فعال میراث فرهنگی در گفت و گو با ایلنا:
حمله به مراکز فرهنگی و آثار تاریخی جنایت علیه بشریت است/ضرورت فشار نهادهای بینالمللی برای حفاظت از میراث فرهنگی
کنشگر و فعال میراث فرهنگی استان فارس با اشاره به آسیب وارد شدن به مراکز فرهنگی، دانشگاهی و زیرساختهای غیرنظامی، تأکید کرد: طبق پروتکلها و کنوانسیونهای بینالمللی از جمله کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴، هیچ کشوری در زمان جنگ حق آسیب رساندن به آثار تاریخی، مراکز فرهنگی، دانشگاهها، بیمارستانها و زیرساختهای مرتبط با فرهنگ و دانش را ندارد و چنین اقداماتی در چارچوب حقوق بینالملل «جنایت علیه بشریت» تلقی میشود.
سیاوش آریا در گفت و گو با ایلنا درباره آسیب به مراکز فرهنگی، تاریخی و آموزشی گفت: یادمانهای فرهنگی، چه میراث فرهنگی و چه بخشهای دیگر فرهنگ مانند دانشگاه علم و صنعت تهران که گفته میشود بخشی از ساختمان آن تخریب شده، در سراسر جهان دارای پروتکلها و اساسنامههای مشخصی هستند و طبق این پروتکلها در زمان جنگ هیچ کشوری حق ندارد به این مراکز آسیب برساند و هرگونه حمله به آنها در دسته جنایت علیه بشریت قرار میگیرد.
وی افزود: این موضوع تنها مربوط به یک کشور خاص نیست و شامل همه جهان میشود و در مورد مکانهای تاریخی که محور این گفتوگو است نیز همین اصول برقرار است.
کنوانسیون لاهه و مسئولیت کشورها
آریا در ادامه با اشاره به خروج آمریکا و اسرائیل از یونسکو گفت: هرچند این کشورها دو سال پیش از یونسکو خارج شدهاند، اما حتی در صورت خروج نیز موظف به پاسخگویی هستند، زیرا بر اساس کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ تعهداتی در قبال میراث فرهنگی جهان وجود دارد که خروج از یک سازمان بینالمللی این تعهدات را از بین نمیبرد.
وی تصریح کرد: یونسکو و سازمان ملل متحد همواره اعلام میکنند که مختصات آثار تاریخی و میراث جهانی ثبت شده در اختیار کشورها قرار دارد و کشورها میدانند که این آثار در چه مناطقی قرار دارند.
حتی پس از مکاتبات و اسناد مربوط به نهادهای بینالمللی مرتبط با میراث فرهنگی نیز اعلام شده که مختصات این آثار، چه آثار جهانی و چه آثار ملی، در اختیار کشورها قرار گرفته است.
به گفته آریا، وقتی کشوری میخواهد منطقهای را هدف قرار دهد، اگر در نزدیکی آن اثر تاریخی یا میراث فرهنگی قرار داشته باشد، نباید حمله انجام دهد، زیرا حتی در فاصله چند کیلومتری نیز امکان وارد شدن آسیب وجود دارد.
خروج از یونسکو به دلایل مالی و اقدام نظامی
این فعال میراث فرهنگی درباره خروج برخی کشورها از یونسکو گفت: دلیل اصلی این خروج بیشتر مسائل مالی بوده است، زیرا آمریکا یکی از کشورهایی بود که بیشترین سهم مالی را به یونسکو پرداخت میکرد و از زمان روی کار آمدن دونالد ترامپ، آمریکا از حدود ۲۷ کنوانسیون بینالمللی خارج شد که بسیاری از آنها به مسائل مالی مرتبط بود.
این پژوهشگر میراث فرهنگی یادآور شد: بخشی از این تصمیمها نیز به این دلیل است که برخی کشورها دست خود را برای اقدامات نظامی یا فشار به کشورهای دیگر بازتر بگذارند، اما حتی با خروج از این کنوانسیونها نیز مسئولیت آنها در قبال بشریت از بین نمیرود.
حمله به مراکز فرهنگی و آموزشی حمله به هویت جامعه است
آریا با اشاره به حمله به مراکز غیرنظامی گفت: وقتی بیمارستان، دانشگاه، مدرسه، آموزشگاه یا مراکز فرهنگی هدف قرار میگیرند، در واقع به فرهنگ و هویت جامعه حمله شده است.
وی ادامه داد: در تهران دو یا سه مرکز خصوصی از جمله دفتر یک انتشارات خصوصی نابود شده است.
به گفته آریا، انتشارات یعنی کتاب و فعالیت فرهنگی و حمله به چنین مراکزی به معنای حمله به فرهنگ است؛ میراث فرهنگی نیز متعلق به کل بشریت است و فقط مربوط به یک دولت یا نظام سیاسی خاص نیست.
به باور وی، حتی اگر گفته شود که اختلافات سیاسی با یک حکومت وجود دارد، این موضوع نمیتواند توجیهی برای حمله به بیمارستان، دانشگاه، مرکز فرهنگی یا آثار تاریخی باشد، زیرا اینها خط قرمز جامعه جهانی هستند.
ضرورت فشار بینالمللی از طریق رسانهها
این پژوهشگر میراث فرهنگی تأکید کرد: باید از طریق رسانهها و نهادهای بینالمللی فشار بیشتری وارد شود و در ایران تنها دو نهاد بینالمللی مرتبط فعال هستند که هر دو بیانیه صادر کردهاند.
به گفته آریا، باید از طریق روابط بینالمللی، کشورهایی مانند ایتالیا، فرانسه و انگلیس و دیگر کشورهای جهان نیز فشار بیاورند تا این اقدامات متوقف شود.
وی همچنین به دفتر یونسکو در تهران اشاره کرد و گفت: این دفتر نیز اقداماتی را آغاز کرده و در اصفهان نیز فعالیتهایی در این زمینه انجام شده است.
اطلاعرسانی درباره حملات به آثار تاریخی ضعیف است
آریا در بخش دیگری از سخنان خود به ضعف اطلاعرسانی اشاره کرد و گفت: اطلاعرسانی درباره حملات به آثار تاریخی و مراکز فرهنگی در استانها و در سطح کشور ضعیف است.
وی تصریح کرد: قطع اینترنت داخلی و محدود شدن دسترسی به ابزارهای ارتباطی باعث شده خبرنگاران و کنشگران نتوانند اطلاعات و گزارشهای لازم را به موقع منتشر کنند؛ این موضوع حتی برای تماسها و ارسال اطلاعات نیز مشکلاتی ایجاد کرده است.
مشکلات مرمت و بازسازی آثار تاریخی
این فعال میراث فرهنگی درباره آینده آثار آسیبدیده گفت: این آثار از بین نمیروند اما بازسازی آنها بسیار زمانبر خواهد بود، بهویژه با توجه به شرایط اقتصادی و تحریمهایی که وجود دارد.
وی توضیح داد: ایران موظف است سالانه گزارشهایی درباره وضعیت آثار جهانی به یونسکو ارائه کند و به همین دلیل آثاری مانند کاخ گلستان یا برخی آثار جهانی اصفهان سریعتر وارد فرآیند مرمت میشوند، اما بسیاری از آثار ملی ممکن است مدت طولانی در انتظار بازسازی بمانند.
آریا با اشاره به کمبود بودجه در حوزه میراث فرهنگی گفت: میراث فرهنگی همواره در پایینترین اولویت بودجه کشور قرار داشته و حتی در شرایط عادی نیز منابع مالی کافی برای مرمت آثار تاریخی وجود نداشته است.
وی برای نمونه به برخی بناهای تاریخی اشاره کرد و گفت: حتی برای مرمت بناهایی که مربوط به دوره پهلوی هستند و دچار آسیب شدهاند، ماهها زمان میبرد تا بودجه و امکانات لازم فراهم شود.
پیامدهای انسانی حمله به زیرساختها
آریا با اشاره به تلفات انسانی این حملات گفت: وقتی حملهای انجام میشود ممکن است دهها یا صدها نفر شهید شوند. برای مثال اگر ۱۶۸ نفر شهید شوند، به معنای داغدار شدن ۱۶۸ خانواده است و هر یک از این افراد پدر، مادر، خواهر یا برادر داشتهاند.
وی همچنین به گزارشی اشاره کرد که در آن یک خانواده در تهران بر اثر حمله شهید شده و تنها یک کودک چهار ساله از آن خانواده زنده مانده است.
به گفته آریا، چنین کودکانی حتی اگر بزرگ شوند نیز با آسیبهای شدید روانی مواجه خواهند بود و این پیامدهای انسانی نشان میدهد که جنگ و حمله به زیرساختهای غیرنظامی چه آثار عمیقی بر جامعه میگذارد.
این فعال میراث فرهنگی تأکید کرد: جامعه جهانی باید فشار بیشتری وارد کند تا چنین اقداماتی متوقف شود، زیرا میراث فرهنگی، مراکز آموزشی، بیمارستانها و زیرساختهای فرهنگی بخشی از میراث مشترک بشریت هستند و نباید در جنگها هدف قرار بگیرند.
