بحرانی یا نیمهمسدود قرار میگیرد و همزمان فشار محاصره دریایی بر بنادر ایران افزایش مییابد.
این رویکرد میتواند پیامدهای سنگین اقتصادی و امنیتی برای منطقه و حتی جهان داشته باشد. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه نزدیک به ترامپ، نیز این گزینه را «مسیر مناسبتر در شرایط فعلی» توصیف کرده و خواستار تغییر رویکرد در قبال ایران شده است.
بر اساس گزارشها، این طرح نسخه توسعهیافتهای از طرح قبلی «آزادی» است که هدف آن کنترل و مدیریت مسیرهای کشتیرانی در هرمز با استفاده از قدرت نظامی بیشتر عنوان میشود.
2. سناریوی حمله به زیرساختهای ایران
در سناریوی دوم، احتمال هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی ایران از جمله تأسیسات نفتی و گازی مطرح است. به گفته مولروی، چنین اقدامی با هدف افزایش فشار بر تهران برای پذیرش امتیازات بیشتر در مذاکرات صورت میگیرد.
وی مدعی است که دولت ترامپ خود را برای چنین گزینهای آماده کرده و با افزایش نیروهای نظامی در منطقه و ذخیره مهمات، شرایط عملیاتی آن را فراهم کرده است.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که چنین اقدامی میتواند با واکنش متقابل ایران همراه شود و تنشها را به سطحی گستردهتر در منطقه بکشاند. در این حالت، احتمال هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی در کشورهای همسایه نیز وجود دارد که میتواند باعث افزایش شدید قیمت جهانی انرژی شود.
به اعتقاد تحلیلگران، بحران فعلی صرفا محدود به ایران و آمریکا نیست و آثار آن میتواند به بازار انرژی و اقتصاد جهانی سرایت کند. همچنین برخی گزارشها حاکی از آن است که چندین کشور قرار است در نشستی بینالمللی درباره مشارکت در مأموریتهای نظامی برای حفاظت از مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز تصمیمگیری کنند.
در مجموع، وضعیت کنونی نشان میدهد که منطقه در یکی از حساسترین مقاطع تنش در سالهای اخیر قرار گرفته و تصمیمات طرفین میتواند مسیر تحولات آینده را بهطور جدی تغییر دهد.
