ایلنا از فارس گزارش میدهد؛
تختجمشید زیر تیغ نقشهها/ فعال میراث: نگرانی ما فقط ۹۰ هکتار نیست؛ سد حریم در خطر شکستن است
نماینده مرودشت: اراضی پشت شهرک مهدیه فقط در قالب گردشگری قابل ساختوساز است
اگر قرار باشد مرز شهر مرودشت در سالهای آینده چندصد هکتار جابهجا شود، این تغییر فقط یک خط تازه روی نقشه شهر نخواهد بود؛ بخشی از این جابهجایی به حریمی میرسد که پشت آن، تختجمشید ایستاده است.جایی که هر تصمیم درباره ساختوساز و تغییر کاربری میتواند با سرنوشت حریم یکی از مهمترین آثار جهانی ایران گره بخورد.
به گزارش خبرنگار ایلنا از شیراز، موضوع الحاق حدود ۹۶۰ هکتار به محدوده شهری مرودشت، طی ماههای گذشته به محل اختلاف میان روایتهای عمرانی و میراثی تبدیل شده است؛ از یک سو، متولیان طرحهای شهری بر بررسی این اراضی در چارچوب طرح جامع و رعایت ضوابط حریمهای میراثی تأکید دارند و از سوی دیگر، فعالان و مسئولان میراث فرهنگی نسبت به پیامدهای توسعه مرودشت در مجاورت تختجمشید هشدار میدهند.
اهمیت این پرونده زمانی بیشتر میشود که بخشی از اراضی مورد بحث در حریم درجهدو تختجمشید قرار گرفته و در میان آنها، محدوده مهدیه نیز به یکی از نقاط اصلی اختلاف تبدیل شده است؛ محدودهای که سالهاست به دلیل وجود واحدهای تجاری، تعمیرگاهها و فعالیتهای پراکنده در محور ورودی تختجمشید، نیازمند ساماندهی است، اما درباره اینکه این ساماندهی باید از مسیر الحاق به شهر مرودشت انجام شود یا در قالب یک طرح مستقل گردشگری، اختلاف نظر وجود دارد.
در همین شرایط، اظهارات متفاوت مسئولان و انتشار اخبار متناقض درباره سرنوشت این اراضی، بر ابهامهای موجود افزوده است. در حالی که پیشتر از منتفی شدن الحاق محدودههای مورد اختلاف به مرودشت سخن گفته شده بود، محمدجواد جعفری، سرپرست پیشین پایگاه میراث جهانی تختجمشید، اخیراً از ادامه روند الحاق و حتی انعقاد قرارداد مشاور برای حدود ۱۶۰ هکتار از اراضی مهدیه و محور این محدوده خبر داد؛ موضوعی که به گفته او در تعارض با دیدگاههای کارشناسی و ملاحظات حفاظتی مطرحشده قرار دارد و در نهایت، به طرح استعفای وی از سرپرستی پایگاه میراث جهانی تختجمشید انجامید.
از سوی دیگر، اسفندیار عبدالهی، نماینده مردم مرودشت، ارسنجان و پاسارگاد در مجلس، روایت متفاوتی از وضعیت این اراضی ارائه کرده و با رد اخبار مربوط به ساختوساز مسکونی در حریم تختجمشید، تأکید دارد که میان اراضی مختلف مورد بحث باید تفکیک قائل شد و اراضی پشت شهرک مهدیه در صورت هرگونه توسعه، صرفاً در قالب فعالیتهای گردشگری و متناسب با ویژگیهای تختجمشید قابلیت بهرهبرداری خواهند داشت.
حالا پرسش اصلی فقط این نیست که چه میزان زمین به محدوده شهری مرودشت اضافه میشود؛ مسئله مهمتر این است که این توسعه با چه ضوابطی انجام خواهد شد و آیا ساماندهی محدوده مهدیه و توسعه شهر میتواند بدون نزدیکتر شدن ساختوساز به حریم تختجمشید پیش برود یا خیر؟
ماجرای الحاق از کجا شروع شد؟
ماجرای اختلاف بر سر توسعه شهر مرودشت به سمت تختجمشید به سال گذشته بازمیگردد؛ زمانی که نقشه توسعه محدوده شهری مرودشت منتشر شد و مشخص شد بخشی از اراضی پیشنهادی با حریم درجهدو تختجمشید همپوشانی دارد.
در روایتهای منتشرشده درباره این پرونده، ارقام متفاوتی از وسعت اراضی مورد بحث مطرح شده است؛ از حدود ۹۶۰ هکتار به عنوان محدوده توسعه شهری تا حدود ۴۶۰ هکتار که گفته شد با حریم درجهدو تختجمشید همپوشانی دارد. همین تفاوت در ارقام و همچنین تفاوت میان «الحاق به محدوده شهر» و «توسعه در حریم میراثی»، بخشی از ابهامهای شکلگرفته پیرامون پرونده است.
در ادامه، واکنشهای میراث فرهنگی به موضوع آغاز شد و شورای راهبردی پایگاه میراث جهانی تختجمشید نیز با توسعه مرودشت در جهت حریم این اثر مخالفت کرد. در مقابل، متولیان طرح جامع شهری بر این نکته تأکید کردند که محدودههای دارای ضوابط میراثی، تابع مقررات خاص خود هستند و هر نوع توسعه یا ساختوساز باید بر اساس همین ضوابط انجام شود.
در این میان، مهدیه به گره اصلی پرونده تبدیل شد؛ چراکه از یک طرف ساماندهی وضعیت موجود این محدوده و محور ورودی تختجمشید ضروری است و از طرف دیگر، الحاق آن به محدوده شهری میتواند نگرانیهایی درباره توسعه آتی شهر در مجاورت این اثر جهانی ایجاد کند.
الحاق ۹۶۰ هکتار به مرودشت، حریم تختجمشید را در معرض تهدید قرار میدهد
فعال میراث فرهنگی شهرستان مرودشت با انتقاد از طرح الحاق حدود ۹۶۰ هکتار به محدوده شهری مرودشت گفت: حدود ۹۰ هکتار از این اراضی در حریم درجهدو تختجمشید قرار دارد و ورود این اراضی به محدوده شهر میتواند زمینهساز ایجاد تعارضات جدید و فشار برای ساختوساز در حریم این اثر جهانی شود.
ببراز بازوبندی در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: پیش از ورود به مباحث فنی این موضوع باید پرسید چرا در شرایط فعلی و در این مقطع زمانی قرار است چنین مساحت بزرگی به محدوده شهری مرودشت اضافه شود.
وی افزود: بخشی از این اراضی در محدوده اطراف تختجمشید قرار دارد و حدود ۹۰ هکتار آن نیز در حریم درجهدو تختجمشید واقع شده است.
این فعال میراث فرهنگی با اشاره به سابقه توسعه شهر مرودشت گفت: مرودشت یکی از بزرگترین شهرهای استان فارس است و ساخت این شهر از سال ۱۳۱۴ و همزمان با آغاز فعالیت کارخانه قند شروع شده است؛ یعنی طی حدود ۹۰ سال، محدوده شهر به مساحتی حدود ۲ هزار هکتار رسیده، اما اکنون قرار است نزدیک به هزار هکتار دیگر به محدوده آن اضافه شود.
بازوبندی ادامه داد: اگر این ۹۶۰ هکتار برای واگذاری زمینهای ویلایی مورد استفاده قرار گیرد، ظرفیت ایجاد حدود ۴۰ هزار قطعه زمین ۲۰۰ متری را خواهد داشت؛ در حالی که چنین ظرفیتی با نیازهای جمعیتی مرودشت تناسب ندارد و این پرسش مطرح است که چرا باید توسعه شهر دقیقاً در محدوده حریم تختجمشید دنبال شود.
چرا توسعه مرودشت به سمت حریم تختجمشید؟
وی با طرح این پرسش که چرا توسعه مرودشت به سمت حریم تختجمشید هدایت میشود، گفت: در شرق و غرب مرودشت اراضی گستردهای وجود دارد و حتی بخشی از اراضی شرق دشت به دلیل کمآبی بلااستفاده مانده است. بنابراین این سووال جدی مطرح است که چرا توسعه شهر به سمت حریم درجهدو تختجمشید هدایت میشود.
این فعال میراث فرهنگی با اشاره به سوابق فعالیتهای عمرانی در اطراف تختجمشید بیان کرد: در سال ۱۳۹۳ و پس از تذکرات یونسکو و میراث فرهنگی، موضوع جمعآوری سنگشکن و کارخانه آسفالت مرودشت از دامنه کوه رحمت مطرح شد و شهردار وقت که شهردار فعلی نیز در آن مقطع سرپرست شهرداری بود، این موضوع را امضا کرده بود.
بازوبندی افزود: با این حال، پس از روی کار آمدن مدیریت فعلی شهرداری، بار دیگر تلاشهایی برای انجام عملیات در این محدوده صورت گرفت که با واکنش فعالان میراث فرهنگی مواجه شد.
وی با تأکید بر حساسیت حریم تختجمشید گفت: نگرانی اصلی فقط الحاق ۹۰ هکتار از حریم درجهدو به محدوده شهر نیست، بلکه مسئله مهمتر شکسته شدن یک سد قانونی و ایجاد سابقه برای اقدامات بعدی است.
شکستن حریم درجهدو، راه را برای تعرض به حریم درجهیک باز میکند
بازوبندی تصریح کرد: در محدوده حریم درجهیک تختجمشید نیز از سال ۱۳۵۶ اسناد و تفکیکهایی وجود دارد که اگر نخستین سد حفاظتی در حریم درجهدو شکسته شود، صاحبان این اسناد نیز میتوانند با استناد به سابقه و اسناد خود برای ورود به حریم درجهیک اقدام کنند.
وی گفت: در حریم درجهدو امکان انجام برخی ساختوسازها با رعایت ضوابط وجود داشته و در گذشته نیز مواردی وجود داشته است، اما موضوع فعلی تفاوت دارد؛ زیرا با الحاق یک محدوده گسترده به شهر، زمینه برای تغییر وضعیت حقوقی و ایجاد فشارهای جدید فراهم میشود.
این فعال میراث فرهنگی ادامه داد: اگر یک نهاد دولتی یا عمومی مانند شهرداری نخستین سد را بشکند، سایر افرادی که اسناد و ادعاهای حقوقی در این محدوده دارند نیز میتوانند از همین مسیر استفاده کنند و در نهایت کنترل حریم با دشواری جدی مواجه خواهد شد.
بازوبندی با اشاره به وجود اراضی دارای اسناد قدیمی در حریم درجهیک گفت: افرادی از سال ۱۳۵۶ اسناد مربوط به قطعات تفکیکشده دارند و تاکنون به دلیل وجود موانع قانونی نتوانستهاند از این اسناد برای ساختوساز استفاده کنند؛ اما اگر وضعیت حریم تغییر کند، احتمال فعال شدن این پروندهها وجود دارد.
توسعه مرودشت میتواند خارج از حریم تختجمشید دنبال شود
وی تأکید کرد: اگر واقعاً هدف توسعه شهر مرودشت است، اراضی بسیاری در شرق و غرب شهر وجود دارد و میتوان توسعه شهر را در مناطقی دنبال کرد که تعارضی با حریم تختجمشید ایجاد نکند.
بازوبندی افزود: در محدوده فیروزی، شهرک مهدیه و روستاهای اطراف نیز محوطهها و آثار باستانی متعددی وجود دارد و این منطقه از نظر میراث فرهنگی اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین توسعه شهری باید با مطالعات دقیق میراثی و رعایت ضوابط حفاظتی انجام شود.
وی همچنین به برخی اقدامات عمرانی گذشته در محدوده تختجمشید اشاره کرد و گفت: مدتی قبل موضوع احداث پارکینگ در حریم درجهیک تختجمشید با عنوان توسعه مطرح شد و حتی تفاهمنامهای نیز در این زمینه به امضا رسید، اما پس از بررسی بیشتر مشخص شد محوطههای باستانی مهمی در آن محدوده وجود دارد.
این فعال میراث فرهنگی افزود در چنین شرایطی اطلاعرسانی درباره محل دقیق برخی محوطههای باستانی نیز نیازمند ملاحظات است، زیرا میراث فرهنگی از نظر نیروی انسانی و امکانات حفاظتی توان فنسکشی و مراقبت از همه محوطههای موجود در شهرستان مرودشت را ندارد.
نگرانی ما فقط ۹۰ هکتار نیست
بازوبندی با بیان اینکه نگرانی اصلی فعالان میراث فرهنگی فراتر از ۹۰ هکتار حریم درجهدو است، گفت: اگر این سد اولیه شکسته شود، با حجم زیادی از تعارضات حقوقی و ملکی در حریم درجهیک مواجه خواهیم شد و ممکن است افرادی که اسناد قدیمی دارند، برای احقاق حقوق ادعایی خود به مراجع قضایی مراجعه کنند.
وی افزود: در برخی پروندهها نیز شاهد بودهایم که افراد از طریق مراجع قضایی برای فعالیت در محدودههای مورد مناقشه اقدام کردهاند و حتی در یک مورد مربوط به معدن فالونک، با پیگیری فعالان میراث فرهنگی و ورود دادستانی استان، از ادامه روند جلوگیری شد.
بازوبندی تأکید کرد: اگر حریم درجهدو نقض شود، احتمال سرایت این روند به حریم درجهیک بسیار جدی است و در آن صورت، مجموعهای از تعارضات در اطراف تختجمشید شکل خواهد گرفت.
وی با اشاره به وضعیت روستای کناره نیز گفت: روستای کناره که از بزرگترین روستاهای کشور است، به دلیل محدودیتهای موجود در حریم نتوانسته متناسب با نیازهای خود توسعه پیدا کند و با تغییر وضعیت حریم، حجم قابل توجهی از مطالبات و تعارضات جدید شکل خواهد گرفت.
این فعال میراث فرهنگی گفت: نگرانی ما این است که با شکسته شدن نخستین سد حفاظتی، به تدریج حریمهای تختجمشید تحت فشار قرار گیرد و در نهایت جایگاه این اثر جهانی با تهدید مواجه شود. توسعه شهر مرودشت ضروری است، اما این توسعه نباید به قیمت تعرض به حریم تختجمشید و ایجاد سابقه برای ساختوساز در محدودههای حساس میراثی انجام شود؛ زیرا اگر امروز ضوابط حریم نادیده گرفته شود، در آینده کنترل این روند بسیار دشوارتر خواهد بود.
اراضی پشت شهرک مهدیه مرودشت فقط در قالب گردشگری قابل ساختوساز است
نماینده مردم مرودشت، ارسنجان و پاسارگاد در مجلس هم با تکذیب برخی مطالب منتشر شده در فضای مجازی درباره الحاق اراضی حریم تختجمشید به محدوده شهر مرودشت گفت: اراضی پشت شهرک مهدیه در حریم درجهدو تختجمشید قرار دارد و ساختوساز مسکونی در این محدوده ممنوع است و در صورت اجرای طرح، تنها امکان ایجاد مجموعه گردشگری متناسب با ضوابط تختجمشید وجود خواهد داشت.
اسفندیار عبدالهی در گفت و گو با ایلنا تصریح کرد: بخشی از مطالبی که در فضای مجازی درباره این موضوع منتشر شده، با واقعیت مصوبات و ضوابط حریم تختجمشید همخوانی ندارد.
وی افزود: در حریم درجهیک تختجمشید اساساً امکان ساختوساز وجود ندارد و در حریم درجهدو نیز درباره بناهایی که در سالهای گذشته و پیش از اعمال محدودیتهای فعلی ایجاد شدهاند، تعیین تکلیف صورت گرفته است.
نماینده مردم مرودشت، ارسنجان و پاسارگاد در مجلس ادامه داد: در مورد شهرک مهدیه نیز بناهایی که حدود ۳۰ تا ۴۰ سال قبل ساخته شدهاند، بر اساس نقشههای هوایی و مستندات موجود مورد توجه قرار گرفتهاند، اما اراضی پشت این واحدهای مسکونی که تاکنون ساخته نشدهاند، مشمول مجوز ساختوساز مسکونی نیستند.
عبدالهی تصریح کرد: در شورای عالی این موضوع را پیگیری و مصوبه مربوط به آن را دنبال کردهام و بر اساس تصمیم اتخاذشده، اگر قرار باشد اراضی پشت شهرک مهدیه مورد استفاده قرار گیرد، این استفاده باید در قالب گردشگری باشد.
وی گفت: حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ هکتار از اراضی پشت شهرک مهدیه برای ایجاد یک مجموعه گردشگری در نظر گرفته شده و اگر قرار باشد در این محدوده اقدامی انجام شود، صرفاً در چارچوب کاربری گردشگری و متناسب با شرایط و ضوابط تختجمشید خواهد بود.
نماینده مردم مرودشت در مجلس با اشاره به برخی اخبار درباره الحاق حدود ۹۶۰ هکتار به محدوده شهر مرودشت نیز گفت: اراضی دیگری که در مسیر جاده فتح آباد قرار دارند و در طرح توسعه شهر مورد توجه قرار گرفتهاند، در حریم درجهیک و درجهدو تختجمشید قرار ندارند و نباید این موضوع با اراضی حریم تختجمشید اشتباه گرفته شود.
حریم تخت جمشید در توسعه مرودشت رعایت میشود
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار فارس نیز با اشاره به موضوع الحاق حدود ۹۶۰ هکتار به شهر مرودشت گفت: تمامی الزامات مربوط به حریم تخت جمشید، وضعیت اراضی، شیب زمین، قابلیت کشاورزی و سایر ملاحظات در فرآیند تهیه و بررسی طرح جامع شهری مورد توجه قرار میگیرد.
محمود رضاییکوچی در گفت و گو با ایلنا اظهار کرد: در فرآیند بررسی طرح جامع، موضوعاتی از جمله وضعیت اراضی از نظر توپوگرافی و شیب زمین، قابلیت کشاورزی و سایر ملاحظات فنی و تخصصی بررسی میشود و این طرح در کمیسیونهای فنی مورد ارزیابی قرار میگیرد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار فارس ادامه داد: در این کمیسیونها دستگاههای مختلف از جمله میراث فرهنگی و جهاد کشاورزی حضور دارند و موضوعات مرتبط با حوزه تخصصی خود را بررسی میکنند؛ بنابراین موضوعی از چشم دستگاههای مسئول پنهان نمیماند.
رضاییکوچی با اشاره به تفاوت میان حریمهای مختلف گفت: حریم یک، حریم دو و حریم سه هرکدام ضوابط و مقررات خاص خود را دارند و محدودیتهای مربوط به ساختوساز، ارتفاع و سایر اقدامات در هر یک از این محدودهها متفاوت است.
وی تأکید کرد: اگر محدودیت یا ممنوعیتی برای ساختوساز در بخشی از حریم وجود داشته باشد، طبیعتاً این محدودیت در بررسی طرح و اجرای ضوابط مورد توجه قرار میگیرد و تمامی الزامات مربوطه باید رعایت شود.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار فارس خاطرنشان کرد: شهرداری نیز جز در چارچوب ضوابط و مقررات طرح جامع، نمیتواند از قاعده دیگری تبعیت کند و اقدامات مربوط به توسعه و ساختوساز باید در چارچوب ضوابط مصوب انجام شود.
رضاییکوچی درباره آخرین وضعیت طرح الحاق به شهر مرودشت نیز گفت: این موضوع در مراحل نهایی بررسی قرار دارد و فرآیند مربوط به تصویب آن در حال طی شدن است.
