مکی در گفتوگو با ایلنا:
سرنوشت واقعی جنگ اوکراین به معادلات قدرت میان واشنگتن و مسکو مربوط است/دلایل میزبانی ابوظبی از مذاکرات سهجانبه
کارشناس مسائل اروپا گفت: ترامپ تمایل ندارد دغدغهها و نگرانیهای امنیتی اروپا را محور اصلی مذاکرات با روسیه قرار دهد.
مرتضی مکی، کارشناس مسائل اروپا با اشاره به برگزاری مذاکرات سهجانبه با محوریت اوکراین که به میزبانی امارات متحده عربی برگزار شده در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: میزبانی ابوظبی از نمایندگان روسیه، آمریکا و اوکراین در مسیر میانجیگری و تلاش برای سازش و صلح، در چارچوب تحرکات یکسالهای قابل تحلیل است که پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید شکل گرفته و ترامپ در این مدت کوشیده است از هر فرصت و کنشی که در سطح منطقهای و جهانی ایجاد میشود، به همان اندازه برای خود دستاوردسازی کند و از آن بهرهبرداری سیاسی و پرستیژی داشته باشد. او همواره تلاش کرده هر ابتکار دیپلماتیکی را به نام خود ثبت کند و نشان دهد که دولتش توان مدیریت بحرانهای بزرگ بینالمللی را دارد.
وی ادامه داد: نخستین ابتکار ترامپ برای گفتوگو درباره جنگ اوکراین، برگزاری نشست میان نمایندگان آمریکا و روسیه در ریاض بود. این در حالی است که به طور سنتی، چنین مذاکراتی اغلب در پایتختهای اروپایی مانند ژنو یا وین یعنی شهرهایی که به دلیل حضور نهادهای بینالمللی و منطقهای، بستر مناسبی برای نشستهای خارج از حوزه کشورهای درگیر بحران محسوب میشوند، برگزار میشد. با این حال، آمریکا در یک سال گذشته نقش ویژهای به عربستان داده و با گسترش روابط سیاسی، اقتصادی و امنیتی با این کشورها، تلاش کرده آنها را در معادلات جهانی برجستهتر کند. میزبانی ریاض از نخستین دور گفتوگوهای آمریکا و روسیه درباره اوکراین نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ اقدامی که به نوعی یک دستاورد دیپلماتیک برای ترامپ و همزمان امتیازی برای عربستان محسوب شد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: اکنون ابوظبی نیز در مسیر مشابهی حرکت میکند. امارات طی یک سال گذشته با توجه به روابط نزدیک خود با اسرائیل و پیوندهای سیاسی و امنیتی با آمریکا، تلاش کرده نقش فعالتری در تحولات بینالمللی داشته باشد؛ لذا میزبانی نشست میان مقامات روسیه، اوکراین و آمریکا در ابوظبی میتواند از این منظر قابل توجه باشد و جایگاه این کشور را در معادلات منطقهای و حتی جهانی پررنگتر کند. هرچند در عمل، همانند تجربه عربستان، نقش میزبانان بیشتر در حد فراهم کردن مکان و بستر گفتوگو بوده و نه ایفای میانجیگری واقعی برای نزدیک کردن دیدگاههای طرفها. با این حال، ابعاد رسانهای و تبلیغاتی چنین نشستهایی برای میزبانان اهمیت زیادی دارد و میتواند به عنوان یک دستاورد سیاسی برای آنها مطرح شود.
وی افزود: واکنش دولتهای اروپایی و آمریکا به طرح بیستوهشت مادهای ترامپ نشان داده که صورت مسئله همچنان همان طرح اولیه برای پایان دادن به جنگ است، اما شکل و شیوه ارائه آن تغییر کرده است. اساس این طرح بر صلحی استوار است که با واقعیتهای میدانی گره خورده و به نوعی به پذیرش تغییرات سرزمینی اشاره دارد. از نگاه آمریکا، اگر اوکراین پس از سالها جنگ بخواهد به راهحلی برسد، باید واقعیت حضور روسیه در برخی مناطق را بپذیرد؛ موضوعی که نه برای اوکراینیها و نه برای اروپاییها قابل قبول و آسان نیست. گفتوگوهای دوجانبه روسیه و آمریکا نشان داده که واشنگتن بدون همراهی اروپا و اوکراین توان پایان دادن به جنگ را ندارد. ترامپ نیز در سخنرانی خود در اجلاس داووس به این نکته اشاره کرد که جنگ اوکراین مسئله اروپا است و این اروپاییها هستند که باید درباره پایان آن تصمیم بگیرند. این موضع نشان میدهد ترامپ تمایل ندارد دغدغهها و نگرانیهای امنیتی اروپا را محور اصلی مذاکرات با روسیه قرار دهد.
مکی گفت: در عین حال، اروپاییها در تنگنای سیاسی و امنیتی قرار گرفتهاند؛ زیرا از یک سو آمریکا بزرگترین تأمینکننده کمکهای مالی و تسلیحاتی اوکراین است و بدون آن، اروپا توان پر کردن این خلأ را ندارد و از سوی دیگر نمیخواهند باج ژئوپلیتیکی به روسیه بدهند و تغییرات مرزی جدیدی را بپذیرند که به منزله شکست راهبردی برای آنها است. همین تناقضها بر مذاکرات سهجانبه سایه انداخته است. به همین دلیل، خروجی روشنی از این گفتوگوها به بیرون درز نمیکند که نشاندهنده یک نقشه راه مشخص برای پایان جنگ باشد. آنچه بیشتر شنیده میشود، مجموعهای از ابراز امیدواریها و خوشبینیهای دیپلماتیک است که تا حد زیادی برای جلوگیری از آزرده شدن ترامپ و دولت آمریکا بیان میشود. اوکراینیها به شدت به واکنشهای ترامپ حساس هستند و نمیخواهند او را خشمگین کنند، بنابراین در هر مذاکرهای بر امیدواری و خوشبینی تأکید میکنند.
وی خاطرنشان کرد: در عرصه میدانی اما تصویر متفاوت است و همچنان شاهد نبردهای شدید میان روسیه و اوکراین هستیم و دو طرف تلاش میکنند مراکز اقتصادی و انرژی یکدیگر را هدف قرار دهند تا از این طریق فشار بیشتری برای گرفتن امتیاز ایجاد کنند. با این حال، این نبردهای میدانی تاکنون نتوانسته تأثیر تعیینکنندهای بر روند مذاکرات سیاسی بگذارد و هیچیک از طرفها حاضر نشدهاند از مواضع اصلی خود عقبنشینی کنند. از این رو، در شرایط کنونی نمیتوان انتظار داشت که مذاکرات به خروجی ملموس و فوری درباره پایان جنگ منجر شود. این وضعیت به معنای پایان گفتوگوها نیست. جنگ اوکراین در نهایت ناگزیر از مسیر مذاکره و گفتوگو پایان خواهد یافت، اما شکل و محتوای آن همچنان با ابهام و گمانهزنی همراه بوده اما بعید است روسیه به راحتی از مواضع حداکثری خود در شرق اوکراین عقبنشینی کند. مسکو خواهان تثبیت کامل کنترل بر دونباس است و این شرط اساسی را برای پایان جنگ میداند؛ شرطی که هنوز از سوی زلنسکی پذیرفته نشده است. اروپاییها نیز اگرچه از اوکراین حمایت میکنند، اما این حمایت در حدی نیست که بتواند موضع کییف را در مذاکرات با روسیه یا حتی آمریکا به شکل قاطعی تحکیم کند.
مکی در پایان گفت: نقش آمریکا و شخص ترامپ تعیینکننده است و بدون نظر و اراده ترامپ، نه اروپاییها و نه اوکراینیها قادر نخواهند بود مسیر تازهای برای پایان جنگ اوکراین طراحی کنند. از این رو، هرچند میزبانی کشورهایی مانند عربستان و امارات میتواند جنبه نمادین و رسانهای مهمی داشته باشد، اما سرنوشت واقعی جنگ همچنان به معادلات قدرت میان واشنگتن، مسکو و میزان توان و اراده اروپا برای همراهی یا مقاومت در برابر این روند گره خورده است.
